Celebrations of the Conquest of Nicosia in Some Turkish Press in Cyprus (1947-1960)

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 105 - 115, 22.12.2025

İsmet Üzen

https://doi.org/10.71096/cakutad.1767964

Öz

Cyprus, the largest island in the Eastern Mediterranean, has hosted many civilizations. The conquest of Cyprus by the Ottomans was completed in 1571.However, Turkish Cypriots accepted September 9, the date of conquest of Nicosia, as the date of conquest of Cyprus. This study will include the commemoration efforts of the Turkish Cypriots on the 9 September anniversaries between 1947 and 1960, and the news and comments of the Turkish Cypriot press regarding 9 September during the specified period. When the press of the relevant period is examined, it is emphasized that the meaning and importance of the date of September 9 should not be forgotten. September 9, the date on which Izmir was liberated from Greek occupation, was also considered a double victory for the Turkish Cypriots. In commemoration ceremonies and written articles, a Mawlid was recited for the souls of those who fell during the conquest of Nicosia and the liberation of Izmir from the Greeks, commemoration programs were organized, and attention was drawn to the date of September 9 in the press through articles, comments, poems, photographs, etc., to keep the society alive. Mawlids were held in Nicosia Hagia Sophia Mosque and Nicosia Bayraktar Mosque, the Bayraktar tomb was visited, wreaths were laid and prayers were made. Commemoration programs were prepared and implemented by Turkish associations in Nicosia.These commemorative programs were generally held in cinemas in the afternoon, the national anthem was sung at the beginning of the program, speeches were made by various people about the meaning and importance of the day, and poems were read. The ceremony ended with the singing of the National Anthem. On September 9th, headlines in the press highlighted the conquest of Nicosia and the liberation of Izmir from the Greeks, and this important day was included as “two holidays” or “happy days.” Editorials, columns, frame articles, poems, and a representative picture of the unnamed hero Bayraktar about the importance of the day are the striking elements.

Anahtar Kelimeler

Cyprus , Nicosia , Anniversary , Turkish Cypriot Press , Bayraktar

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kıbrıs’taki Bazı Türk Basınında Lefkoşa’nın Fetih Yıldönümleri (1947-1960)

Öz

Doğu Akdeniz’in en büyük adası olan Kıbrıs birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. 1571’de Osmanlılar tarafından Kıbrıs’ın fethi tamamlanmıştır. Ancak Kıbrıs Türkleri Lefkoşa’nın fetih tarihi olan 9 Eylül 1570’i Kıbrıs’ın fetih tarihi olarak kabul etmişlerdir. Bu çalışmada 1947-1960 yılları arasında Kıbrıs Türklerinin 9 Eylül yıldönümlerindeki anma çabalarına ve belirtilen döneme ait Kıbrıs Türk basınının 9 Eylül ile ilgili haber ve yorumlarına yer verilecektir. İlgili dönem basını incelendiğinde 9 Eylül tarihinin anlam ve öneminin unutulmamasına vurgu yapılmıştır. Aynı zamanda İzmir’in Yunan işgalinden kurtarıldığı tarih olan 9 Eylül, Kıbrıs Türkü için çifte zafer olarak kabul edilmiştir. Anma törenlerinde ve yazılan yazılarda, Lefkoşa’nın fethi ve İzmir’in Yunan’dan kurtuluşu sırasında şehit düşenlerin ruhuna mevlit okutulmuş, anma programları düzenlenmiş, basında yazı, yorum, şiir, fotoğraflar vs. ile 9 Eylül tarihine dikkat çekilerek toplum bilinci diri tutulmaya çalışılmıştır. Mevlitler, Lefkoşa Ayasofya Camii, Lefkoşa Bayraktar Camii’nde yapılmış, Bayraktar türbesi ziyaret edilerek çelenk konulmuş ve dualar edilmiştir. Anma programları Lefkoşa’daki Türk dernekler tarafından hazırlanıp uygulamaya konulmuştur. Bu anma programları genelde öğleden sonra sinemalarda düzenlenmiş, programa başlarken İstiklal Marşı okunmuş, hatipler tarafından günün anlam ve önemine dair konuşmalar yapılmış, şiirler okunmuştur. Tören İstiklal Marşı’nın okunması ile son bulmuştur. Basında da 9 Eylül tarihinde manşet halinde ve büyük puntolar ile Lefkoşa’nın fethi ve İzmir’in Yunandan kurtarılmasına dikkat çekilmiş ve bu önemli güne “iki bayram” veya “mutlu gün” olarak yer verilmiştir. Ayrıca, günün önemine dair başyazılar, köşe yazıları, çerçeve yazılar, şiirler, adsız kahraman Bayraktar’ın temsili resmi göze çarpmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kıbrıs , Lefkoşa , Yıldönümü , Kıbrıs Türk Basını , Bayraktar

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği ve yazarının sorumluluğunda olduğu beyan olunur.

Kaynakça

• Alasya, Fikret H. (1977). Kıbrıs Tarihi ve Kıbrıs’ta Türk Eserleri, Ankara. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
• Alasya, Fikret H. (2022). “Kıbrıs – İngiliz İşgali ve İdaresi”, Ankara, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt:25, s.379.
• Bozkurt. 14 Eylül 1953, 9 Eylül 1957, 10 Eylül 1957, 11 Eylül 1957, 9 Eylül 1958, 12 Eylül 1958, 9 Eylül 1959, 10 Eylül 1959, 8 Eylül 1960, 9 Eylül 1960, 10 Eylül 1960.
• Eyice, S. (1992). “Bayraktar Camii”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 5, s.255-256.
• Halkın Sesi. 8 Eylül 1951, 9 Eylül 1951, 11 Eylül 1951, 9 Eylül 1952, 10 Eylül 1952.
• https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc002/kanuntbmmc002/kanuntbmmc00200343.pdf (Erişim tarihi: 17.10.2024)
• Hür Söz. 9 Eylül 1947, 8 Eylül 1949, 9 Eylül 1949, 10 Eylül 1949, 9 Eylül 1950, 10 Eylül 1950.
• İstiklâl. 9 Eylül 1950, 10 Eylül 1950, 8 Eylül 1951, 9 Eylül 1951.
• Özcan, A. (1992). “Bayraktar”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 5, s.255.
• Seyirci, (1947). Şehitler İçin Okunan Mevlût Münasebetiyle, Hür Söz, 11 Eylül.
• Uzunçarşılı, Hakkı İ.(2011). Osmanlı Tarihi, C. 3, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Yavuz, A.(1950). 9 Eylül Törende Hissettiklerim, Hür Söz, 12 Eylül.
• Yavuz, (1952). Hedefiniz Ankaradır Demişti, Halkın Sesi, 9 Eylül.