Kur’an-ı Kerim, İslam tarihinin her döneminde büyük bir ehemmiyet ve ilgiyle karşılanmış, onu doğru anlamak ve açıklamak amacıyla pek çok ilmî faaliyet ortaya konulmuştur. Bu faaliyetlerin en önemlilerinden biri olan tefsir ilmi, zamanla sistematik hâle gelmiş ve çeşitli yöntemlerle gelişimini devam ettirmiştir. Tefsir geleneğinin teşekkül etmeye başladığı erken dönemlerden biri ise sahabe neslini takip eden tâbiûn devridir. Bu dönemde yaşayan âlimler, sahabenin ilmî mirasını devralarak Kur'an-ı Kerim’i anlama noktasında hem rivayet (nakil) hem de dirayet (akıl ve içtihat) yöntemlerini benimsemişlerdir. Tâbiûn tefsir geleneğinin öne çıkan isimlerinden biri olan Türk asıllı Dahhâk b. Müzâhim (öl. 105/723), sahip olduğu ilmî derinlik ve yorum gücüyle dikkat çeken bir müfessirdir. Dahhâk, sahabenin ilmî birikimiyle yetişmiş, tefsir faaliyetlerinde sadece rivayetleri nakletmekle yetinmemiş, ayetlerin anlamlarını açıklarken akli çıkarımlara ve dönemin sosyal-kültürel şartlarına da önem vermiştir. Onun tefsir anlayışı, ayetlerin anlam derinliğini kavramaya yönelik güçlü bir yorum geleneğini yansıtmaktadır. Dahhâk, ayetleri açıklarken özellikle dönemin toplumsal gerçekliğini dikkate almış, böylece tefsirde dirayet yönteminin öne çıktığı bir yaklaşım sergilemiştir. Bu yönüyle, klasik tefsir geleneği içinde özgün bir konuma sahiptir ve sonraki müfessirler üzerinde etkili olmuştur. Onun ilmî mirası, sadece rivayete dayalı bir tefsir anlayışını aşarak akıl, içtihat ve toplumsal bağlamı dikkate alan bir yaklaşımın temsilcisi olarak değerlendirilebilir. Bu çalışma; Dahhâk b. Müzâhim’in tefsir metodunu, Kur’an’a yaklaşımını ve tefsir ilmine olan katkılarını ele almakta; aynı zamanda tâbiûn tefsir anlayışının genel çerçevesini ortaya koyarak erken dönem tefsir geleneğinin daha yakından tanınmasına katkı sağlamayı gaye edinmektedir. Bu bağlamda Dahhâk b. Müzâhim’in dirayet yönü ve klasik tefsir içindeki yeri detaylı şekilde incelenmiştir.
Tefsir Kur’ân Tâbiûn Tefsiri Dahhâk b. Müzâhim Tefsir Metodu.
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği ve yazarının sorumluluğunda olduğu beyan olunur.
The Qur’an has been received with great significance and interest throughout every period of Islamic history, and numerous scholarly efforts have been undertaken with the aim of understanding and interpreting it correctly. Among these endeavors, the science of tafsir holds a central place, gradually becoming systematized and developing through diverse methods over time. One of the formative periods in the establishment of the tafsir tradition was the era of the tābiʿūn, who succeeded the generation of the Companions (ṣaḥāba). The scholars of this period inherited the intellectual legacy of the Companions and employed both riwāya (transmission) and dirāya (reasoning and ijtihād) in their interpretation of the Qur’an. Among the prominent figures of the tābiʿūn tafsir tradition was Dahhāk b. Muzāḥim (d. 105/723), of Turkic origin, who distinguished himself through his scholarly depth and exegetical insight. Educated within the scholarly milieu of the Companions, Dahhāk did not restrict himself merely to transmitting reports; rather, he paid attention to rational inference as well as the socio-cultural context of his time when explaining Qur’anic verses. His exegetical approach reflects a strong interpretative tradition aimed at grasping the deeper layers of Qur’anic meaning. In particular, by considering the social realities of his era, Dahhāk adopted a method in which dirāya interpretation came to the fore. In this respect, he occupies a distinctive position within the classical tafsir tradition and exerted a significant influence on subsequent exegetes. His intellectual legacy transcends a purely transmission-based tafsir, representing instead an approach that integrates reason, ijtihād, and socio-historical context. This study examines Dahhāk b. Muzāḥim’s exegetical method, his approach to the Qur’an, and his scholarly contributions, while also situating him within the broader framework of tābiʿūn tafsir. In this context, particular attention is given to his dirāya-oriented methodology and his place within the classical tafsir tradition.
Tafsīr Qur’ān Dahhāk b. Muzāḥim Exegetical Method. Tâbi'ün/Successors Tafsîr
It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | İslam Tarihi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 13 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 12 Ekim 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 22 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 22 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 2 |
Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (ÇAKÜTAD), Türkoloji alanıyla ilgili tüm konularda akademik değere sahip çalışmalar yayımlamak suretiyle bilim dünyasına katkılar sunmayı amaçlamaktadır.
Bu amaç doğrultusunda;
Türk dili ve edebiyatı, Türk kültürü ve tarihi, Türk müziği ve sanatı, Türk-İslam Düşüncesi ile Türk coğrafyalarında din, bilim ve kültür gibi Türk milli ve manevî mirasını ilgilendiren konularda temel sorunları ve uygulamaları analiz eden özgün makaleler başta olmak üzere, çeviri ve derleme makaleler kabul edilebilmektedir.
Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisine gönderilen makaleler, daha önce başka bir platformda yayımlanmamış veya yayınlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır. Dergi yazım kurallarına uygun olarak sisteme yüklenen yazılar, Ön İnceleme, Bilimsel Değerlendirme ve Yayına Hazırlama olmak üzere üç aşamalı bir süreçten geçer. Ön incelemeden sonra alanında uzman iki hakeme gönderilerek bilimsel olarak değerlendirilir. Editör Kurulu, hakem görüşleri doğrultusunda çalışmanın yayımlanması hakkında nihai kararı verir.
Konu Kategorileri ve Dergiye Kabul Edilen Makale Türleri
ÇAKÜTAD, Sosyal ve Beşeri Bilimler alanında Türk dili, Türk edebiyatı, dil bilimi, Türk lehçeleri, Türk halk kültürü, Türk kültürü ve tarihi, Türk müziği ve sanatı, Türk-İslam düşüncesi, Türk Tasavvuf Edebiyatı gibi alanlarda makale kabul etmektedir. Bunun yanında Türk coğrafyalarında din, bilim ve kültür gibi Türk milli ve manevî mirasını ilgilendiren konularda temel sorunları ve uygulamaları analiz eden özgün makaleler başta olmak üzere, çeviri ve derleme makaleler kabul edilebilmektedir.
Bu kapsamda dergiye kabul edilen başlıca çalışmalar şu şekildedir: Araştırma- İnceleme makalesi, Kitap İncelemesi, Çeviri, Derleme, Teknik Not, Olgu Sunumu, Söyleşi, Kısa Rapor, Mektup, Vefat Haberi, Düzeltme, Akademik Haber.
Hedef Kitlesi
Dergimizin hedef kitlesi, Türkoloji ve Türk dünyası ile ilgilenen başta akademisyenler olmak üzere bu alana ilgi duyan bütün öğrenci, okur ve kurumlardır.
Yazım Kuralları
Yazılar için telif ücreti ödenmez. Derginin tüm süreçleri ücretsizdir. Yayın öncesi ve sonrasında herhangi bir ücret talep edilmez.
LİSANS: SELÇUK ÜNİVERSİTESİ/İLAHİYAT FAKÜLTESİ/İLKÖĞRETİM DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ PR. 2009
YÜKSEK LİSANS: NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ/SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK İSLAM EDEBİYATI 2017
DOKTORA: NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ/SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK İSLAM EDEBİYATI 2021
1996 yılında Dicle Üniversitesi, İngiliz Dili Eğitimi Bölümünden mezun oldu. 1996-2013 yılları arasında, Millî Eğitim Bakanlığında Yöneticilik, Uzman İngilizce ve Fransızca Öğretmeni olarak görev yaptı. 2014 yılında Çankaya Üniversitesi İngiliz Edebiyatı ve Kültür İncelemeleri bölümünde yüksek lisansını tamamladı. 2013 yılında Çankırı Karatekin Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Ofisi ve Erasmus Koordinatörlüğünde görev yaptı. 2018 yılında aynı üniversite Yabancı Diller Bölümüne İngilizce Öğretim Görevlisi olarak atandı. 2020 yılında Gazi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Çeviri ve Kültürel Çalışmalar bölümünde doktorasını tamamladı. Halen Çankırı Karatekin Üniversitesinde Doktor Öğretim görevlisi olarak görev yapmaktadır. Evli ve iki çocuk annesidir. Yazarın “Çeviri Amaçlı Tasavvuf Terminolojisi -Talât Sait Halman’ın “Yunus Emre Selected Poems” Adlı Çalışması Çerçevesinde Tasavvufi Şiirin Çevirisi” adında Yunus Emre Şiirlerinin İngilizce çevirilerine yönelik uluslararası inceleme kitabı, “Yunusca Çeviri-Yunus Emre Kavramlarının Dünya Dillerine Aktarılması” adında kavramları tanıtan uluslararası bir diğer kitabı vardır. “Translation of Cultural Items” (Kültürel Ögelerin Çevirisi) adlı Türkçe deyim ve atasözlerinin aktarımını örnekleriyle anlatan uluslararası İngilizce, Fransızca, Almanca, İtalyanca, İspanyolca, Lehçe ve Rusça gibi yedi dile çevrilen kitabı bulunmaktadır. Yaşadığı yöreyi ve kültürünü anlattığı, “Kültürel Çalışmalar Çankırı Tarihi ve Kültürel Değerleri” adlı kitabı vardır. Ayrıca, çeviri ve kültür çalışmalarını içeren uluslararası, ulusal bildirileri, konferansları, makale ve dergi yayınları mevcuttur.
1967 yılında Çorum’un Alaca ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Sungurlu’da tamamladı. 1990 yılında Gazi Üniversitesine bağlı Gazi Eğitim Fakültesinden mezun oldu. 1991-1992 yılında askerlik yükümlülüğünü yerine getirdi. 1992 yılının Ağustos ayında Ankara Üniversitesi TÖMER Dil Öğretim Merkezinde Türkçe Okutmanlığı stajı yaptı. Stajını tamamladıktan sonra Kasım 1992’de aynı kuruma bağlı TÖMER’in Samsun Şubesinde kadrolu Türkçe okutmanı ve Türkçe Bölümü Başkanı olarak göreve başladı. 1993 yılının Nisan ayında TC Dış İşleri Bakanlığı aracılığıyla Kazakistanlı diplomatlara Türkçe öğretmek üzere Kazakistan’ın Almatı şehrinde 9 ay süreyle görev yaptı. Almatı’daki görevi esnasında Kazak Dili ve Edebiyatı üzerine araştırmalar yaptı. Görev süresi sona erdikten sonra TÖMER’deki görevine döndü. Daha sonra A.Ü. TÖMER Gaziantep Şubesine tayin edilerek Yabancı Diller Bölüm Başkanı ve Türkçe Okutmanı olarak bir yıl çalıştı.
1994 yılında A.Ü. TÖMER’in Ankara’daki Tunalı Hilmi Şubesinde Türk Lehçeleri Bölümü Başkanı olarak görevlendirildi ve A.Ü. TÖMER Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümünce çıkarılan Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Dergisinin Yazı İşleri Müdürü olarak görev yaptı. Ayrıca A.Ü.TÖMER bünyesinde kurulan Bilimsel Araştırma Kurulu (BİLAK) Başkanlığını yürüttü. Türk Dünyasının önde gelen dilci ve edebiyatçılarının makalelerinin yayımlanmasında: Kazakların ünlü şairi Abay Kunanbayev, JambılJabayev ve yazar Muhtar Awezov, Türkmenlerin ünlü şairi Mahtumkulu, Azerbaycan’ın ünlü şairi Bahtiyar Vahapzâde ve Ali ŞirNevâî gibi Türk Dünyasının dil ve edebiyat ustaları adına özel sayıların çıkarılmasında katkıları oldu.
Ahmet Güngör, Bilimsel çalışmalarını Türkiye Türkçesi’nin öğretimi, Kazakça ve Kırgızca üzerine yoğunlaştırmıştır. Kırgız Milli Devlet Üniversitesinde Kırgız Dilbilimi alanında Yüksek Lisansını (2003), H. Karasayev Bişkek Sosyal Bilimler üniversitesi, Türkoloji Ana Bilim Dalında ‘Kırgızca ve Türkçe’de Hastalık Adlarıyla İlgili Örtmece (Euphemism) Sözler’ (2006) adlı doktora tezini tamamlamıştır.1998-2004 yılları arasında Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi, Modern Diller Yüksek Okulu, Türkçe Hazırlık Sınıfları Koordinatörü olarak görev yaptı. 2004-2005 Öğretim yılından itibaren Modern Diller Yüksek Okulunda ‘Dilbilime Giriş’, ‘Kırgızca’dan Tükçe’ye Sözlü Çeviri Uygulamaları’ ve ‘Kırgızca’dan Türkçe’ye Anında Çeviri Uygulamaları’ derslerini verdi.
2009 yılında Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinden ayrılarak Sinop Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü kurucu öğretim üyesi olarak görevlendirildi. 2009-2012 yılları arası Sinop Üniversitesinde görev yaptı.
2012 yılında Giresun Üniversitesi, Fen- Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretim üyesi olarak görev aldı. Ayrıca GRÜ TÖMER’i kurarak müdürlüğünü yürüttü. 2016-2019 yılları arası Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinde Hazırlık Fakültesi Dekanı olarak görev yaptı.
Ahmet Güngör’e Kazakistan’ın Çimkent şehrinde yer alan Bölgesel Sosyal Girişimcilik Üniversitesi (Regional Social – Innovational University www.rsiu.kz/ru) tarafından “Profesör” (26.05.2017), Uluslararası Bilişim Akademisi (International İnformatization Academy, IIA, Kazakistan/Almatı) tarafından “Akademik” unvanına layık görülerek akademi üyeliğine kabul edilmiştir (06.06.2017). Ayrıca Kırgızistan’ın İ. Arabayev Kırgız Devlet Pedagoji Üniversitesi, Senato Meclisi 71 no’lu kararıyla “Fahri Profesörlük” unvanı verilmiştir ( 27.04.2018).
Ahmet Güngör Uluslararası Dünya Dilleri Üniversitesinin kurulmasına yönelik proje çalışmalarına –ekip arkadaşlarıyla- devam etmektedir.
Evli ve üç çocuk babasıdır.