TÜRK DÜŞÜNCE GELENEĞİNE DİSİPLİNLERARASI BİR KATKI: TÜRK HİKMETİ

Öz

“Türk Hikmeti” adlı eser İsmail Erdoğan ve Enver Demirpolat editörlüğünde hazırlanmış olup Türk düşünce geleneğinin tarihsel sürekliliğini, temel kavramsal çerçevesini ve kültürel-entelektüel bileşenlerini inceleyen kapsamlı bir çalışmadır. Eser, Orta Asya’dan başlayarak Anadolu’ya uzanan geniş bir kültürel zemin üzerinde teşekkül eden hikmet anlayışını tarihsel, felsefî ve sosyo-kültürel boyutlarıyla ele almakta; söz konusu geleneğin ana damarlarını sistematik biçimde ortaya koymaktadır. Üç bölümden oluşan kitapta Türk hikmetinin kaynakları, metodolojik sorunları ve karakteristik özellikleri; İslâm felsefesi, tasavvufi düşünce, halk bilgeliği, dil, musiki ve edebî gelenek gibi farklı entelektüel sahalarla ilişkisi çerçevesinde incelenmektedir. Çalışmada Ebû Bekr Râzî, Fârâbî ve Muhyiddin İbn Arabî gibi klasik figürlerin yanı sıra dervişlik geleneği, siyasetname literatürü ve atasözleri gibi kültürel formlar üzerinden Türk hikmetinin tarihsel seyrine dair bütüncül bir portre sunulmaktadır. Disiplinler arası yaklaşımıyla dikkat çeken eser, Türk-İslam düşünce dünyasının epistemolojik ve ontolojik yönelimlerini değerlendirmekte; bilgelik, hakikat, ahlak ve varlık gibi temel kavramların Türk düşünce geleneğinde kazandığı anlamı tartışmaya açmaktadır. Tarihsel süreçteki sürekliliği analitik bir zemin üzerine inşa eden çalışma, kadim hikmet öğretilerinin modern düşünce sistematiğiyle girdiği etkileşimi de kuşatıcı bir perspektifle ele alarak literatürdeki boşluğu doldurmaktadır. Bu yönüyle “Türk Hikmeti” hem Türk düşünce mirasının özgünlüğünü vurgulayan hem de alana ilişkin kuramsal tartışmalara yeni katkılar sunan önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Felsefesi
• Türk Hikmeti
• Tasavvuf
• Bilgelik
• Türk Düşünce Tarihi

An Interdisciplinary Contribution to the Turkish Tradition of Thought: Turkish Wisdom

Öz

“Türk Hikmeti” (Turkish Wisdom), edited by İsmail Erdoğan and Enver Demirpolat, is a comprehensive scholarly work that examines the historical continuity, conceptual foundations, and cultural-intellectual components of the Turkish philosophical tradition. The volume traces the development of Turkish wisdom from its Central Asian origins to its subsequent formation in Anatolia, addressing the historical, philosophical, and socio-cultural dimensions that shaped this intellectual heritage. Structured into three main sections, the book investigates the sources, methodological challenges, and defi-ning characteristics of Turkish wisdom, situating it within a broad intellectual framework that encompasses Islamic philosophy, Sufi thought, folk wisdom, language, music, and literary traditions. The contributions explore both prominent classical figures—such as Abu Bakr al-Razi, al-Farabi, and Muḥyiddin Ibn ʿArabi—and cultural forms including dervish orders, the siyasatnama tradition, and proverbs, thereby offering a holistic portrayal of the historical evolution of Turkish wisdom. Notable for its interdisciplinary approach, this work evaluates the epistemological and ontological orientations of the Turkish-Islamic intellectual tradition; it opens up for discussion the meanings that fundamental concepts such as wisdom, truth, ethics, and being have acquired within the Turkish intellectual tradition. By constructing the continuity of the historical process on an analytical foundation, the study addresses the interaction between ancient wisdom teachings and modern systems of thought from a comprehensive perspective, thereby filling a gap in the literature. In this regard, “Turkish Wisdom” serves as an important reference source that both highlights the uniqueness of the Turkish intellectual heritage and offers new contributions to theoretical discussions in the field.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Philosophy
• Turkish Wisdom
• History of Turkish Thought
• Sufism
• Wisdom

Kaynakça

1. Akşit, M. (2024). “Hikmet” Kavramının Türk-İslam Filozoflarında Öne Çıkan Bazı Özellikleri Üzerine. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 101-115) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
2. Akti, S. (2024). Muhyiddin İbn Arabi’nin Türk Düşünce Hayatına Etkisi. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 263-276) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
3. Baltacı, B. ve Çonkor, B. (2024). Türklerde Tefsir. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 159-179) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
4. Çalık, E. S. (2024). Türk Hikmetinin Sözlüklerdeki Yansıması: Divanü Lugati’t-Türk Örneği. İ. Er-doğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 181-188) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
5. Çuhadar, C. (2024). Türk Hikmeti Bağlamında Atasözleri Üzerine Bir Araştırma. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 217-237) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
6. Demirpolat, E. (2024). Türk Cihan Düşüncesinin Arka Planı Bağlamında Türk Hikmeti (Takdim). İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 5-11) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
7. Dönmez, S. (2024). Anadolu Türk Hikmeti Üzerine Bir Derkenar. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 119-133) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
8. Erdoğan, İ. (2024). Türk Hikmetini Araştırmanın Problemleri. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 15-29) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.

9. Görkaş, İ. (2024). Türk Düşüncesinde İki Öncül: Türkçe “Var” ve “Varlık”. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 135-157) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
10. Kalın, M. F. (2024). Ahlaki Türk Hikmeti Bağlamında Bazı Türk-İslam Ahlak Düşünürleri. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 323-341) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
11. Kamiloğlu, R. (2024). Türk Hikmetinin Musiki Boyutu. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 189-205) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
12. Karakuş, A. (2024). İrfani Türk Hikmeti Bağlamında Cahit Koytak Şiirinde Tecelli Anlayışının İçerik Analizi Yöntemiyle İncelenmesi. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 207-216) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
13. Nozoğlu, N. (2024). Sezgisel Türk Düşüncesi Bağlamında Abdulkadir Mardini’nin ‘İlhami Hikmet’ Anlayışı. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 253-262) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
14. Onay, H. (2024). Meşşai Türk Hikmeti/ Farabi Örneği. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 293-307) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
15. Özden, H. Ö. (2024). Türk Hikmetinin Kaynakları ve Özellikleri. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 31-55) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
16. Pirinç, A. (2024). Türk-İslam Düşünce Tarihinde Ezeli ve Aşkın Hikmet Kavramları. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 241-251) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
17. Polat, E. ve Erdoğan, İ. (2024). Eski Türk Hikmetinin Türk Dervişleri Üzerindeki Etkisi (Kalenderiler Örneği). İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 277-291) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
18. Sünter, E. (2024). Akılcı Türk Hikmetine Bir Örnek: Ebu Bekr Razi. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 89-100) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.
19. Tamtürk, B. (2024). Türk Siyaset Düşüncesinin Kayda Geçirilmesi/Siyasetnâmeler -Türk Hikmeti Bağlamında Bir İnceleme-. İ. Erdoğan ve E. Demirpolat (Ed.), Türk Hikmeti (1. bs., ss. 309-321) içinde. İstanbul: Ihlamur Kitap.