SİKKELERİN IŞIĞINDA FİLİSTİN’İN EKONOMİK ÖNEMİ ve STRATEJİK KONUMU

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 55 - 77, 28.02.2026

Mustafa Kalkan

https://doi.org/10.71096/cakutad.1852071

https://izlik.org/JA39UN46ZZ

Öz

Filistin, tarihi boyunca “Bereketli Hilal” olarak bilinir ve bu zenginliğinden dolayı her asırda saldırıya uğramıştır. Stratejik konumu, velud tarım arazileri ve mutedil iklimi, insanlık tarihinin ilk yerleşim alanlarından biri olmasına imkân tanımıştır. Büyük imparatorluklar, Babiller, Persler, Romalılar, Abbasiler, Moğollar, Türkler, Filistin’i ele geçirmiş ve asırlarca yönetmişlerdir. Zenginliği kadar, çatışmaları ile de bilinen bu topraklar, insanlığın en ileri düzeyde yerleşim hayatını sürdürdüğü ve tarım ürünleriyle dünya ticaret ağını şekillendirdiği bölgedir. Araplar ve Yahudiler bu toprakların eski mukimleridir, sonradan bu topraklara gelen halklar, bölgeye huzur vermemiş sürekli savaş çıkarmışlardır. Birbirleriyle etnik ve kültürel olarak akraba olan iki halk, bugün de mücadelesini sürdürmektedir. 4000 yıldır yaşanan olayların arka planında, dinler arası üstünlük mücadelesi, kutsal toprakları elde ederek kaynakları kullanma, güç kazanma, zengin toprakları ele geçirme ve limanlar üzerinden denizleri kontrol altına alma amacı hâkimdir. İnsanın, kültürün, dini özgürlüğün, mal ve can güvenliğinin hiçbir anlamının olmadığı modern dünya, eski dünyadan farklı değildir. Sadece mücadelelerin şekli değişmiştir; Babillerin, Romalıların, Haçlıların katlettikleri Yahudiler, insan gibi yaşamayı binlerce yıl sonra başarabilmişlerdir. Özgürlüklerine kavuştuktan sonra, yüzlerce yıldır yaşadıkları zulmün ibret alınması gereken bir olgu olduğunu çok çabuk unutmuş ve benzeri katliamları kendileri de gerçekleştirmeye başlamışlardır. Yahudilere uygulanan Babil, Roma, Haçlı, İspanyol ve Alman katliamları, bu kavmin tarihinin kara günleri olarak kabul edilirken, günümüzde Yahudilerin (İsrail’in) Filistin’in merkezi olan Gazze’de gerçekleştirdikleri soykırım, tarihin karanlık ve kanlı sayfalarında yerini almıştır. Araştırmada bu bereketli toprakların neden yok edildiği, stratejik konumu ve ekonomik zenginliği sebebiyle, neleri yaşamak zorunda kaldığı, farklı dönemlere ait sikkelerle ortaya konulmaya çalışılacaktır. Nümizmatik bilimi, Filistin’in tarihini ortaya koymakta, onun nasıl bir güce, zenginliğe ve üst düzey bir medeniyete sahip olduğunu sikke örnekleriyle dile getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Filistin , Gazze , Araplar , Yahudiler , Haçlılar

The Economic Importance and Strategic Position of Palestine in the Light of Coins

https://izlik.org/JA39UN46ZZ

Öz

Palestine has been known throughout history as the “Fertile Crescent” and, because of this wealth, has been invaded in every century. Its strategic location, fertile agricultural lands, and temperate climate have made it one of the earliest settlement areas in human history. Great empires, including the Babylonians, Persians, Romans, Abbasids, Mongols, and Turks, conquered Palestine and ruled it for centuries. Known as much for its conflicts as for its wealth, this region is where humanity maintained the most advanced settlement life and where the world trade network was shaped by its agricultural life. Arabs and Jews are the original inhabitants of these lands; later arrivals brought constant conflict to the region. These two peoples, related both ethnically and culturally, continue their struggle today. For 4,000 years, the backdrop to events has been dominated by the struggle for supremacy between religions, the aim of gaining control of sacred lands to exploit resources, gain power, seize fertile territories, and control the seas through ports. The modern world, where human life, culture, religious freedom, and the safety of property and life hold no meaning, is no different from the ancient world. Only the form of the struggles has changed. The Jews, slaughtered by the Babylonians, Romans, and Crusaders, managed to live like human beings thousands of years later. After gaining their freedom, they quickly forgot that the oppression they had suffered for hundreds of years was a lesson to be learned and began to carry out similar massacres themselves. The massacres perpetrated against the Jews by the Babylonians, Romans, Crusaders, Spaniards, and Germans are considered dark days in the history of this people, while the genocide they are committing today in Gaza, the center of Palestine, will take its place in the dark and bloody pages of history. This study will attempt to reveal why these fertile lands were destroyed, what they had to endure due to their strategic location and economic wealth, using coins from different periods. Numismatics reveals the history of Palestine, demonstrating its power, wealth, and high level of civilization through coin examples.

Anahtar Kelimeler

Palestine , Arabs , Jews , Crusaders , Gaza

Kaynakça

• Adler, Elkan Nathan. (1987). Jewish Travellers in the Middle Ages. NewYork: Dover, 180–181.
• Altan, Ebru. (2022). Antakya Haçlı Prinkepsliği Tarihi Kuruluş Devri, 1098-1112. Ankara: TTK Yayınları.
• Artuk, İbrahim ve Artuk, Cevriye. (1971). İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Kataloğu (Cilt I). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Atıya, Aziz Suryal. (2022). Orta Çağ Sonlarında Haçlılar Seferi. (O. T. Günden, Çev.). Ankara: TTK Yayınları.
• Aydınlı, Osman. (2020). Huzur Bekleyen Şehir Kudüs. İstanbul: İlim Yayma Vakfı Yayınları.
• Çalışır, Abdurrahman O. (2025). Haçlı Hâkimiyetinde Kudüs Yöresi. İstanbul: Özel Baskı.
• Çalışır, Abdurrahman Onur. (2018). Denizaşırı Ülke'den Havadisler, Haçlıların Mektupları (1097-1252). İstanbul: Kutlu Yayınevi.
• Durmaz, Sayime. (2023). Blois Kontu Etienne'in Haçlı Seferi. Selçuklular ve Haçlılar. C.III. Ed. Mustafa Demirci, İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 763-782.
• Gitler, Haim and Oren Tal, (2006). The Coinage of Philistia of the Fifth and Fourth Centuries BC A Study of the Earliest Coins of Palestine. Milano: Amphora Books.
• Holt, Pat M. (1999). Haçlılar Çağı, 11 Yüzyıldan 1517’ye Yakındoğu, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Igbareyeh, Jehad. (2019). Bioclimate of Jericho in Palestine. Palestine Technical University Research Journal, Volume 7, Issue 1, 1-7.
• İsmail Galib. (1312). Meskûkât-ı Kadimei İslâmîye Kataloğu, Sasaniyan ve Bizantin Tarzında Sikkeler, Halife-i Emevîye ve Abbasiye Meskûkât-ı Feruh Abbasiyeden Beni Tulun, Beni İhşid, el Saman, Beni Hamdan, el Buveyye, Beni Mervan Meskûkâtı. Kostantiniye: Mihran Matbaası.
• Kalkan, Mustafa. (2019). İslam Medeniyet Dairesi İçerisinde Sikkeler, Kullanımları ve Gelişim Seyirleri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık 2019, C.IX, Özel Sayı, 83-112.
• Karaca, Sevtap Gölgesiz. (2023). Kudüs Krallık Sikkeleri. İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası, 43, 319-337.
• McEvedy, Colin. (2004). Ortaçağ Tarih Atlası, Çev. Ayşen Anadol, İstanbul: Sabancı Üniversitesi Yayınları.
• Memiş, Ekrem. (2011). Eskiçağda Filistin ve Filistinliler. Fırat Üniversitesi Ortadoğu Araştırmaları Dergisi, C.VII, S.2, 1-11.
• Mert, Saime. (2024). Haçlı Seferlerinde Yahudiler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
• Meyer, Martin Abraham. (1907). History of the city of Gaza: From the Earliest Times to the Present Day. NewYork: Columbia University Press.
• Polat, Ziya. (2015). Selahaddin Eyyübi’nin Haçlı Siyaseti ve Kudüs Haçlı Krallığıyla Yaptığı Anlaşmalar, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Read, Piers Paul. (2003). Tapınak Şövalyeleri, Çev. Sultan G. Erdem, Ankara: Dost Kitabevi.
• Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; Schellinger, Paul E. (1994). International Dictionary of Historic Places, Taylor & Francis.
• Runciman, Steven. (2019). Haçlı Seferleri Tarihi. (Cilt I). (Fikret Işıltan, Çev.). Ankara: TTK Yayınları.
• Sivrioğlu Ulaş Töre. (2018). İslam Sanatında Antik Figürler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Stephen Album. (2020). Check List of Islamic Coins, Third Edition, Santa Rosa: Stephen Album Coins.
• Usta, Ahmet. (2022). Hilal İle Haç Arasında Hayatlar, Ortaçağ Akdenizi’nde Ticaret ve Tüccarlar, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Uykur, Ramazan. (2017). Fatimi Halifesi el-Amir bi-Ahkamullah’ın Sikkelerinin Haçlılar Tarafından Basılmış Taklitleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.X, S. 54, 508-516.
• Villehardouin, Geoffroi. D., H. De Valenciennes. (2008). IV. Haçlı Seferi Kronikleri, Çev. Ali Berktay, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Портных, Валентин Леонидович. (2017). Крестовые походы в Палестину (1095–1291), Санкт-Петербург: Алетейя.
• Erişim adresi: http://db.stevealbum.com/php/lot_auc.php?site=2&sale=19&lot=280&lang=1
• Erişim adresi: https://digitalcommons.aaru.edu.jo/cgi/viewcontent.cgi?params=/context/ ptuk/article/1062/&path_info=bioclimate_of_jericho_in_palestine.pdf
• Erişim adresi: https://hcr.ashmus.ox.ac.uk/coin/hcr10669
• Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/akka
• Erişim adresi: https://numismatics.org/lco/id/lco.yhd.36?lang=he
• Erişim adresi: https://www.academia.edu/145595492/Latince_Hacnamelerden_Se%C3%A7 meler-le_Ha%C3%A7l%C4%B1_H%C3%A2kimiyetinde_Kud%C3%BCs_Y%C3%B6resi
• Erişim adresi: https://www.bearersofthecross.org.uk/interpreting-the-collections/crusader-coins - museum-order-st-john/jerusalem/
• Erişim adresi: https://www.forumancientcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=1882& srsltid=AfmBOopw4khP4-DoAZiG7hqNIruodW_wFjZTTu_mYBCZSEul2uuY3KRS
• Erişim adresi: https://www.ma-shops.com/cdma/item.php?id=1068043
• Erişim adresi: https://www.numisbids.com/n.php?p=lot&sid=2774&lot=40
• Erişim adresi: https://www.numisbids.com/n.php?p=lot&sid=459&lot=4492
• Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/261818824_Ancient_Coins_from_ the_Drew_Institute_of_Archaeological_Research_Excavations_of_Caesarea_Maritima_ 1971 -1984
• Erişim adresi: https://www.sarc.auction/ABBASID-AE-fals-3-39g-al-Quds-AH217-VF-XF_ i53867649
• Erişim adresi: https://www.sixbid.com/browse.html?auction=497&category=11093&lot= 514887
• Erişim adresi: https://www.vcoins.com/en/coins/ancient/judaean-coins-554.aspx?category= judaean
• Erişim adresi: https://www.vcoins.com/en/stores/london_ancient_coins/89/product/crusaders_kingdom_of_jerusalem_mid_to_late_13th_century_av_bezant__dinar_akka_acre_mint_dated_125_ah_ad_125152_very_rare/2326933/Default.aspx
• Erişim adresi: https://www.vcoins.com/en/stores/numiscorner/239/product/coin_judaea_ macri-nus_tetradrachm_217218_caesarea__billon/1826599/Default.aspx
• Erişim adresi: https://zaksantiquities.com/shop/ancient-coins/jewish-revolt-coins-for-sale/simon-bar-kokhba-2nd-jewish-revolt/lolav-palm-second-temple-into-second-revolt/
• Erişim adresi: https://zaksantiquities.com/shop/ancient-coins/jewish-revolt-coins-for-sale/coins-of-the-first-jewish-revolt/first-jewish-revolt-coin/
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=326924
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=213921
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=218940
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=149024
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=238588
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=362795
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=343569
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=193497
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=59707
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=348543
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=10868
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=232516
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=355493
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=15728
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=190836
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=112218
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=100212
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=246127
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=143469
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=218329
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=109336
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=72735
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=190989
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=225303
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=14862
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=46321
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=14092
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=46953
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=76370
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=76405
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=51944
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=208045
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=342117
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=330386
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=344772
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=343215
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=107359
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=97863
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=276146
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=163069
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=228993
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=242521
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=231266
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=2519936
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=319701
• https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=302620