KUDÜS’ÜN TEOLOJİK HÜVİYETİNDEN KÜRESEL VİCDANIN TÜKENİŞİNE: KUTSAL, ŞİDDET VE ŞEFKAT YORGUNLUĞU

Öz

Bu makale, Kudüs’ün üç semavi din açısından taşıdığı teolojik ve tarihsel anlamdan hareketle, günümüzde maruz kaldığı sistematik yıkımın küresel vicdan üzerindeki etkilerini disiplinler arası bir çerçevede incele-mektedir. Kudüs yeryüzünde bir toprak parçası olmanın ötesinde, vahyin hafızasını, peygamberler mirasını ve inanan toplulukların inanç tarihini temsil eden, semavi dinlerin ortak kutsallığını ifade eder. Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam açısından vazgeçilmez bir referans alanı olan bu şehir, tarih boyunca farklı inançların bir arada var olduğu bir manevi merkez olmuştur. Bunun yanında modern dönemde Kudüs, siyasi çatışmaların, ideolojik çıkarların ve hesaplaşmaların yoğun yaşandığı bir coğrafya olması hasebiyle gerek mekânsal ve gerek kültürel silinmenin de odağı hâline gelmiştir. “Kent-kırım” kavramıyla açıklanabilecek bu süreç, şehrin fiziksel dokusunun yanı sıra toplumun ortak hafızasını ve çoğulcu yapısını da aşındırmaktadır. Çalışmanın temel sorusu, bu yıkımın küresel kamuoyuna nasıl aktarıldığı ve dijital medya aracılığıyla dolaşıma giren şiddet görüntülerinin bireysel ve toplumsal zihinde nasıl bir dönüşüm meydana getirdiğidir. Makale, ilk olarak Kudüs’ün teolojik hüviyetini ortaya koymakta; ardından medyatik şiddetin aşırı görünürlüğünün yol açtığı “şefkat yorgunluğu” olgusunu analiz etmektedir. Sürekli tekrar eden yıkım ve acı görüntülerinin, başlangıçta empati uyandırmak yerine zamanla duyarsızlaşmaya ve vicdani geri çekilmeye neden olduğu ileri sürülmektedir. Bu durum, kutsal bir mekânda yaşanan trajedinin sıradanlaşmasına ve etik sorumluluğun zayıflamasına yol açmaktadır. Sonuç olarak çalışma, sorunun yalnızca politik değil, aynı zamanda ahlakî ve psikolojik bir boyut taşıdığını savunmakta; pasif izleyiciliği aşan bilinçli bir tanıklık ve sorumluluk anlayışının yeniden inşasının gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kudüs
• Kent-kırım (Urbicide)
• Şefkat Yorgunluğu
• Medyatik Şiddet
• teo-politik

Etik Beyan

Çalışmanın etik ilkeler ve kurallar çerçevesinde gerçekleştiğini beyan ederim.

From the Theological Significance of Jerusalem to the Exhaustion of Global Conscience: Sacred, Violent, and Compassion Weariness

Öz

Based on the theological and historical significance of Jerusalem for the three Abrahamic religions, this article examines the impacts of the systematic destruction it faces today on the global conscience within an interdisciplinary framework. Beyond being a mere piece of land, Jerusalem represents the memory of revelation, the legacy of prophets, and the identity construction of faithful communities, embodying the shared sanctity of the Abrahamic faiths. As an indispensable reference point for Judaism, Christianity, and Islam, the city has historically served as a spiritual center where different beliefs coexisted. However, in the modern era, Jerusalem has become the focal point of both spatial and cultural erasure due to being a geography of intense political conflicts, ideological interests, and confrontations. This process, which can be described by the concept of "urbicide," erodes not only the city's physical fabric but also its collective memory and pluralistic structure. The primary question of this study is how this destruction is conveyed to the global public and what kind of transformation the images of violence circulating through digital media undergo within the individual and social psyche. The article first establishes the theological identity of Jerusalem, then analyzes the phenomenon of "compassion fatigue" caused by the hyper-visibility of mediated violence. It posits that instead of eliciting empathy, the constant repetition of images of destruction and suffering leads to desensitization and a withdrawal of conscience over time. This situation results in the normalization of tragedy in a sacred space and the weakening of ethical responsibility. Consequently, the study argues that the issue carries not only a political dimension but also a moral and psychological one, highlighting the necessity of reconstructing a sense of conscious witnessing and responsibility that transcends passive viewership.

Anahtar Kelimeler

• Jerusalem
• Urbicide
• Compassion Fatigue
• Mediated Violence
• theo-politics

Etik Beyan

I declare that this study was conducted in accordance with ethical principles and guidelines.

Kaynakça

1. Acar, A. (2024). Abraham Geiger ve Rudi Paret’in kıblenin Mescid-i Aksa’dan Mescid-i Haram’a dönüştürülmesi hakkındaki iddialarına cevaplar. M. Kubat (Ed.), İslam ve Yorum VIII: Dinî, Siyasî ve Kültürel Boyutlarıyla Kudüs I içinde (ss. 491-504). İstanbul: Ensar Neşriyat.
2. Ahmed b. Hanbel, E. A. (2001). el-Müsned. Şuayb el-Arnaût vd. (Thk.). 45 Cilt. Beyrut: Müessese-tü’r-Risâle.
3. Akgündüz, A. (1990). Osmanlı Kanunnâmeleri ve hukukî tahlilleri. 12 Cilt. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı.
4. Armstrong, K. (2017). Kudüs: Bir şehrin tarihi. Z. Kılıç (Çev.). İstanbul: Pegasus Yayınları.
5. Aydoğan, M. (2010). Kudüs’te Osmanlı’nın son dönemine kadar uygulanan statüko ve önemi. Tarih İncelemeleri Dergisi, 25 (1), 185-213.
6. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), İrade-i Hariciye (İ.HR.), No: 91/4216, 15/C/1268 (1852).
7. Bardakçı, M. (2017). Kudüs’ün kimliği: Tarihsel süreçte değişim ve modern dönem politikaları. Kudüs Çalışmaları Dergisi, 1 (1), 135-156.
8. Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve simülasyon. D. Ergün (Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.

9. Buhârî, E. A. M. B. İ. (2001). el-Câmiu’s-sahîh. Muhammed Züheyr b. Nâsır (Thk.). 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât.
10. Coward, M. (2008). Urbicide: The politics of urban destruction. London: Routledge.
11. Cust, L. G. A. (1980). The status quo in the holy places. Jerusalem: Ariel Publishing House (Orijinal baskı 1929).
12. Ebû Dâvûd, S. b. E. (2009). Sünen-i Ebû Dâvûd. Ş. el-Arnaût ve M. K. el-Karabîlî (Ed.). Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye.
13. Erdem, M. N. (2020). Medya içeriğinde şiddetin sunumu üzerine argümantatif bir çalışma. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (2), 1198-1217.
14. Gerbner, G. ve Gross, L. (1976). Living with television: The violence profile. Journal of Communica-tion, 26 (2), 173-199.
15. Güler, B. K. (2023). Çalışma yaşamında şefkat kavramına ilişkin bibliyometrik bir analiz. Journal of Business in The Digital Age, 6 (1), 30-45.
16. Güngör, M. (2020). Hıristiyanlıkta Kudüs’ün kutsallaşma süreci. Amasya İlahiyat Dergisi, 14, 141-170.
17. İbn Hişâm, A. b. H. (1955). Es-Sîretü’n-Nebeviyye. Mustafa es-Sekkā - İbrâhim el-Ebyârî - Abdülhafîz eş-Şelebî, (Thk.). 3 Cilt. İstanbul: Siyer Yayınları.
18. İnalcık, H. (2009). Devlet-i ‘Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu üzerine araştırmalar I - Klasik dönem (1302-1606). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Kızılgeçit, M., Kurt, F., Çinici, M., Akça, E., Toprak, F. B. ve Gecit, M. B. (2025). Gazze saldırılarının Türkiye’deki yankıları: Psikososyal ve dinî başa çıkma stratejileri. Darulfunun İlahiyat, 36 (1), 235–269.
20. Kitab-ı Mukaddes: Eski ve yeni ahit. (2010). İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi.
21. Klimecki, O. M. ve Singer, T. (2011). Empathy from the perspective of social neuroscience. J. Decety ve J. T. Cacioppo (Ed.), The Oxford Handbook of Social Neuroscience (ss. 514-532) içinde. New York: Oxford University Press.
22. Kurtubî, E. A. M. B. A. (2006). el-Câmi' li Ahkâmi'l-Kur'ân. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî (Thk.). 24 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.
23. Levenson, J. D. (1987). Sinai and Zion: An entry into the Jewish Bible. New York: Harper One.
24. Lifton, R. J. (1993). The Protean self: Human resilience in an age of fragmentation. Chicago: University of Chicago Press.
25. Maggi, S. (2022). Hz. İsa’nın mesajı açısından Matta İncili’nin tahlili (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
26. Mişna (The Mishnah). (1933). H. Danby (Çev.). Oxford: Oxford University Press.
27. Moeller, S. D. (1999). Compassion fatigue: How the media sell disease, famine, war and death. New York: Routledge.
28. Müslim b. Haccâc, E. (t.y.). el-Câmiu’s-sahîh. Muhammed Fuâd Abdülbâkī (Thk.). 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
29. Özdemir, A. (2024). Hadis kaynaklarına göre Mescidu’l-Aksâ’nın yeri ve hangi m escid olduğu meselesi. M. Kubat (Ed.), İslam ve Yorum VIII: Dinî, Siyasî ve Kültürel Boyutlarıyla Kudüs I için-de (ss. 193-212). İstanbul: Ensar Neşriyat.
30. Özyiğit, M. (2024). Kur’ân ışığında Mescid-i Aksâ’nın yeri meselesi. M. Kubat (Ed.), İslam ve Yorum VIII: Dinî, Siyasî ve Kültürel Boyutlarıyla Kudüs I içinde (ss. 21-34). İstanbul: Ensar Neşriyat.
31. Polat, N. (2026). Kudüs: Osmanlı’dan modern döneme bir dönüşüm analizi. M. N. Özdemir (Ed.). 6 Cilt. Tarihten Günümüze Filistin ve Kudüs içinde (ss. 253-277). İstanbul: Siyer Akademi.
32. Singer, T. ve Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24 (18), R875-R878.
33. Sontag, S. (2004). Başkalarının acısına bakmak. O. Akınhay (Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı.
34. Taberî, E. C. M. B. C. (2001). Câmiu’l-Beyân an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî (Thk.). 26 Cilt. Kahire: Dâru Hicr.
35. Tanah (Kutsal Kitap): Tevrat, Nevi’im, Ketuvim. (2015). (Çev. Komisyon). İstanbul: Gözlem Gazetecilik.
36. The Jewish Study Bible. (2014). A. Berlin ve M. Zvi Brettler (Ed.). 2. Bs. New York: Oxford University Press.
37. Walker, P. W. L. (1996). Jesus and the holy city: New testament perspectives on Jerusalem. Grand Rapids: Eerdman.