Birds As A Determinant Element Of The Omen's Nature In Irk Bitig And Their Symbolic Functions Makale İngilizcesi

Öz

Human beings, by their ontological nature, tend to make sense of environmental phenomena and establish a cognitive bond with them. Mythology is defined as a manifestation of humanity's effort to explain nature and natural events and as a symbolic form of expression. The nomadic lifestyle adopted by ancient Turkic societies increased the spiritual value attributed to natural elements; in this context, nature has acquired a central position in Turkic cosmology. Elements such as celestial bodies, fauna, and landforms have become part of the mythological imagination by being attributed sanctity. In particular, the association of some Turkic tribes with animal ancestors (ongun) such as wolves, deer, and eagles is one of the most concrete indicators of this situation. In this study, bird motifs in Irk Bitig, one of the oldest written documents of the Turkic language, are examined. Based on bird species such as the falcon, hoopoe, eagle, swan, raven, and crane in the text in question, it is aimed to reveal the symbolic equivalents of these figures in the Turkic cultural universe and their functions within the context of Irk Bitig. Through an intertextual and semiotic perspective, the semantic parallels between the omen's outcome (good or bad) and the mythological and cultural value of the bird are demonstrated. It has been determined that birds are not included in the omen texts purely by chance, but rather directly determine the outcome of the omen as a moral norm of the belief systems of the period.

Anahtar Kelimeler

• Irk Bitig
• Turkic culture
• Turkic mythology
• Old Turkic
• bird symbolism

Etik Beyan

I declare that this study was conducted in accordance with ethical principles and guidelines.

IRK BİTİG’DE FALIN NİTELİĞİNİ BELİRLEYEN BİR UNSUR OLARAK KUŞLAR VE SEMBOLİK İŞLEVLERİ

Öz

İnsanoğlu, yapısı gereği çevresel fenomenleri anlamlandırma ve onlarla bilişsel bir bağ kurma eğilimindedir. Nitekim mitoloji de insanlığın doğayı, doğa olaylarını, çevresinde olup bitenleri açıklama ve anlamlandırma gayretinin bir tezahürü, sembolik bir anlatım biçimi olarak tanımlanmaktadır. Eski Türk toplumlarının benimsediği göçebe yaşam tarzı, doğa unsurlarına atfedilen manevi değeri artırmış; bu bağlamda doğa ve doğal olaylar Türk kozmolojisinde merkezî bir konum edinmiştir. Gök cisimleri, hayvanlar ve yeryüzü şekilleri gibi unsurlar, kutsiyet atfedilerek mitolojik tasavvurun birer parçası hâline gelmiştir. Özellikle bazı Türk boylarının kökenlerini kurt, geyik, kartal gibi hayvan atalarla (ongun) ilişkilendirmeleri, bu durumun en somut göstergelerinden biridir. Bu çalışma, Türk dilinin en eski yazılı belgelerinden biri olan Irk Bitig’de yer alan hayvan figürlerinden özellikle kuş motiflerine odaklanmaktadır. Metinde geçen doğan, hüthüt, kartal, kuğu, kuzgun ve turna gibi kuş türleri incelenerek, bu figürlerin Türk kültür evrenindeki sembolik anlamları ile fal metinlerindeki işlevleri detaylıca değerlendirilmiştir. Metinler arası ve göstergebilimsel bir bakış açısıyla gerçekleştirilen bu analiz, falın iyi veya kötü olarak yorumlanması ile falda bahsi geçen kuşun sahip olduğu kültürel değer arasındaki derin anlamsal paralelliği ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, kuşların bu fal metinlerinde asla rastlantısal olarak bulunmadığı; aksine, dönemin inanç ve ahlak sisteminin bir yansıması olarak falın sonucunu doğrudan belirleyen temel mitolojik göstergeler olduğu açıkça tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Irk Bitig
• Türk kültürü
• Türk mitolojisi
• Eski Türk Dili
• kuş sembolizmi

Etik Beyan

Çalışmanın, etik ilkeler ve kurallar çerçevesinde gerçekleştiğini beyan ederim.

Kaynakça

1. Aydın, E. (2011). Eski Türk Yazıtlarındaki Çıntan Igaç Sandal Ağacı Üzerine. bilig, Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (56), 25-30.
2. Bayat, F. (2006). Türk Mitolojisinde Dağ Kültü. Folklor/edebiyat, (46), 47-60.
3. Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
4. Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
5. Elçin, Ş. (1997). Halk Edebiyatı Araştırmaları 1. Ankara: Akçağ Yayınlar ı. Eliade, M. (2003). Dinler tarihine giriş (L. Arslan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
6. Ergin, M. (2013). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
7. Ergin, M. (2015). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
8. Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

9. Harman, Ö. F. & Kurnaz, C. (1998). Hûdhûd. TDV İslâm Ansiklopedisi, C.18, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
10. İnan, A. (1986). Tarihte ve Bugün Şamanizm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
11. Kaya, M. (2011). Mitolojiden Efsaneye Türk Mitolojisinin Türkiye’deki Efsanelerde İzleri. İstanbul: Bağlam Yayınları.
12. Ögel, B. (1995). Türk mitolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
13. Özbaş, M. (2010). Kurtarıcı Kargadan Burnu Pislikten Çıkmayan Kargaya: Türk Halk Anlatılarında Karganın Dönüşümü. Milli Folklor, (88), 57-65.
14. Tanyu, H. (1968). Türklerde Taşla İlgili İnançlar. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
15. Tekin, T. (2017). Irk bitig. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Tokyürek, H. (2013). Eski Uygurcada Hayvan Adları Ve Bunların Kullanım Alanları. TÜBAR, (Bahar), 221-281.