Çanakkale Savaşları Lojistiğinde Su Yapıları: Çeşmeler

Öz

Bu makalede, Türk ordusunun su ihtiyacının karşılanması için savaş sırasında ve sonrasında inşa ve tamir edilen çeşmeler ele alınmıştır. Bunlar Emetullah Kadın Çeşmesi (inşa tarihi: H.1253/ M.1837; tamir tarihi: R.1331-H.1333/ M.1915), Cevat Paşa Çeşmesi (H.1332/ M.1914), Esat Paşa Çeşmesi (R 1331-H.1333/M.1915), Sarıcaeli Cevat Paşa Çeşmesi (R.1331-H.1333/ M.1915), Arif Bey Çeşmesi (R.1331 / M.1915), Tulumbalı Çeşme (R.Temmuz 1331 / M.Temmuz-Ağustos 1915), Melek Hanım Çiftliği Çeşmesi, Aydın Amele Taburu Çeşmesi (H. 8 Şevval 1334 / M.8 Ağustos 1916) ve Yalova Zafer Çeşmesi’dir (R.27 Nisan 1334/ M. 27 Nisan 1918).

Anahtar Kelimeler

• Savaş arkeolojisi
• Osmanlı arkeolojisi
• Lojistik
• Çanakkale savaşları
• çeşme

Water Buildings In The Logistics Of Canakkale Wars: The Fountains

Öz

The buildings discussed in our article are as follows: Emetullah Kadın Fountain (date of construction: H.1253/M.1837; date of repair: R.1331-H.1334/M.1915) Cevat Pasha Fountain (H.1333/M.1915), Esat Pasha Fountain (Rumi 1331-H.1333/M.1915), Cevat Pasha Fountain in Sarıcaeli (R.1331-H.1333/ M.1915), Ârif Fountain Bey (R.1331 / M.1915), Pump Fountain (R. Temmuz 1331 / M. Temmuz-Ağustos 1915), Melek Hanım Farm Fountain, Aydın Workers Battalion Fountain (H. 8 Şevval 1334 / M. August 8, 1916) and The Zafer Fountain in Yalova (R. April 27, 1334 / M. April 27, 1918).

Anahtar Kelimeler

• war archaeology
• Ottoman archaeology
• logistics
• Çanakkale wars
• fountain.
• Savaş arkeolojisi
• Osmanlı arkeolojisi
• Lojistik
• Çanakkale savaşları
• çeşme

Kaynakça

1. Acar, Türkan (2018). “Uşak Çeşmeleri”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7/1, s.607-640.
2. Baş, Nurdan (2015). “Çanakkale Cephesi Deniz Savaşlarında 18 Mart Kahramanı Cevat (Çobanlı) Paşa”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 18, s.89-116.
3. Borlat, Barış (2020). Çanakkale Cephesinde İkmal Faaliyetleri (1914-1916), İstanbul: Çanakkale Savaşları Enstitüsü Yayınları.
4. Broadbent, Harvey (2015). Gallipoli, The Turkish Defence The Story from The Turkish Documents, Edit.: J. Mapps, Melbourne: Melbourne University Publishing Limited.
5. ÇATAB (Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı) Arşivi.
6. Çevik, Mehmet ve Çeloğlu, Yavuz Selim (2015). “Çanakkale Cephesinde Türk Ordusunun İaşe ve İkmal Faaliyetleri”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 18, s.299-347.
7. Denktaş, Mustafa (2000a). Kayseri’deki Tarihi Su Yapıları (Çeşmeler, Hamamlar), Kayseri: Kıvılcım Yayınları.
8. Denktaş, Mustafa (2000b). Karaman Çeşmeleri, Kayseri: Kıvılcım Yayınları.

9. Erat, Muhammet (2003). “Çanakkale Savaşında Türk Ordusunun İaşe Problemi”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 1, s.114-133.
10. Esenkaya, Ahmet ve Koç, Ceyhan (2005). “Çanakkale Muharebelerinde Hastaneler”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 3, s.24-57.
11. Esenkaya, Ahmet ve Marttin, V. (2009). “Çanakkale Savaşlarında Temizlik”, Temizlik Kitabı, İstanbul: Kitâbevi Yayınları, s.261-274.
12. Esenkaya, Ahmet (2014). “Çanakkale Cephesinde İdarî Faaliyetler ve Lojistik Hizmetleri,” Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 17, s.57-70.
13. Esenkaya, Ahmet (2015). Sıhhiye 1915 Yüz Yıl Önce, küçük boy baskı, Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları; büyük boy baskı, Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları
14. Esat Paşa (2004). Çanakkale Savaşı Hatıraları, Haz.: İhsan Ilgar-Nurer Uğurlu, İstanbul: Örgün Yayınevi.
15. Harp Mecmuası (2004). Haz.: A.F. Bilkan – Ö. Çakır (Edit.: T. Uğurluel), İsstanbul: Kaynak Kitaplığı.
16. Mehmet Şevki Paşa (2009). Çanakkale Tahkimat Haritası, Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Genelkurmay Basımevi.
17. Münim Mustafa (1998). Çanakkale ve Kanal Seferi Hatıraları: Cepheden Cepheye, 2.baskı, İstanbul.
18. Nizamoğlu, Y.(2014), “Çanakkale Savaşları Komutanlarından Esat Paşa’nın (Bülkat) Balkan Savaşları Sonuna Kadar Hayatı”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 12/16, s.1-34.
19. Özhan, Hatice Özlem (2018). “Çanakkale Cephesinde Cevat Paşa (Çobanlı)”, Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi 4/8, s.333-349.
20. Şahin, Enis (2008). “Çanakkale Savaşları Kronolojisi (3 Kasım 1914 – 9 Ocak 1916)”, Çanakkale Tarihi, C.IV, Edit.: M. Demir, İstanbul: Değişim Yayınları, s.1843-1862.
21. Türker, Ayşe Çaylak (2002). “Osmanlı Çeşme Mimarisinde Çanakkale Çeşmelerinin Yeri ve Önemi”, Ortaçağ’da Anadolu (Prof.Dr. Aynur Durukan’a Armağan), Haz.: Nermin Şaman Doğan, Ankara: Hacetttepe Üniversitesi yayını, s.167-184.
22. Uçar, Hasan (2020). “İzmir Kokluca Köyü’nde Üç Osmanlı Çeşmesi”, History Studies 12/1, s.331-360.
23. Uysal, Ali Osman ve Türker, Ayşe Çaylak (2007). “Çanakkale İli Ortaçağ ve Türk Dönemi Yüzey Araştırması 2005 Yılı Çalışmaları”, 24. Araştırma Sonuçları Toplantısı (29 Mayıs – 2 Haziran 2006,Çanakkale), C.1, Haz.: F.Bayram-B.Koral, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları DÖSİMM Basımevi, s.107-126.
24. Uysal, Ali Osman (2009). “Çanakkale İli Ortaçağ ve Türk Dönemi Yüzey Araştırmaları 2007 Yılı Çalışmaları”, 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı (26-30 Mayıs 2008 Ankara), C.2, Haz.: F. Bayram – A. Özme, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, s.231-242.
25. Uysal, Ali Osman (2017). “Çanakkale’de Geç Osmanlı Döneminden Bir Grup Çeşme ve Kitâbeleri”, Uluslararası XVIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler (22-25 Ekim 2014, Adnan Menderes Üniversitesi) Aydın: Efeler Belediyesi Kültür Yayınları, s.537-551.
26. Uysal, Ali Osman (2022a). “Gelibolu Tarihî Alanında Türk Yerleşmeleri ve Tarihî Yapılar”, Eskiçağdan Günümüze Çanakkale Muharebe Alanı, İstanbul: Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı Yayınları, s.417-457.
27. Uysal, Ali Osman (2022b). “Gelibolu Yarımadasında Metrûk Osmanlı Yerleşimleri”, 25. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları, Edit: A. Çaycı- A. Yavuzyılmaz, Konya: NEÜ Yayınları, s.63-86.
28. Yavuzyılmaz, Ahmet (2013). “Gebze Çeşmeleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi (Prof.Dr. Hamza Gündoğdu Armağanı) 6/25, 3.577-593.
29. Yıldız, Cemalettin (2005). Çanakkale Seddülbahir Kahramanları, 2. Baskı, İzmir: Emre Basımevi.
30. Yılmaz, M. ve Yavuzyılmaz, A., Tomar, E.Z. (2017). “Sille Çeşmeleri”, Kent Mobilyası ile Anlatılan Tarih Konya / Sille, Ankara: Detay Yayıncılık, s.75-106.
31. Yılmazer, Tuncay (2008). “Çanakkale Savaşlarında Sağlık Hizmetleri”, Çanakkale Tarihi, C.IV, Edit.: M. Demir, İstanbul: Değişim Yayınları, s.2349-2353.
32. Yiğitgüden, Remzi ve Saral, Muhterem, Hallı, Reşat (1978). Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi, V. Cilt Çanakkale Cephesi, 2. Kitap, Ankara: T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Harp Tarihi Yayınları, Genelkurmay Basımevi.
33. Anonim, “Miralay Mehmet Arif Bey”, Atatürk Ansiklopedisi, (Erişim Tarihi: 15 Ekim 2022) http://www.ataturkansiklopedisi.gov.tr, s.1-2.
34. https://www.aa.com.tr/uploads/userFiles/c9f1ae26-3cf3-4ab4-9d72-230dedd01a4c/eylul_ekimyeni%2Fe6681622-7649-4d07-a6de-ab8cd7167c9b.jpg (Anadolu Ajansı’nın fotoğrafları paylaşım tarihi:17.03.2018