Reflections Of Addiction Theories On Turkish Individuals In Turkey And Europe: A Cultural And Social Review

Öz

In recent years, addiction research has emphasized that substance use behavior should not be understood solely through biological mechanisms, but rather through multidimensional frameworks that include psychosocial and cultural variables. The aim of this review study is to comparatively examine the impact of addiction theories on Turkish individuals living in Turkey and Europe, with attention to their sociocultural contexts. The study was designed as a qualitative meta-analysis, and a systematic review of publications from 2010 to 2025 was conducted using databases including ULAKBİM, DergiPark, Scopus, and Web of Science. Selected studies were analyzed through theoretical frameworks such as Cognitive Behavioral Therapy (CBT), Social Learning Theory (SLT), psychodynamic, and biological models. Thematic analysis indicated that addiction in Turkey is primarily shaped by cultural norms and social learning processes, whereas Turkish immigrants in Europe are more affected by factors like discrimination, language barriers, and identity conflicts. Group therapy and culturally adapted interventions have been found to offer sensitive and effective responses to these challenges. The findings underscore the necessity of developing culturally sensitive clinical models that integrate dynamics of identity, belonging, and social exclusion.

Anahtar Kelimeler

• Addiction
• cultural context
• migrant experience
• clinical interventions
• addiction theories

Bağımlılık Kuramlarının Türkiye Ve Avrupa’daki Türk Bireyler Üzerindeki Yansımaları: Kültürel Ve Toplumsal Bağlamda Bir Derleme

Öz

Son yıllarda bağımlılık araştırmaları, madde kullanım davranışlarının yalnızca biyolojik temellere dayanmadığını; bunun yerine psikososyal ve kültürel faktörlerle birlikte çok boyutlu bir çerçevede ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu derleme çalışmasının amacı, bağımlılık kuramlarının Türkiye’de ve Avrupa’da yaşayan Türk bireyler üzerindeki etkilerini sosyokültürel bağlamda karşılaştırmalı olarak incelemektir. Çalışma, nitel meta-analiz deseniyle yapılandırılmış ve 2010–2025 yılları arasında yayımlanmış araştırmalar ULAKBİM, DergiPark, Scopus ve Web of Science veri tabanları aracılığıyla sistematik biçimde taranmıştır. Seçilen çalışmalar, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Sosyal Öğrenme Teorisi (SÖT), psikodinamik ve biyolojik modeller çerçevesinde değerlendirilmiştir. Tematik analiz bulgularına göre, Türkiye’de bağımlılık davranışları büyük ölçüde kültürel normlar ve sosyal öğrenme süreçleriyle biçimlenmektedir. Buna karşılık, Avrupa’daki Türk göçmenler arasında ayrımcılık, dil bariyerleri ve kimlik çatışmaları gibi etkenlerin belirleyici olduğu gözlemlenmektedir. Grup terapileri ve kültürel olarak uyarlanmış müdahale yaklaşımlarının bu zorluklara duyarlı ve etkili çözümler sunduğu tespit edilmiştir. Bulgular, bağımlılıkla mücadelede kimlik, aidiyet ve toplumsal dışlanma gibi boyutları dikkate alan kültürel açıdan hassas klinik modellerin geliştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bağımlılık
• kültürel bağlam
• göçmen deneyimi
• klinik uygulamalar
• bağımlılık kuramları

Kaynakça

1. 1. Akers, R. L., & Sellers, C. S. (2017). Criminological theories: Introduction, evaluation, and application (7th ed.). Oxford University Press.
2. 2. Atalay, F., & Kurt, Z. (2023). Toplum temelli rehabilitasyonun göçmen bağımlılığı tedavisindeki rolü. Sosyal Hizmet ve Psikiyatri Dergisi, 9(1), 45–62.
3. 3. Aydın, A., & Topkaya, N. (2022). Türkiye’de bağımlılık danışmanlığında kültürel faktörlerin rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 12(2), 123–138.
4. 4. Bandura, A. (2002). Social cognitive theory of mass communication. Media Psychology, 3(3), 265–299.
5. 5. Beck, J. S. (2020). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (3rd ed.). Guilford Press.
6. 6. Bhui, K., & Bhugra, D. (2020). Transcultural mental health: A clinician’s handbook. Cambridge University Press.
7. 7. Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
8. 8. Castro, F. G., Barrera, M., & Holleran Steiker, L. K. (2019). Issues and challenges in the design of culturally adapted evidence-based interventions. Annual Review of Clinical Psychology, 15, 213–239.

9. 9. Castillo, L. G., Zahn, M. P., & Cano, M. Á. (2021). Understanding dropout from therapy among ethnically diverse clients. Journal of Counseling Psychology, 68(1), 12–25.
10. 10. Çelik, Z. (2022). Psikodinamik terapi ve travma sonrası madde kullanımı: Türkiye örneği. Klinik Psikoloji ve Psikoterapi Dergisi, 9(1), 55–72.