Z Kuşağı Üniversite Öğrencilerinin Dijital Teknolojilere Yönelik Tutumlarının Analizi

Yıl 2025, Cilt: 23 Sayı: 4, 145 - 163, 29.12.2025

Yeliz Özalp , Özkan Avcı

Öz

Bu çalışma, “Z Kuşağı” olarak tanımlanan ve 1995 yılı sonrasında doğan üniversite öğrencilerinin dijital teknolojilere yönelik tutum düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın özgünlüğü, Z kuşağı öğrencilerinin dijital teknoloji tutumlarını yalnızca genel bir çerçevede değil, aynı zamanda cinsiyet, yaş, gelir durumu, öncelikli olarak kullanılan dijital teknoloji türü ve teknolojiye ayrılan günlük süre gibi demografik ve davranışsal değişkenler açısından çok boyutlu olarak analiz etmesinde yatmaktadır. Çalışma, bu alt gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı ve belirgin tutum farklılıklarını ortaya koyarak konuyla ilgili akademik birikime yeni bir boyut kazandırmayı hedeflemektedir. Araştırmada, Bartın Üniversitesinde öğrenim gören 653 öğrenciye ulaşılmış ve veri toplama aracı olarak Cabı (2016) tarafından geliştirilen “Dijital Teknolojiye Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, doğrulayıcı faktör analizi (DFA), bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) gibi yöntemlerden yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda, Z kuşağı üniversite öğrencilerinin dijital teknolojiye karşı genel olarak olumlu bir tutum sergilediği görülmüştür. Bununla birlikte, tutumların alt gruplara göre önemli ölçüde farklılaşabildiği saptanmıştır. Özellikle erkek öğrencilerin, gelir durumu çok düşük olanların, öncelikli olarak masaüstü bilgisayar kullananların ve dijital teknolojilere günde 4-5 saat vakit ayıranların tutumlarının daha olumlu olabildiği tespit edilmiştir. Buna karşın, kadın öğrencilerin, 22-29 yaş aralığındakilerin, evli olanların ve gelir durumu görece daha iyi olanların dijital teknolojilerin olumsuz yönlerine daha fazla odaklanma eğiliminde olabildiği gözlemlenmiştir. Bulgular, Z kuşağının dijital teknoloji yetkinlikleri, sosyal ağ kullanımları, derste teknoloji kullanımı ve eğlence amaçlı kullanım gibi alt boyutlarda demografik özelliklere göre nasıl farklılıklar gösterebildiğini ortaya koymuştur. Bu sonuçların, Z kuşağının eğitim ve diğer alanlardaki dijital teknoloji kullanımlarını daha etkili hale getirme stratejileri geliştirmede yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Z Kuşağı , Dijital Teknoloji , Teknoloji Kullanımı , Üniversite Öğrencileri

Etik Beyan

Bartın Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulundan 16.11.2023 tarih ve 2023-SBB-0726 protokol numarası ile onay alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı tarafından desteklenmiştir.

Proje Numarası

2023/1 - 1919B012305429

An Analysis of Generation Z University Students' Attitudes Towards Digital Technologies

Öz

This study aims to determine the attitude levels towards digital technologies among university students defined as “Generation Z,” born in 1995 and later. The originality of the research lies in its multi-dimensional analysis of Generation Z students' attitudes, not only within a general framework but also in terms of demographic and behavioral variables such as gender, age, income level, the primary type of digital technology used, and the daily time spent on these technologies. By revealing statistically significant and distinct differences in attitudes among these subgroups, the study aims to add a new dimension to the existing body of academic knowledge on the subject. The research was conducted with 653 students at Bartın University, and the “Attitude Scale Towards Digital Technology,” developed by Cabı (2016), was used as the data collection tool. The data were analyzed using methods such as descriptive statistics, confirmatory factor analysis (CFA), independent samples t-test, and one-way analysis of variance (ANOVA). The results indicated that Generation Z university students generally exhibit a positive attitude towards digital technology. However, it was determined that these attitudes can differ significantly across subgroups. Specifically, male students, those with very low income, those who primarily use desktop computers, and those who spend 4-5 hours daily on digital technologies were found to have more positive attitudes. Conversely, female students, those in the 22-29 age range, married students, and those with relatively better income were observed to have a tendency to focus more on the negative aspects of digital technology. The findings have revealed how attitudes can vary according to demographic characteristics across sub-dimensions such as digital technology competence, social network use, in-class technology use, and entertainment-focused use. It is believed that these results can be instrumental in developing strategies to make the use of digital technology by Generation Z more effective in educational and other fields.

Anahtar Kelimeler

Generation Z , Digital Technology , Technology Use , University Students

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Bartın University Social and Human Sciences Ethics Committee on November 16, 2023 (Protocol number: 2023-SBB-0726).

Destekleyen Kurum

This study was supported by TUBITAK 2209-A University Students Research Projects Support Program.

Proje Numarası

2023/1 - 1919B012305429

Kaynakça

• Agárdi, I., & Alt, M. A. (2022). Do digital natives use mobile payment differently than digital immigrants? A comparative study between generation X and Z. Electronic Commerce Research, 1–28. https://doi.org/10.1007/s10660-022-09537-9
• Alptekin, G., Türkmen, D. ve Arslantaş, H. A. (2021). Baby Boomers, X, Y, Z kuşaklarının sosyal medya kullanım düzeyleri ve tercihleri. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(51), 253–278. https://doi.org/10.17498/kdeniz.983223
• Ardies, J., De Maeyer, S., Gijbels, D., & van Keulen, H. (2015). Students attitudes towards technology. International Journal of Technology and Design Education, 25, 43–65. https://doi.org/10.1007/s10798-014-9268-x
• Arkhipova, M. V., Belova, E. E., Gavrikova, Y. A., Pleskanyuk, T. N., & Arkhipov, A. N. (2019). Reaching generation Z. Attitude toward technology among the newest generation of school students. In Perspectives on the use of New Information and Communication Technology (ICT) in the Modern Economy (pp. 1026–1032). Springer International Publishing.
• Arslan, A. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Teknoloji Tutumlarının Yordanması. (Ed. T. Kutluca & M. N. Cizrelioğulları). 1st International Eurasian Conferences on Educational and Social Studies, 300–312.
• Aygün, S., Uslu, Y., Gedikli, E., Sevim, B. ve Oral, A. E. (2024). Sağlık Yönetimi ve Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümü Öğrencilerinin Dijital Teknolojiye Yönelik Tutumları ile İlişkili Faktörlerin İncelenmesi: Ampirik Bir Analiz. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(12), 347–360. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1447547
• Bal Çetinkaya, K. (2020). X, Y, Z, Alfa Kuşağı... Peki ya ötesi? https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/x-y-z-alfa-kusagi-peki-ya-otesi (Erişim Tarihi: 24/05/2023).
• Baltes, S., & Ralph, P. (2022). Sampling in Software Engineering Research: A Critical Review and Guidelines. Empirical Software Engineering, 27(4), 94. https://doi.org/10.1007/s10664-021-10072-8
• Baykal, N. (2018). Türkiye’de İnternet 25 Yaşında. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/turkiyede-internet-25-yasinda
• Boro, B., Laltlanzova, R., & Chanchinmawia, F. (2024). Examining digital literacy skills among gen Z students of Mizoram University: the impact of the internet in the academic environment. DESIDOC Journal of Library and Information Technology, 44(1), 32–36. https://doi.org/10.14429/djlit.44.1.19291
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (24. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Byrne, B. M. (2010). Structural Equation Modeling with AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming (2nd ed.). New York: Routledge Taylor and Francis Group.
• Cabı, E. (2016). Dijital Teknolojiye Yönelik Tutum Ölçeği. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(3), 1229–1244.
• Cengiz, M. F. ve Patan, İ. (2021). Haberde Gerçeklik: Sosyal Medyada Gerçeklik Algısı Üzerine Bir Analiz. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 235–259.
• Cesur, D. ve Köse, C. (2021). Dijital Teknolojiye Yönelik Tutumların Girişimcilik Niyetindeki Rolü: Z Kuşağında Bir Araştırma. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 252–270.
• Cilliers, E. J. (2017). The Challenge of Teaching Generation Z. People: International Journal of Social Sciences, 3(1), 188–198. https://dx.doi.org/10.20319/pijss.2017.31.188198
• Cismariu, L., Ciurel, D. L., & Hosu, I. (2019). Generation Z and social media. In Proceedings of the 14th International Conference on Virtual Learning (ICVL) (pp. 367–373). Bucharest: University of Bucharest.
• Çekici, Y. E. ve Çocuk, H. E. (2022). Z Kuşağının Okuma Kaygısı, Okuma Motivasyonu ve Okuma Alışkanlığı. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 45–57.
• Durmuş, B., Yurtkoru, E. S. ve Çinko, M. (2013). Sosyal Bilimlerde SPSS’le Veri Analizi. İstanbul: Beta Yayınları.
• Erten, P. (2019). Z kuşağının dijital teknolojiye yönelik tutumları. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 190–202.
• Filiz, A., & Moralı, S. (2023). Investigation of mathematics pre-service teachers’ attitudes towards digital technology in terms of demographic variables. Buca Faculty of Education Journal, (57), 1906–1929. https://doi.org/10.53444/deubefd.1300571
• Francis, T., & Hoefel, F. (2018). True Gen: Generation Z and its implications for companies. McKinsey & Company. https://www.drthomaswu.com/uicmpaccsmac/Gen%20Z.pdf
• Gençtürk, E., Gökçek, T., & Güneş, G. (2010). Reliability and validity study of the technology proficiency self-assessment scale. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 2863–2867. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.429
• Getenet, S., Cantle, R., Redmond, P., & Albion, P. (2024). Students' digital technology attitude, literacy and self-efficacy and their effect on online learning engagement. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 21(3), 1–20. https://doi.org/10.1186/s41239-023-00437-y
• Gil-García, E. D., Alemán-Ramos, P. F., & Martín-Quintana, J. C. (2023). Digital technology and university leisure: Exploring learner access, use and attitudes. Revista Latinoamericana de Tecnología Educativa (RELATEC), 22(2), 83–99. https://doi.org/10.17398/1695-288X.22.2.83
• Gimranova, F., & Yarullin, D. (2020). Features of formation of digital competence at students of secondary professional education. In INTED2020 Proceedings (pp. 8597–8600). IATED. https://doi.org/10.21125/inted.2020.2340
• Gürbüz, S. (2024). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi: Temel ilkeler ve uygulamalı analizler (3. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Güven, T. M. ve Etci, H. (2022). İşsizlik karşısında Z kuşağının teknolojik yeterliliklerinin belirlenmesi. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 11(2), 53–72.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Prentice Hall.
• Håkansson Lindqvist, M. (2019). School leaders’ practices for innovative use of digital technologies in schools. British Journal of Educational Technology, 50(3), 1226–1240.
• Halonen, N., Hietajärvi, L., Lonka, K., & Salmela-Aro, K. (2016). Sixth graders’ use of technologies in learning, technology attitudes and school well-being. European Journal of Social & Behavioural Sciences, 18(1), 2307–2324. http://dx.doi.org/10.15405/ejsbs.205
• İçme, T., Yıldırım, T. ve Büyük, U. (2022). Z Kuşağı Öğrencilerinin Uzaktan Eğitim Algıları. Erciyes Akademi, 36(1), 82–102. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1028194
• Jelfs, A., & Richardson, J. T. (2013). The use of digital technologies across the adult life span in distance education. British Journal of Educational Technology, 44(2), 338–351. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2012.01308.x
• Karababa, B., Yılmaz, E., Savaş, B. Ç. ve Şıktar, E. (2023). Beden eğitimi ve spor öğretmen adaylarının dijital teknolojiye yönelik tutumlarının incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 75–89.
• Kırık, A. M. ve Köyüstü, S. (2018). Z kuşağı konusunda yapılmış tezlerin içerik analizi yöntemiyle incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 1497–1518. https://doi.org/10.19145/e-gifder.443304
• Koçak, O., Çoban, M., Aydın, A., & Çakmak, N. (2021). The mediating role of critical thinking and cooperativity in the 21st century skills of higher education students. Thinking Skills and Creativity, 42, 100967. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2021.100967
• Kovalchuk, S., Tsurska, B., Bondarchuk, K. B., Uzhva, R., & Shevchuk, R. (2024). Integrating digital technologies into Generation Z marketing strategies. Revista Gestão & Tecnologia, 24(2), 45–65. https://doi.org/10.20397/2177-6652/2024.v24i2.2835
• Köktener, A., & Algül, A. (2020). YouTube use motivations of Generation Z. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(4), 417–434. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.679505
• Lee, C. S., Yeo, R. Q. Y., Zhang, S., Goh, D. H. L., Ang, R. P., & Ng, B. (2023). Gen Z transitions to university. In International Conference on Asian Digital Libraries (pp. 255–262). Singapore: Springer Nature.
• Lim, J. H., Ahmad, M. B., & Prihadi, K. D. (2024). New media literacy, self-acceptance, and psychological flexibility in enhancing Gen Z wellbeing. Psychology, Society & Education, 16(3), 10–19. https://doi.org/10.21071/psye.v16i3.17235
• Maon, S. N., Ali, S. A. M., Azizam, N. A., & Omar, E. N. (2023). Youth digital technology attitudes. Advances in Social Sciences Research Journal, 10(6.2), 248–258. http://dx.doi.org/10.14738/assrj.106.2.15018
• Markert, J. (2004). Demographics of age: Generational and cohort confusion. Journal of Current Issues & Research in Advertising, 26(2), 11–25. https://doi.org/10.1080/10641734.2004.10505161
• Nguyen, L. A. T., & Habók, A. (2024). Relationship between attitudinal variables and digital technology utilization. Language Learning in Higher Education, 14(1), 57–74.
• Özdemir, E. Z. ve Bektaş, M. (2021). Siber Zorbalık Üçgeni Ölçeği. Sakarya Tıp Dergisi, 11(3), 583–592. https://doi.org/10.31832/smj.823355
• Özer, N., Çelik, S. ve Özatlı, N. S. (2021). Dijital çağda X, Y, Z kuşaklarının medya okuryazarlık düzeyleri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 217–232.
• Özer, P. S., Eriş, E. D. ve Timurcanday Özmen, Ö. N. (2011). Teknolojiye hazırlık düzeyi ölçeği uyarlaması. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 12(2), 321–333.
• Paganotti, A., Voelzke, M. R., & Rocha, V. S. (2020). Generation Z study tools. Abakos Journal, 8(2), 85–108.
• Slepian, R. C., Vincent, A. C., Patterson, H., & Furman, H. (2023). Gen Y and Z digital health perspectives. In Comprehensive Precision Medicine (pp. 524–544). https://doi.org/10.1016/B978-0-12-824010-6.00072-1
• Soni, P., & Vohra, J. (2023). Online retail loyalty of Gen Z buyers. International Journal of Productivity and Performance Management, 72(9), 2717–2735. https://doi.org/10.1108/IJPPM-08-2021-0458
• Sözbilir, F. (2021). Sosyal medya kullanımının dijital teknoloji tutumuna etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(4), 3918–3942. https://doi.org/10.15869/itobiad.952517
• Şahin, A. ve Gültekin, G. (2022). Z Kuşağının Okuma Tercihleri. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(1), 29–45.
• Taş, H. Y., Demirdöğmez, M., & Küçükoğlu, M. (2017). Z Generation effects on business life. OPUS International Journal of Society Researches, 7(13), 1031–1048. https://doi.org/10.26466/opus.370345
• Taşlıbeyaz, E. (2019). Z kuşağı araştırma eğilimleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 715–729. https://doi.org/10.16953/deusosbil.456533
• Tutar, H. ve Erdem, A. T. (2022). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (2. Basım). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Younis, N. M., Ahmed, M. M., & Hussein, A. A. (2021). University students' attitude towards e-learning. Bahrain Medical Bulletin, 43(2), 460–462.
• Yurdugül, H., & Aşkar, P. (2008). Pupils’ attitudes towards technology: A Turkish sample. Elementary Education Online, 7(2), 288–309.