20. Yüzyılda Hafızların Elazığ-Harput Müziğine Katkıları

Öz

Bu çalışma, 20. yüzyılda ulaşılabilen hafızların Elazığ-Harput müziğine katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, Elazığ-Harput müziğine katkı sunan hafızların kimler olduğunu ortaya koyacağı için önem arz etmektedir. Çalışma, Elazığ-Harput müziğine katkı sunan hafızlarla sınırlandırılmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplamada doküman incelemesi kullanılmıştır. Bu bağlamda yörede müzik icra etmiş hafızların kimler olduğu araştırılarak yöre müziğine katkıları ele alınmıştır. Hafızlar, geleneksel usta-çırak ilişkisi çerçevesinde yetişerek Elazığ-Harput müzik kültürünün aktarımında önemli rol oynamıştır. Ayrıca yöre müziğine katkı sunan hafızlar, hem hafız hem de müzisyen kimlikleriyle Elazığ-Harput müziğinde “hafız üslûbu” olarak tanımlanabilecek belirgin bir stilin oluşumuna zemin hazırlamışlardır. Bunun yanı sıra Hafız Osman Öge, Harput yöresinde sesi ve sanatı ile yöre müziğini icrasıyla önde gelmiştir. Yörede güzel sesleriyle tanınan kişiler; hafızlar, imamlar, müezzinler ve diğer güzel sesli kişiler olmak üzere iki ayrı kategoride değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın, hafızların geleneksel müzik aktarımındaki rolünü vurguladığı ve ileride yapılacak benzer araştırmalara örnek teşkil edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Elazığ
• Harput
• Hafız
• Meşk
• Yöresel Müzik

The Contributions Of Hafizs To Elazığ-Harput Music In The 20th Century

Öz

This study aims to examine the contributions of hafizs accessible in the 20th century to Elazığ-Harput music. This study is significant as it will reveal who the hafizs contributing to Elazığ-Harput music are. The study is limited to hafizs who contributed to Elazığ-Harput music. Qualitative research methods were adopted in this study, and document analysis was used for data collection. In this context, the hafizs who performed music in the region were researched and their contributions to the regional music were examined. The hafizs, trained within the framework of the traditional master-apprentice relationship, played an important role in the transmission of Elazığ-Harput music culture. Furthermore, hafizs who contributed to the region’s music, with their dual identities as hafizs and musicians, laid the groundwork for the formation of a distinct style in Elazığ-Harput music that could be defined as the “hafiz style”. In addition, Hafiz Osman Öge stood out in the Harput region with his voice, artistry and performance of the region’s music. Individuals known for their beautiful voices in the region were evaluated in two separate categories: Hafizs, imams, muezzins and other individuals with beautiful voices. It is thought that this study emphasises the role of hafizs in the transmission of traditional music and will serve as an example for similar research to be conducted in the future.

Anahtar Kelimeler

• Elazığ
• Harput
• Hafiz
• Meshk
• Regional Music

Kaynakça

1. Akdeniz, İ. (1998). Harput ve Elazığ’da müzik. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, Sayı: 4.
2. Ayas, G. (2014). Musiki inkılâbının sosyolojisi; klasik Türk müziği geleneğinde süreklilik ve değişim. İstanbul: Doğu Kitabevi.
3. Ayas, G. (2018). Alaeddin Yavaşca ve meşk ahlakı: yaşayan bir geleneğin sosyolojik analizi. Ankara: Kültür Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
4. Aydoğmuş, G. (1998). Harput kültüründe din alimleri. Elazığ: Elazığ Eğitim, Sanat, Kültür, Araştırma, Tanıtım ve Hizmet Vakfı Yayınları.
5. Beşiroğlu, Ş. Ş. (1997). Türk musikisinde üslup ve tavır açısından meşk. IV. İstanbul Türk Müziği Günleri (Türk Müziğinde Eğitim Sempozyumu), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Bıçak, R. (2015). Hafız Osman Öge (1892-1976). Uluslararası Harput’a Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu, Elazığ, 413-421.
7. Ekici, S. (2009). Elazığ-Harput müziği. Ankara: Akçağ Yayınları.
8. Ekici, S. (2016). Türk halk müziğinin aktarımında oda toplantılarının önemi ve Harput “Kürsü Başı” örneği. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Araştırmaları Dergisi, 2/7, 249-257.

9. Elazığ Valiliği. (1999). Notalarla Harput musikisi cilt: 1. Elazığ: Çağ Ofset Yayınları.
10. Eroğlu, T. (1989). Harput müziğinin Türk müziği içindeki yeri. Milli Folklor Dergisi, 1/2, 11-12.
11. Eroğlu, T. (2010). Türk dans antropolojisine giriş. Ankara: Yurt Renkleri.
12. Etili, C. (2001). Cumhuriyetten günümüze türkü söylemede kullanılan yöntemler. Müzikte 2000 Sempozyumu, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
13. Gerçek, İ. H. (2008). Geleneksel Türk sanat müziğinde meşk sisteminden notalı eğitim sistemine geçişle ilgili bazı düşünceler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 38, 151-158.
14. Hafız Osman Öge-Konu. (2025, 25 Eylül). Merhem Koyup Onarma video https://www.youtube.com/watch?v=yR24R_nfhIY&list=OLAK5uy_n5mhwxlafaiBfp2Oe2nu9u3hE2rHYByRU&index=2
15. Hafız Osman Öge-Konu. (2025, 25 Eylül). Ben Şehidi Badeyem video https://www.youtube.com/watch?v=t3mZBZpjAeo&list=OLAK5uy_n5mhwxlafaiBfp2Oe2nu9u3hE2rHYByRU&index=4
16. Hafız Osman Öge-Konu. (2025, 25 Eylül). Bağrıyanık Hoyrat video https://www.youtube.com/watch?v=6KcidKejhR8&list=OLAK5uy_n5mhwxlafaiBfp2Oe2nu9u3hE2rHYByRU&index=16
17. Hafız Osman Öge-Konu. (2025, 25 Eylül). Hicaz (Versak) Gazel video https://www.youtube.com/watch?v=1c6Pct5N-sg&list=OLAK5uy_n5mhwxlafaiBfp2Oe2nu9u3hE2rHYByRU
18. Harput’tan Sesler/ T. Demiray Arşivi. (2025, 25 Eylül). Kesik Hoyrat (Al İçerden) Koğenkli Hafız Mustafa Süer (1888-1974) video https://www.youtube.com/watch?v=d_q8qBClN8w&list=PLbm8NP1GMITXuxGWUxX4K0umKcMbuc13T&index=3
19. Harput’tan Sesler/ T. Demiray Arşivi. (2025, 25 Eylül). Harput Divanı (Süzme Çeşmin) Koğenkli Hafız Mustafa Süer (1888-1974) video https://www.youtube.com/watch?v=2f0mhTcQnow&list=PLbm8NP1GMITXuxGWUxX4K0umKcMbuc13T&index=4
20. Harput’tan Sesler/ T. Demiray Arşivi. (2025, 25 Eylül). Acemaşiran Gazel ve Müstezat Koğenkli Hafız Mustafa Süer (1888-1974) video https://www.youtube.com/watch?v=yZ88vH-WLEg&list=PLbm8NP1GMITXuxGWUxX4K0umKcMbuc13T&index=5
21. Kahyaoğlu, Y. (2021). Türk müziğinde meşk sistemi. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7/1, 277-283.
22. Kamiloğlu, R. (2017). XIX. yüzyıl Harput sosyal hayatında dini musiki. Hikmet Yurdu Düşünce – Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 10/20, 145-166.
23. Kırmızıgül, T. (2019). Harput (Elazığ) musıkîsinde kullanılan çalgıların musıkî içerisindeki ağız-tavır ile etkileşimleri (Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=mQHb71bEg-YPxK7siVnh6w&no=2wjgXjLIYYxi8CcYg2pItQ
24. Memişoğlu, F. (1966). Harput ahengi. İstanbul: Matbaa Teknisyenleri Basımevi.
25. Özdemir, M. (2010). Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11/1, 323‐343.
26. Öztuna, Y. (1952). Türk musikisi lügatı. İstanbul: Musiki Mecmuası.
27. Öztürk, M. (2008). 20. yüzyılda Harput’ta yaşamış olan mahalli musiki sanatçılarının icra mukayeseleri (Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=mcKi-EA6vKPmpLxwkNSulg&no=aTND-KnGDqRxajXDryCVsw
28. Pekin, E. (1999). Osmanlı dünyasındaki musikiye bir daha bakmak. Toplumbilim.
29. Sunguroğlu, İ. (1958). Harput yollarında cilt: I-IV. İstanbul: Elazığ Kültür ve Tanıtma Vakfı Yayınları.
30. Tanrıkorur, C. (1994). Türkiye’de Türk müziği eğitimi, konservatuvarlar ve korolar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
31. TRT Müzik, Elazığ-Harput Kürsübaşı. (2025, 11 Kasım). TRT Müzik “Ben Anadoluyum” Elazığ, Harput Kürsübaşı video https://www.elazig.bel.tr/video/TRT-muzik-elazig-harput-kursubasi/44/
32. Türkel Oter, S. (2018). Klâsik Türk Mûsıkîsi’nde üslûp-tavır. Uluslararası Müzik Eğitimi Birliği 33. Dünya Konferansı, Sunulmuş Bildiri, Azerbaycan/Bakü, 358-364.
33. Turhan, S. ve Taşbilek, Ş. (2009). Elazığ-Harput havaları. Ankara: Elazığ Belediyesi Kültür Yayınları.
34. Uslu, E. (2014). Orta Anadolu abdalların saz ve vokal icra özelliklerinin çözümlenmesi: Neşet Ertaş örneği (Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=rqIavbRqQcJ3-46Zpdw1nA&no=AtoqEkiCDl23GrigvIW8lw
35. Uygun, M. N. (2001). Kur’an ve musikî. Kur’ân ve Tefsir Araştırmaları II. İstanbul: Ensar Neşriyat.
36. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
37. Yönetken, H. B. (2006). Derleme notları 1: Anadolu’da geleneksel müzik yaşamı üzerine notlar (1937-1952). Ankara: Sun Yayınevi.