Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri

Merve Uygur; Ebru Demirkıran Ada

doi:10.18026/cbayarsos.1736507

TR EN

Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de 2006:Q1–2024:Q4 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılarak reel Katma Değer Vergisi (KDV) ve reel Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirleri ile reel ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiler, reel kamu harcamaları ve faiz oranı kontrol değişkenleri eşliğinde ARDL sınır testi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönemde reel KDV ile büyüme arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif (%1,04) bir birlikte hareket saptanmış; reel ÖTV’nin etkisi ise anlamsız bulunmuştur. Kısa dönem dinamiklerinde, reel ÖTV ile büyüme arasında %0,36 oranında pozitif eşanlı hareketlilik tespit edilmiştir. Hata düzeltme katsayısı (-0,235), kısa dönem sapmalarının her çeyrekte giderilerek uzun dönem dengesine yakınsadığını göstermektedir. Sonuçlar, Türkiye’de dolaylı vergi türlerinin büyüme ile olan ilişkilerinin zamansal olarak farklılaştığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, KDV’nin uzun dönemli mali istikrar aracı, ÖTV’nin ise kısa dönemli konjonktürel dalgalanmalara duyarlı bir vergi aracı olarak değerlendirilmesi politika tasarımı açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Vergi Gelirleri, Ekonomik Büyüme, Katma Değer Vergisi

Kaynakça

Acosta-Ormaechea, S., & Morozumi, A. (2021). The value-added tax and growth: Design matters. *International Tax and Public Finance*, 28(5), 1211–1241. [DOI:](https://doi.org/10.1007/s10797-020-09650-9) 10.1007/s10797-021-09681-2
Adejare, A. T. (2015). The co-integration analysis of effect of value added tax and excise duties on economic growth in Nigeria. *International Journal for Research in Business, Management and Accounting*, 1(1), 44–53. DOI: 10.53555/bma.v1i1.1669
Alanlıoğlu, E., & Miçooğulları, S. A. (2020). Türkiye’de vergi geliri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Ampirik bir araştırma. *International Social Sciences Studies Journal*, 56(6), 718–728.
Akıncı, A. (2019). Vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. *Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi*, 4(1), 100–106. DOI: 10.29106/fesa.539026
Aschauer, D. A. (1989). Is public expenditure productive? *Journal of Monetary Economics*, 23(2), 177-200.
Barro, R. J. (1974). Are government bonds net wealth? *Journal of Monetary Economics,* 23(2), 177-200.
Barro, R. J. (1990).Government spending in a simple model of endogeneous growth. *Journal of Political Economy,* 98(5),103-125.
Bernanke, B. S., & Gertler, M. (1995). Inside the black box: The credit channel of monetary policy transmission. *Journal of Economic Perspectives*, 9(4), 27-48. DOI: 10.1257/jep.9.4.27
Belay, A. (2022). The role of value added tax (VAT) on economic growth of Ethiopia. *International Journal of Business and Economics Research*, 11(5), 295–303. DOI: 10.11648/j.ijber.20221105.14
Bişgin, A. (2022). How does tax revenues affect economic growth? An empirical analysis specific to Turkey. *Journal of Current Researches on Social Sciences*, 12(3), 177–188.

Breusch, T. S., & Godfrey, L. G. (1978). Testing for autocorrelation in dynamic linear models. *Australian Economic Papers*, 17(31), 334–355.
Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1979). A simple test for heteroskedasticity and random coefficient variation. *Econometrica*, 47(5), 1287–1294.
Chairman, S. J. (1997). *Taxes and long-term economic growth*. ( Joint Economic Committee Report No. 1–13). U. S. Congress.
Chiricu, C. Ș. (2019). The analysis of the economic impact of VAT on the economic growth in Southern Europe. *Review of Economic and Business Studies*, 24, 47–56.
Dam, M. M., & Ertekin, Ş. (2018). Türkiye’de vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin analizi. *Vergi Raporu*, 228, 19–32.
Demir, M., & Sever, E. (2017). Vergi gelirleri ekonomik büyüme ilişkisi: OECD ülkelerine ilişkin panel veri analizi. *Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi*, 9(2), 51–66.
Demircan, E. S. (2003). Vergilemenin ekonomik büyüme ve kalkınmaya etkisi. *Erciyes Üniversitesi İİBF Dergisi*, 21, 97–116.
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. *Journal of the American Statistical Association*, 74(366), 427–431.
Engle, R. F. & Granger, C.W. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. *Econometrica,* 55(2), 251–276.
Erdoğan, E., Topcu, M., & Bahar, O. (2013). Vergi gelirleri ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine eşbütünleşme ve nedensellik analizi. *Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi*, 50(576), 99–109.
Furceri, D., & Mourougane, A. (2009). *The effect of financial crises on potential output: New empirical evidence from OECD countries*. OECD Economic Department Working Papers, (699), 1–31.
Gatawa, N. M., Aliero, H. M., & Aishatu, A. M. (2016). Evaluating the impact of value added tax on the economic growth of Nigeria. *International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences*, 8(6), 59–65.
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB). (2025). *Katma değer vergisi'nin genel bütçe vergi gelirleri içindeki payı*. https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/user_upload/VI/CVI/Tablo_83.xls.htm
Göçer, İ., Mercan, M., Bulut, Ş., & Dam, M. (2010). Ekonomik büyüme ile vergi gelirleri arasındaki ilişki: Sınır testi yaklaşımı. *Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi*, (28), 97–110.
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2012). *Temel ekonometri* (Çev. Ü. Şenesen & G. G. Şenesen). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
Gül, E., & Kenar, B. (2009). AB ülkeleri ve Türkiye’de vergi gelirleri ile ekonomik büyüme ilişkisi: 1980–2008. *Uluslararası Davraz Kongresi 2009 Bildiri Kitabı*, 16–26.
Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. *Journal of Economic Dynamics and Control*, 12(2-3), 231–254.
Kolahi, S. H. G., & Noor, Z. B. M. (2016). The effect of value added tax on economic growth and its sources in developing countries. *International Journal of Economics and Finance*, 8(1), 217–228. DOI: 10.5539/ijef.v8n1p217
Kwiatkowski, D., Phillips, P. C., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root. *Journal of Econometrics*, 54(1-3), 159–178.
Lalarukh, F., & Chowdhury, M. S. (2013). Contribution of VAT to the GDP of Bangladesh: A trend study. *Journal of Business Studies*, 34(2), 131–141.
Lucas, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. *Journal of Monetary Economics*, 22(1), 3–42. DOI: 10.1016/0304-3932(88)90168-7
Mandal, R. B. (2022). The relationship between tax and economic growth in Nepal. *Economic Review of Nepal*, 5(1), 58–71.
Mucuk, M., & Alptekin, V. (2008). Türkiye’de vergi ve ekonomik büyüme ilişkisi: VAR analizi (1975–2006). *Maliye Dergisi*, (155), 159–174.
Narayan, P. K. (2005). The saving and investment nexus for China: Evidence from cointegration tests. *Applied Economics,* 37(17), 1979–1990.
Owino, O. B. (2019). The effect of custom and excise duties on economic growth in Kenya. *International Journal of Scientific and Research Publications*, 9(1), 530–546.
Örnek, İ. (2009). Türkiye’de parasal aktarım mekanizması kanallarının işleyişi. *Maliye Dergisi*, 156, 117-136.
Özen, A., Kıdemli, M., & Ülger, M. (2022). Vergilemenin ekonomik büyümeye etkisi üzerine ampirik bir analiz: Türkiye örneği. *Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi*, 8(3), 959–974.
Özer, M. O. (2022). Vergi gelirlerinin ve yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. *21. Uluslararası Kamu Yönetimi Forumu Bildiri Kitabı*, 290–299.
Öztürk, Ö. F., Şaşmaz, M. Ü., Bayar, Y., & Odabaş, H. (2019). Türkiye’de başlıca ekonomik değişkenlerin vergi gelirleri üzerindeki etkisi: Çoklu doğrusal regresyon analizi. *Sayıştay Dergisi*, 115(30), 37–53.
Padovano, F., & Galli, E. (2001). Tax rates and economic growth in the OECD countries (1950–1990). *Economic Inquiry*, 39(1), 44–57. DOI: 10.1111/j.1465-7295.2001.tb00049.x
Pesaran, M. H., & Shin, Y. (1999). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis. *Econometrics and Economic Theory in the 20th Century*, 371–413.
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. *Journal of Applied Econometrics*, 16(3), 289–326.
Phillips, P. C., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. *Biometrika*, 75(2), 335–346.
Ramsey, J. B. (1969). Tests for specification errors in classical linear least-squares regression analysis. *Journal of the Royal Statistical Society Series B*, 31(2), 350–371.
Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. *Journal of Political Economy*, 94(5), 1002–1037. DOI: 10.1086/261420
Shapiro, S. S., & Wilk, M. B. (1965). An analysis of variance test for normality (complete samples). *Biometrika*, 52(3–4), 591–611. DOI: 10.1093/biomet/52.3-4.591
Simionescu, M., & Albu, L. L. (2016). The impact of standard value added tax on economic growth in CEE-5 countries: Econometric analysis and simulations. *Technological and Economic Development of Economy*, 22(6), 850–866.
Szarowska, I. (2013). Effects of taxation by economic functions on economic growth in the European Union. *In Finance and the Performance of Firms in Science, Education and Practice* (pp. 746–758).
Tülümce, S., & Yavuz, E. (2019). Türkiye’de KDV’nin vergi gelirleri ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Ampirik bir analiz (1985–2018). *Maliye Dergisi*, 176, 548–574.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2006). *Enflasyon raporu 2006-I*. TCMB Yayınları.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025). EVDS – Elektronik veri dağıtım sistemi. https://evds2.tcmb.gov.tr/
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). *Gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) verileri* [Veri seti]. TÜİK Veri Portalı. https://data.tuik.gov.tr/
Umutlu, S., Soydan, A., & Küçükaltan, B. (2011). Vergi yapısının ekonomik büyüme üzerine etkileri: OECD ülkeleri üzerine panel veri analizi. *Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi*, 11(2), 75–92.
Wooldridge, J. M. (2013). *Ekonometriye giriş: Modern yaklaşım* (Çev. E. Çağlayan). Ankara: Nobel Yayınevi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Büyüme, Maliye Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Merve Uygur ^*
0000-0002-6918-4886
Türkiye

Ebru Demirkıran Ada
0000-0002-7752-1205
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

7 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

31 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 24 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1736507

IZ

https://izlik.org/JA62LA98MW

APA

Uygur, M., & Demirkıran Ada, E. (2026). Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1029-1049. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1736507

AMA

1.Uygur M, Demirkıran Ada E. Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;24(3):1029-1049. doi:10.18026/cbayarsos.1736507

Chicago

Uygur, Merve, ve Ebru Demirkıran Ada. 2026. “Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24 (3): 1029-49. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1736507.

EndNote

Uygur M, Demirkıran Ada E (01 Eylül 2026) Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24 3 1029–1049.

IEEE

[1]M. Uygur ve E. Demirkıran Ada, “Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 24, sy 3, ss. 1029–1049, Eyl. 2026, doi: 10.18026/cbayarsos.1736507.

ISNAD

Uygur, Merve - Demirkıran Ada, Ebru. “Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (01 Eylül 2026): 1029-1049. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1736507.

JAMA

1.Uygur M, Demirkıran Ada E. Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;24:1029–1049.

MLA

Uygur, Merve, ve Ebru Demirkıran Ada. “Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 24, sy 3, Eylül 2026, ss. 1029-4, doi:10.18026/cbayarsos.1736507.

Vancouver

1.Merve Uygur, Ebru Demirkıran Ada. Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Eylül 2026;24(3):1029-4. doi:10.18026/cbayarsos.1736507

https://orcid.org/

Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri

Türkiye’de KDV ve ÖTV Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Kısa ve Uzun Dönem Etkileri

Öz

Anahtar Kelimeler

Short- and Long-Run Effects of VAT and SCT Revenues on Economic Growth in Türkiye

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster