Osmanlı’dan Latin Amerika’ya Göç Olgusunun Tiyatro Üzerinden İncelenmesi: Armando Discépolo’nun Mustafa’sı

Osmanlı’dan Latin Amerika’ya yönelik göç hareketleri, özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren artış göstermiş ve bu süreç, Latin Amerika’ya yönelen Osmanlı göçünün niteliğini ve göçmen toplulukların yeni toplumsal bağlamdaki konumlanışını anlamak açısından önemli bir zemin sunmaktadır. Türkiye’de bu göçlere ilişkin çalışmalar incelendiğinde, literatürün büyük ölçüde diplomatik arşiv belgeleri ve resmi kayıtlar üzerinden şekillendiği görülmektedir. Bu durum, göç olgusunun kurumsal ve makro düzeyde ele alınmasını mümkün kılarken, birinci kuşak göçmenlerin gündelik yaşam deneyimlerine, karşılaştıkları ekonomik ve toplumsal zorluklara ve adaptasyon süreçlerine dair verilerin ulusal literatürde sınırlı ölçüde yer bulmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, göç deneyimini doğrudan yansıtan hatırat, süreli yayınlar ve dramatik metinler, söz konusu boşluğu tamamlayabilecek önemli birer birincil kaynak niteliği taşımaktadır. Armando Discépolo’nun Mustafá adlı eseri, Latin Amerika’ya göç eden Osmanlı kökenli bireylerin deneyimlerini sahne üzerinden görünür kılması bakımından bu çerçevede değerlendirilebilir. Eser, göçmenlerin yeni toplumsal bağlamda karşılaştıkları uyumsuzlukları, ekonomik sıkıntıları ve kimlik ile gerilimleri trajikomik bir anlatı içinde sunarak, göç olgusunun mikro düzeydeki yansımalarını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Osmanlı kökenli göçmenlerin Latin Amerika’daki deneyimlerini arşiv belgelerinin ötesine geçerek bir tiyatro eseri üzerinden incelemeyi amaçlamakta; bu yönüyle Türkçe literatürde sınırlı olan birincil kaynak temelli analizlere katkı sunmayı hedeflemektedir. Aynı zamanda, grotesco criollo geleneği içinde şekillenen bu dramatik temsilin, göçmen kimliğinin inşası ve uyum süreçlerini anlamak açısından sunduğu imkânlar tartışılmaktadır.

Migration movements from the Ottoman Empire to Latin America, from the second half of the 19th century onward increased, and this process provides an important basis for understanding the nature of Ottoman migration to Latin America and the positioning of immigrant communities in the new social context. When examining studies on these migrations in Turkey, it is observed that the literature is largely shaped by diplomatic archive documents and official records. This situation allows the phenomenon of migration to be addressed at an institutional and macro level, but it results in limited representation of data on the daily life experiences, economic and social challenges faced, and adaptation processes of first-generation migrants in the national literature. In this context, memoirs, periodicals, and dramatic texts that directly reflect the migration experience serve as significant primary sources that can fill this gap. Armando Discépolo's work titled Mustafá can be evaluated within this framework as it makes the experiences of Ottoman-origin individuals who migrated to Latin America visible on stage. The work presents the immigrants’ mismatches, economic difficulties, and identity tensions they encounter in the new social context within a tragicomic narrative, revealing the micro-level reflections of the phenomenon of migration. This study aims to examine the experiences of Ottoman-origin immigrants in Latin America through a theatrical work, going beyond archival documents; in this regard, it seeks to contribute to the limited primary source-based analyzes in Turkish literature. At the same time, the possibilities offered by this dramatic representation, shaped within the grotesco criollo tradition, for understanding the construction and negotiation processes of immigrant identity are being discussed.