Boş Zaman ve Fiziksel Aktivite Kavramlarının Bibliyometrik Analizi

Öz

Bu çalışma, boş zaman ve fiziksel aktivite kavramlarının etkileşimini ve gelişimini kapsamlı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Web of Science veri tabanında “Leisure” ve “Physical Activity” anahtar terimleri kullanılarak 2000-2024 yılları arasında yayımlanmış 1825 bilimsel çalışma incelenmiştir. Bibliyometrik analiz ve VOSviewer yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilen incelemeler, literatürdeki temel temaları, yazarlar arasındaki iş birliği ağlarını ve ülkeler bazındaki akademik yayın eğilimlerini ortaya koymuştur. Bu çalışmanın bulguları, boş zaman etkinliklerinin bireylerin fiziksel aktivite düzeyleri üzerindeki olumlu etkilerini destekleyen geniş bir literatürün varlığını ortaya koymaktadır. Özellikle, belirli araştırmacıların ve ulusların bu alanda öne çıktığı ve uluslararası düzeyde etkili bilimsel katkılar sunduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelime analizi, 'leisure-time physical activity' ve 'physical activity' gibi terimlerin ilgili literatürdeki merkezi konumunu vurgulamaktadır. Bu çalışma, boş zaman ve fiziksel aktivite arasındaki ilişkiyi disiplinlerarası bir perspektifle ele alarak, bu alandaki literatürün kapsamlı bir incelemesini sunmaktadır. Ortaya konulan sonuçlar, boş zaman faaliyetlerinin bireylerin fiziksel aktivite seviyelerini artırma potansiyelini ve bu alandaki araştırma boşluklarını belirlemeye yönelik önemli bilgiler sağlamaktadır. Gelecekteki araştırmaların, farklı kültürel ve sosyoekonomik bağlamlarda boş zamanın etkilerini daha derinlemesine incelemesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Boş zaman
• Fiziksel aktivite
• Bibliyometrik analiz
• Web of science

Bibliometric Analysis of Leisure Time and Physical Activity Concepts

Öz

The aim of this study is to provide a comprehensive analysis of the interaction and development of the concepts of leisure time and physical activity. Using the key terms 'Leisure' and 'Physical Activity' in the Web of Science database, 1825 scientific studies published between 2000 and 2024 were analysed. Bibliometric analysis and VOSviewer software revealed the main themes in the literature, collaboration networks between authors, and academic publication trends by country. The findings of this study reveal the existence of a large body of literature supporting the positive effects of leisure time activities on individuals' physical activity levels. In particular, it was found that certain researchers and nations stand out in this field and make effective scientific contributions at the international level. Keyword analysis highlights the centrality of terms such as 'leisure-time physical activity' and 'physical activity' in the relevant literature. This study presents a comprehensive review of the literature on the relationship between leisure time and physical activity from an interdisciplinary perspective. The results provide important information on the potential of leisure time activities to increase individuals' physical activity levels and identify research gaps in this field. It is concluded that future research should examine the effects of leisure time in different cultural and socioeconomic contexts in more depth.

Anahtar Kelimeler

• Leisure time
• Physical activity
• Bibliometric analysis
• Web of science

Kaynakça

1. Al, U., & Coştur, R. (2007). Türk Psikoloji Dergisi’nin bibliyometrik profili. Türk kütüphaneciliği, 21(2), 142-163.
2. Arslan, S. (2011). Serbest zaman kullanımı: Sıradan serbest zaman etkinlikleri ve sistemli serbest zaman etkinlikleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 1-10.
3. Arslan, S. (2010). Yetişkin kent halkının belediyelerin serbest zaman eğitimi ile rekreasyon etkinliklerinin sunumuna ve yaşam kalitesine etkisine ilişkin görüşleri (Ankara Büyükşehir Belediyesi Örneği), Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
4. Aydın, B. (2014). Yükseköğretim kurulu tez merkezinde (YÖKTEZ) yiyecek içecek işletmeciliği alanında kayıtlı bulunan tezlerin bibliyometrik analizi. VII. Lisansüstü turizm öğrencileri araştırma kongresi bildiriler kitabı içinde (ss.55-70) Aydın.
5. Bedir, F. (2023). Üç boyutlu bilgisayar oyunlarının rekreasyonel akış deneyimi ve serbest zamanda sıkılma algısı açısından incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 8(3), 270–279. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1345728
6. Bittman, M., & Wajcman, J. (2000). The Rush hour: The Character of leisure time and gender equity. Social Forces, 79(1), 165-189. https://doi.org/10.2307/2675568
7. Bowen, G.A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 2(9), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
8. Codina, N. (1999). Tendencias emergentes en el comportamiento de ocio: El ocio serio y su evaluación. Revista de Psicología Social, 14(2-3), 331-346. https://doi.org/10.1174/021347499760260028

9. Cordes, K. A., & Ibrahim, H. M. (1999). Applications in recreation and leisure: for today and the future (2nd ed.). McGraw-Hill Book Company Europe.
10. Demirel, M., & Harmandar, D. (2009). Üniversite öğrencilerinin rekreasyonel etkinliklere katılımlarında engel oluşturabilecek faktörlerin belirlenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1), 838-846.
11. Demirel, M., Bayrak, A., & Kaya, A. (2025). Serbest zaman akış deneyimi ve ciddi serbest zaman arasındaki ilişkinin demografik değişkenler açısından incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(1), 168-179. https://doi.org/10.33689/spormetre.1551254
12. Demirel, M., Demirel, D. H., & Serdar, E. (2017). Constraints and perceived freedom levels in the leisure of university students. Journal of Human Sciences, 14(1), 789-795.
13. Dereli, A. B. (2024). Vosviewer ile bibliyometrik analiz. Communicata, 28, 1-7. https://doi.org/10.32952/communicata.1517725
14. Dill, D. D. (2023). Management and governance of the modern university: Variations in the United States. In Handbook on Higher Education Management and Governance, 96-111. https://doi.org/10.4337/9781800888074.00017
15. Doğaner, S., & Balcı, V. (2017). Ankara üniversitesi öğrencilerinin serbest zamanlarında egzersize katılma sıklıkları ve nedenleri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(3), 119-128. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000316
16. Elnur, A. (2024). Boş zaman çalışmaları kesişimsel feminist bakış açısından keşifsel bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(2), 1069-1087. http://dx.doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.06.2264
17. Erkan, T., & İşler, A. (2007). Lise ve üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyinin yaşa ve cinsiyete göre incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(2), 11-18.
18. Filbay, S. R., Skou, S. T., Bullock, G. S., Le, C. Y., Räisänen, A. M., Toomey, C., & Emery, C. (2022). Long-term quality of life, work limitation, physical activity, economic cost and disease burden following ACL and meniscal injury: A Systematic review and meta-analysis for the OPTIKNEE consensus. British Journal of Sports Medicine, 56(24), 1465-1474. https://doi.org/10.1136/bjsports-2022-105626
19. Gayman, A. M., Eys, M., & Coleman, T. (2022). Group dynamics in Canadian recreational team sports later in life. Psychology of Sport and Exercise, 60, Article 102137. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2022.102137
20. Güleryüz, S., Esentaş, M., Yıldız, K., & Güzel, P. (2020). Sosyal izolasyon sürecindeki bireylerin serbest zaman değerlendirme biçimleri: sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. FOCUSS Spor Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-45.
21. Hacıoğlu, N., Gökdeniz, A., & Dinç, Y. (2003). Boş zaman ve rekreasyon yönetimi. Detay.
22. Henderson, K. A. (2010). Leisure studies in the 21st century: The Sky is falling? Leisure Sciences, 32(4), 391-400. https://doi.org/10.1080/01490400.2010.488614
23. Hibbins, R. (1996). Global leisure. Social Alternatives, 15(1), 22-25.
24. Howe, C. Z., & Carpenter, G. M. (1985). Programming leisure experiences. Prentice-Hall.
25. Hu, F. B., Manson, J. E., Stampfer, M. J., Colditz, G., Liu, S., Solomon, C. G., & Willett, W. C. (2001). Diet, lifestyle, and the risk of type 2 diabetes mellitus in women. New England Journal of Medicine, 345(11), 790-797.
26. Johnstone, J., & Whyte, C. (2024). A narrative inquiry into professional quality of life among therapeutic recreation professionals working in long-term care homes. Therapeutic Recreation Journal, 58(1), 80-95. https://doi.org/10.18666/TRJ-2024-V58-I1-11438
27. Kang, S., Lee, K., & Kwon, S. (2020). Basic psychological needs, exercise intention and sport commitment as predictors of recreational sport participants’ exercise adherence. Psychology & Health, 35(8), 916-932. https://doi.org/10.1080/08870446.2019.1699089
28. Karaküçük, S. (2008). Rekreasyon boş zamanları değerlendirme. Gazi Kitabevi.
29. Karaküçük, S. (2014). Rekreasyon: boş zamanları değerlendirme. Gazi Kitabevi.
30. Kartal, A., Ergin, E., & Kanmış, H. D. (2020). COVID-19 pandemik salgın döneminde yaşam kalitesini arttırmaya yönelik sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite önerileri. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(COVID-19 Special Issue), 149-155.
31. Kasemodel, M. G. C., Makishi, F., Souza, R. C., & Silva, V. L. (2016). Following the trail of crumbs: A Bibliometric study on consumer behavior in the food science and technology field. International Journal of Food Studies, 5(1), 73-83. https://doi.org/10.7455/ijfs/5.1.2016.a7
32. Kılıç, M. (2017). Gençlik şiddet ve serbest zaman (Genişletilmiş 2. baskı). Düzce Üniversitesi Yayınları.
33. Kılıç, M. (2020). Sapkın serbest zaman. Leisure Studies, 2(1), 1-10.
34. Kır, İ. (2007). Yüksek öğretim gençliğinin boş zaman etkinlikleri: KSÜ örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 307-328.
35. Li, W. H., Hadizadeh, M., Yusof, A., & Naharudin, M. N. (2022). Analysis of research trends on elbow pain in overhead sports: A Bibliometric study based on web of science database and VOSviewer. Healthcare MDPI, 10(11), 2242. https://doi.org/10.3390/healthcare10112242
36. Litwiller, F., White, C., Hamilton-Hinch, B., & Gilbert, R. (2021). The Impacts of recreation programs on the mental health of postsecondary students in North America: An Integrative review. Leisure Sciences, 44(1), 96-120. https://doi.org/10.1080/01490400.2018.1483851
37. Martínez-de-Quel, Ó., Suárez-Iglesias, D., López-Flores, M., & Pérez, C. A. (2021). Physical activity, dietary habits and sleep quality before and during COVID-19 lockdown: A Longitudinal study. Appetite, 158, Article 105019. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.105019
38. Monson, H., Demaine, J., Perryman, A., & Felfeli, T. (2024). Bibliometric analysis of the 3-year trends (2018–2021) in literature on artificial intelligence in ophthalmology and vision sciences. BMJ Health & Care Informatics, 31(1), e100780. https://doi.org/10.1136/bmjhci-2023-100780
39. Orme, N. (2020). Education and recreation. In Gentry culture in late-medieval England, 63-83. Manchester University Press. https://doi.org/10.7765/9781526148261.00011
40. Özdağoğlu, G., Özdağoğlu, A., & Damar, M. (2022). Web of science süzgecinden yalın üretim araştırma portföyü: Nereden başlamalıyız? Verimlilik Dergisi, (2), 213-230. https://doi.org/10.51551/verimlilik.900359
41. Piercy, K. L., Troiano, R. P., Ballard, R. M., Carlson, S. A., Fulton, J. E., Galuska, D. A., & Olson, R. D. (2018). The Physical activity guidelines for Americans. Jama, 320(19), 2020-2028. https://doi.org/10.1001/jama.2018.14854
42. Pritchard, A. (1969). Statistical bibliography or bibliometrics. Journal of Documentation 25(4), 348–49.
43. Satılmış, S. E., Ekinci, N. E., & Güler, Y. (2022). Pandemi sürecinde bireylerin rekreasyon farkındalık düzeyleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(4), 769-784. https://doi.org/10.38021/asbid.1161540
44. Serdar, E., Bilge, M., Demirel, M., & Demirel, D. H. (2018). Üniversite öğrencilerinin serbest zaman doyum düzeyleri ile mutluluk düzeyleri arasındaki ilişki. The Journal of Social Sciences, 28(28), 429-438. http://dx.doi.org/10.16990/SOBIDER.4412
45. Sintas, J. L., de Francisco, L. R., & Álvarez, E. G. (2015). The Nature of leisure revisited. Journal of Leisure Research, 47(1), 79–101. https://doi.org/10.1080/00222216.2015.11950352
46. Stampfer, M. J., Hu, F. B., Manson, J. E., Rimm, E. B., & Willett, W. C. (2000). Primary prevention of coronary heart disease in women through diet and lifestyle. New England Journal of Medicine, 343(1), 16-22.
47. Stephens, T., Jacobs Jr, D. R., & White, C. C. (1985). A Descriptive epidemiology of leisure-time physical activity. Public Health Reports, 100(2), 147-158.
48. Sweileh, W. M. (2018). Bibliometric analysis of peer-reviewed literature in transgender health (1900–2017). BMC International Health and Human Rights, 18(1), 16. https://doi.org/10.1186/s12914-018-0155-5
49. Taylor, H. L., Jacobs Jr, D. R., Schucker, B., Knudsen, J., Leon, A. S., & Debacker, G. (1978). A Questionnaire for the assessment of leisure time physical activities. Journal of Chronic Diseases, 31(12), 741-755.
50. Tekin, A., Ramazanoğlu, F., & Tekin, G. (2004). Sporda sosyal alanlar seçme konular. Bıçaklar Kitabevi.
51. Thomas, J. R., Martin, P., Etnier, J. L., & Silverman, S. J. (2023). Research methods in physical activity. Human Kinetics.
52. Tukenmez, K., Yıldız, K., Güzel Gürbüz, P., & Özkavak, A. (2024). 20. Yüzyıldan günümüze rekreasyon yönetimi: Bibliyometrik bir analiz. Sportive, 7(2), 38-56. https://doi.org/10.53025/sportive.1505573
53. Uygurtaş, M. (2011). Alışveriş merkezlerinde çalışan gençlerin serbest zaman kullanımları üzerine bir çalışma. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
54. Vanhees, L., Lefevre, J., Philippaerts, R., Martens, M., Huygens, W., Troosters, T., & Beunen, G. (2005). How to assess physical activity? How to assess physical fitness? European Journal of Cardiovascular Prevention & Rehabilitation, 12(2), 102-114. https://doi.org/10.1097/01.hjr.0000161551.73095.9c
55. Wang, W.C., Kao C.H., Huan, T. C., & Wu, C.C. (2011). Free time management contributes to better quality of life: A Study of undergraduate students in Taiwan. Journal of Happiness Studies, 12(4),561-573. https://doi.org/10.1007/s10902-010-9217-7
56. World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128 Erişim tarihi: 13.02.2025.
57. Zorba, E., & Yermakhanov, B. (2022). Rekreasyonda yaşam kalitesi ve fiziksel aktivitenin yeri ve önemi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 443-459.