Kariyer Farkındalığı ile Kariyer Stresi Arasındaki İlişki: Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Araştırmada; kariyer farkındalığı ile kariyer stresi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca kariyer farkındalığının kariyer stresi üzerindeki yordayıcılığının belirlenmesi de hedeflenmiştir. Bu araştırma ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesindeki öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklemini ise kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle ulaşılan 85’i kadın ve 131’i erkek olmak üzere 216 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; öğrencilerin demografik bilgilerini belirlemek için araştırmacı tarafından oluşturulan “Kişisel Bilgi Formu” ile Yaşar ve Sunay’ın (2019) geliştirdiği “Kariyer Farkındalık Ölçeği” ve Özden ve Sertel-Berk’in (2017) Türk kültürüne uyarlamasını yaptığı “Kariyer Stresi Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin analiz sürecinde betimsel istatistikler, t-testi ve ANOVA testi, ölçekler arası ilişkiyi için Pearson korelasyon testi, etki düzeyini belirlemek için regresyon analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler neticesinde, kariyer farkındalığı ile kariyer stresi arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu, kariyer farkındalığının kariyer stresi üzerinde önemli yordayıcı olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında katılımcıların kariyer farkındalıkları ile kariyer stresleri ortalamanın üstünde tespit edilmiştir. Kariyer farkındalığı; cinsiyet, bölüm ve algılanan gelir düzeyine göre anlamlı farklılık gösterirken, yaşa göre anlamlı ilişki görülmemiştir. Kariyer stresi; cinsiyet, yaş, bölüme göre anlamlı farklılık gösterirken gelire göre anlamlı farklılık görülmemiştir. Sonuç olarak; kariyerle ilgili farkındalığa sahip bireylerin kariyer stresi bağlamında daha düşük algıya sahip olduklarını söylemek mümkündür.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer farkındalığı
• Kariyer stresi
• Spor bilimleri
• Öğrenci

The Relationship Between Career Awareness and Career Stress: A Study on Sports Sciences Faculty Students

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between career awareness and career stress. Additionally, the study aims to determine the predictive role of career awareness on career stress. This research was conducted using a correlational survey model. The population of the study consists of students at the Faculty of Sports Sciences at Aydın Adnan Menderes University. The sample consists of 216 students, 85 whom are female and 131 are male, selected using convenient sampling method. The data collection tools used were the “Personal Information Form”, created by the researcher determine the demographic information of the students, the “Career Awareness Scale” developed by Yaşar and Sunay (2019), “Career Stress Scale” adapted to Turkish culture by Özden and Sertel-Berk (2017). Descriptive statistics, t-test, and ANOVA were used to analyze the data, Pearson correlation was used to determine the relationship between the scales, and regression analysis was used to determine the level of effect. The analyses showed that there is negative relationship between career awareness and career stress, that career awareness is significant predictor of career stress. In addition, participants' career awareness and career stress were found to be above average. Career awareness showed significant differences according to gender, department, and perceived income, while no significant relationship was found according to age. Career stress showed significant differences according to gender, age, and department, while no significant difference was found according to income. In conclusion, it can be stated that individuals with career awareness have lower perceptions of career stress.

Anahtar Kelimeler

• Career awareness
• Career stress
• Sports sciences
• Student

Kaynakça

1. Abacıoğlu, S. (2019). Sağlık alanı öğrencilerinin iş bulma kaygısının ve kariyer geleceği algı düzeylerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
2. Akbağ, M., Karagöz, E., ve Ayaz, A. (2024). Üniversite öğrencilerinin kariyer stresleri üzerinde kariyer kaynaklarının rolü. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 1628-1644. https://doi.org/10.37217/tebd.1211513
3. Akoğlan-Kozak, M., ve Dalkıranoğlu, T. (2013). Mezun öğrencilerin kariyer algılamaları: Anadolu Üniversitesi örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 41-52.
4. Aktaş, H. (2025). Voleybol süper liginde oynayan öğrenci sporcuların kariyer farkındalıkları ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tokat.
5. Algadheeb, N. A. (2015). Professional/career orientation, awareness, and their relationship to locus of control. Journal of College Teaching & Learning, 12(1), 13-38.
6. Ananthram, S., Bawa, S., Bennett, D., & Gill, C. (2024). Perceived employability and career readiness among STEM students: does gender matter?. Higher Education Research & Development, 43(2), 267-283. https://doi.org/10.1080/07294360.2023.2240710
7. Aşık, G., ve Akgül, H. (2022). Üniversite öğrencilerinin kariyer stresleri, kariyer kararında ailenin etkisi ve kariyer kararı verme yetkinlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 192-212. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1083796
8. Atasoy, T., Yılmaz, B., Pepe, B., ve Akman, S. (2025). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin mesleki kariyer farkındalıkları ile gelecek kaygıları arasındaki ilişkisinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Sport Science, 8(2), 272-295. https://doi.org/10.38021asbid.1624929

9. Atikah, D. N., Kurniawati, F., & Rifameutia, T. (2023). Students’ career anxiety: A Systematic literature review. Jurnal Pendidikan Progresif, 13(3), 1366-1381. https://doi.org/10.23960/jpp.v13.i3.202335
10. Aybek, S., Aybek, A., & Durmuşoğlu, M. V. (2023). Examining the relationship between goal commitment and career awareness in athletes. The Journal of Physical Education, Sports, Health, and Effort, 2(3), 38-52.
11. Barbulescu, R., & Bidwell, M. (2013). Do women choose different jobs from men? Mechanisms of application segregation in the market for managerial workers. Organization Science, 24(3), 645-964. https://doi.org/10.1287/orsc.1120.0757
12. Bingöl, D. (2003). İnsan kaynakları yönetimi (5. Baskı). Beta.
13. Boo, S., Wang, C., & Kim, M. (2021). Career adaptability, future time perspective, and career anxiety among undergraduate students: A cross-national comparison. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 29, Article 100328. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2021.100328
14. Bozdam, A. (2008). Öğretmen adaylarının mesleki kaygı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
15. Bozyiğit, E., ve Gökbaraz, N. (2020). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinde kariyer stresinin belirleyicileri. Journal of Computer and Education Research, 8(15), 181-200. https://doi.org/10.18009/jcer.679874
16. Bulut, A. (2025). Investigation of the academic career awareness of teacher candidates. International Journal on Social and Education Sciences (IJonSES), 7(2), 173-184. https://doi.org/10.46328/ijonses.758
17. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. Baskı). Pegem Akademi.
18. Chen, L., & Zeng, S. (2021). The relationship between intolerance of uncertainty and employment anxiety of graduates during COVID-19: The moderating role of career planning. Frontiers in Psychology, 12, Article 694785. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.694785
19. Choi, B. Y., Park, H. R., Nam, S. K., Lee, J., Cho, D., & Lee, S. M. (2011). The development and initial psychometric evaluation of the Korean Career Stress Inventory for college students. Career Development Quarterly, 59, 559-572. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2011.tb00976.x
20. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2005). Research methods in education (5th Ed.), Routledge Falmer.
21. Cohen, C., & Patterson, D. G. (2012). Teaching strategies that promote science career awareness. Northwest Association for Biomedical Research.
22. Dagyar, M., Kasalak, G., & Ugurlu, N. (2020). Academic career awareness and academic career interest among Turkish undergraduate students. Cypriot Journal of Educational Sciences, 15(5), 937-954. https://doi.org/10.18844/cjes.v15i5.5123
23. Daniels, L. M., Clifton, R. A., Perry, R. P., Mandzuk, D., & Hall, N. C. (2006). Student teachers’ competence and career certainty: The effects of career anxiety and perceived control. Social Psychology of Education, 9(4), 405-423. https://doi.org/10.1007/s11218-006-9000-0
24. Daniels, L. M., Stewart, T. L., Stupnisky, R. H., Perry, R. P., & LoVerso, T. (2011). Relieving career anxiety and indecision: The role of undergraduate students’ perceived control and faculty affiliations. Social Psychology of Education, 14(3), 409-426. https://doi.org/10.1007/s11218-010-9151-x
25. Döşyılmaz, E., & Şirin, T. (2021). Examining the professional career values and career awareness of athlete-students: the sample of the faculty of sports sciences. Physical Education of Students, 25(4), 239-248. https://doi.org/10.15561/20755279.2021.0405
26. Dursun, S., ve Karagün, E. (2012). Öğretmen adaylarının mesleki kaygı düzeylerinin incelenmesi: Kocaeli Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu son sınıf öğrencileri üzerine bir araştırma. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 93-112.
27. Elfina, M. L., & Andriany, D. (2024). Career self-efficacy and future career anxiety on indonesian fresh graduates during pandemic. Jurnal Kajian Bimbingan dan Konseling, 8(1), Article 11. https://doi.org/10.17977/um001v8i12023p24-32
28. Erdoğan, F. R., Özlük, N. D., Murat, M., & Şenturan, L. (2023). Examination of career-related stress in senior students of health sciences departments. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10(4), 583-592. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1269244
29. Ergün, B. N. (2024). Üniversite öğrencilerinin genel iyi oluş, kariyer stresi ve genel özyeterliklerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eskişehir.
30. Ertekin, A. B. (2020). Spor eğitimi alanında öğrenim gören öğrencilerin girişimcilik düzeyleri ile kariyer farkındalıkları arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(3), 14-27.
31. Esen, D. (2019). Kariyer stresi ile özyeterlilik inancı ilişkisinin demografik değişkenlerin farklılaştırıcı rolü bağlamında incelenmesi: İzmir Meslek Yüksek Okulu İktisadi ve İdari Programlar örneği. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 217-232.
32. Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A. G., & Buchner, A. (2007). GPower 3: A Fexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191. https://doi.org/10.3758/BF03193146
33. Fouad, N. A., Guillen, A., Harris Hodge, E., Henry, C., Novakovic, A., Terry, S., & Kantamneni, N. (2006). Need, awareness, and use of career services for college students. Journal of Career Assessment, 14(4), 407-420. https://doi.org/10.1177/1069072706288928
34. Gati, I., Krausz, M., & Osipow, S. H. (1996). A Taxonomy of difficulties in career decision making. Journal of Counseling Psychology, 43(4), 510-526. https://doi.org/10.1037/0022-0167.43.4.510
35. Greenbank, P., & Hepworth, S. (2008). Working class students and the career decisionmaking process: A Qualitative study. Putting Research Outcomes into Practice.
36. Guoying, W. (2011). Gender comparison of employment and career development in China. Asian Women, 27(1), 95-113.
37. Gümrükçü-Bilgici, B., ve Deniz, Ü. (2016). Okul öncesi öğretmen adaylarının mesleki kaygılarının bazı demografik özelliklere göre incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 5(1), 53-70. https://doi.org/10.30703/cije.321383
38. Güner, O., ve Hacıcaferoğlu, S. (2022). Spor bilimlerinde öğrenim gören üniversite öğrencilerinin kariyer farkındalıklarının incelenmesi: Karadeniz bölgesi örneği. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 10(28), 111-130. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1021728
39. Güngör, N. B, Soyer, A., Kurtipek, S., ve Soyer, F. (2022). Kariyer stresinin yordanmasında bilinçli farkındalığın rolü. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(3), 306-314.
40. Hampton, N. Z. (2006). A Pychometric evalution of the career decision self-efficacy scale-short form in Chinese high school students. Journal of Career Development, 33(2), 142-155. https://doi.org/10.1177/0894845306293540
41. Hussein-Salih, M., Muhamad-Ahmad, H., Ata-Mahmod, H., Abdalwahid-Ahmed, A., Omer-Abdullah, S., & Wali-Salih, K. (2022). The anxiety level of students about the future: Case of education college of Sharazur at the University of Halabja. Journal of Philology and Educational Sciences, 1(1), 16-26. https://doi.org/10.53898/jpes2022112
42. İlhan, Y. (2025). Spor yöneticiliği bölümü öğrencilerinin kariyer farkındalıkları ile etkili iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Gümüşhane Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Gümüşhane.
43. Janse van Rensburg, J. T., & Goede, R. (2020). Promoting career awareness among IT students in a South African context. Higher Education, Skills and Work-Based Learning, 10(3), 541-565. https://doi.org/10.1108/HESWBL-09-2019-0110
44. Karatepe, Z. B. (2022). Gençlerin kariyer farkındalık düzeyi, popülarite algısı ve gelişmeleri kaçırma korkusu. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
45. Koçoğlu, Y. (2025). Lisans düzeyinde turizm rehberliği eğitimi alan öğrencilerin istihdam edilebilirlik kaygısı ve kariyer stresinin akademik bölüm memnuniyetine etkisi. Yüksek lisans tezi, Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük.
46. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
47. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (2002). Social cognitive career theory. İçinde D. Brown, & Associates (Eds.), Career choice and development (4th Edt.), Jossey-Bass.
48. Matsumoto, D. E. (2009). The Cambridge dictionary of psychology. Cambridge University Press.
49. Mastrokoukou, S., Lin, S., Longobardi, C., Berchiatti, M., & Bozzato, P. (2024). Resilience and psychological distress in the transition to university: The mediating role of emotion regulation. Current Psychology, 43(28), 23675-23685. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06138-7
50. McKenzie, S. (2025, March). It students career confidence and career identity during covıd-19 [Preprint]. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2503.09882
51. Morton, L. L., Vesco, R., Williams, N. H., & Awender, M. A. (1997). Student teacher anxieties related to class management, pedagogy, evaluation, and staff relations. British Journal of Educational Psychology, 67, 69-89. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.1997.tb01228.x
52. Nguyen, H. T., Ha, C. T. M., Nguyen, V. H. A., Tran, D. T. T., Tran-Thien, G. P., & Luu, K. (2024). Exploring career decision-making anxiety among high school students. Multidisciplinary Science Journal, 6(9), 2024195-2024195. https://10.31893/multiscience.2024195
53. Özden, K., ve Sertel-Berk, Ö. (2017). Kariyer Stresi Ölçeği’nin (KSÖ) Türkçe'ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin sınanması. Psikoloji Çalışmaları, 37(1), 35-51.
54. Özhancı, E., & Koç, A. (2024). Analysis of professional awareness, anxiety, expectation and career planning levels of University students who are taking landscape education. Journal of Architectural Sciences and Applications, 9(2), 1176-1191. https://doi.org/10.30785/mbud.1500017
55. Pradeep, M., Ganapathy, D., & Sasanka, K. (2020). Awareness among pursuing career among high school students. Journal of Research in Medical and Dental Science, 8(7), 93-97.
56. Salman, E. (2022). Üniversite son sınıf öğrencilerinin kariyer stresi ve umutsuzluk düzeylerinin akış yaşantılarına etkisi. Yüksek lisans tezi, Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
57. Savickas, M. L. & Porfeli, E. J. (2012). Career adapt-abilities scale: Construction, reliability and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661-673. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.011
58. Super, D. E. (1990). A life-span, life-space approach to career development. İçinde D. Brown, & L. Brooks (Eds.), Career choice and development (2th Edt.), Jossey-Bass.
59. Şimşek, A., ve Karahüseyinoğlu, F. (2024). Üniversite öğrencilerinin kişilik tipleri, kariyer farkındalığı ve gelecek kaygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(2), 587-609. https://doi.org/10.15869/itobiad.1382786
60. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Allyn and Bacon.
61. Tenik, N. (2023). Spor bilimleri öğrencilerinin okul iklim algıları ile kariyer farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Iğdır Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Iğdır.
62. Turpcu, E., ve Akyurt, H. (2018). Turizm eğitimi alan öğrencilerin kariyer streslerinin belirlenmesi: Giresun üniversitesi lisans öğrencileri üzerine bir araştırma. International Journal of Social Science, 69, 365-380. https://doi.org/ 10.9761/JASSS7612
63. Türkmen, İ., ve Bilgin, U. (2023). Beden eğitimi ve spor öğretmenliği öğrencilerinin öğretme motivasyonu ve kariyer stresi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Beden Eğitimi Spor ve Teknolojileri Dergisi, 4(2), 13-23.
64. Uğurlu, P. (2020). Devlet ve vakıf üniversiteleri işletme lisans öğrencilerinin kariyer bilinci ve kariyer planlama konusundaki farkındalıkları üzerine bir değerlendirme. Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara.
65. Üstün, O. (2022). Spor bilimleri sınavlarına hazırlanan adayların kariyer farkındalıkları ile gelecek kaygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
66. Üzüm, B., Uçkun, S., ve Uçkun, G. C. (2018). Üniversite öğrencilerinin yaşadığı bir fenomen: Kariyer stresi. Journal of social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(24), 1641-1651. https://orcid.org/0000-0002-0169-5401
67. Yaşar, M. O. (2019). Spor eğitimi alan üniversite öğrencilerinin kariyer farkındalıklarını incelenmesi. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
68. Yaşar, O. M., ve Sunay, H. (2019). Spor bilimleri öğrencilerine yönelik kariyer farkındalığı ölçeğinin (KFÖ) geliştirilmesi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 7-22.
69. Yayla, A. (2011). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin kariyer gelişimleri ile karar verme stilleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Ankara.
70. Yılmaz, G., Genç, N., & Safi, Z. (2023). Examination of career awareness of university students studying in the field of sport sciences. International Journal of Recreation and Sports Science, 7(1), 41-49. https://doi.org/10.46463/ijrss.1382636
71. Zhang, Z., Yu, X., & Liu, X. (2022). Do I decide my career? Linking career stress, career exploration, and future work self to career planning or indecision. Frontiers in Psychology, 13, Article 997984. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.997984
72. Zopiatis, A., Theocharous, A. L., & Constanti, P. (2016). Adult vocational decision, career satisfaction and future intention: Insights from the hospitality industry. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(12), 2696-2720.https://doi.org/10.1108/IJCHM-03-2015-0099