THE SOUTH PROPYLON TO THE SANCTUARY OF HECATE AT LAGINA

Öz

This study deals with the structure which was revealed within the the Sanctuary of Hecate at Lagina in 2011 and termed the South Propylon because of its location. The architecture of the structure, which is integrated to the back wall of South Stoa, has a tristylos prostylos plan in the Doric order and a single frontage. Dated to the reign of Augustus, the structure maintains the tradition of prostylos-planned propylons of the Hel­len­istic Period in terms of the features of its plan. However, while a tetrastylos prostylos plan was generally employed for Hellenistic Period propylons, the tristylos prostylos plan of the South Propylon of Lagina appears to be a unique example. This extraordinary feature of the plan manifests itself also in the architecture of the facade. Despite the fact that the structure was built in the Doric order, the Ionic fluting on the columns, the separation of the architraves into fascias, and the profiles added to the continuation of the architrave taenia and to the upper boundary of the triglyph and metope taenia are characteristics of the Ionic style. The Doric order was generally preferred for the cons­truction of propylons in the pre-Hellenistic Period. Both Ionic and Corinthian orders were employed for these structures with the advent of the Hellenistic Period. To a large extent the Doric order was abandoned and was replaced by the more aesthetic orders, Ionic, Corinthian and Composite. The South Propylon of Lagina, which we date to the reign of Augustus, is one of the few examples in Roman Anatolia with a Doric facade.

Anahtar Kelimeler

• Lagina • Sanctuary • Propylon • Tristylos Prostylos • Doric Order

LAGİNA HEKATE KUTSAL ALANI GÜNEY PROPYLONU

Öz

Bu çalışmada, Lagina Hekate Kutsal Alanı’nda 2011 yılında açığa çıkarılan ve bulunduğu alan nedeniyle Güney Propylon olarak adlandırılan yapı ele alınmıştır. Güney Stoa’nın arka duvarına entegre edilmiş olan yapı, tristylos prostylos planlı, dor düzeninde ve tek cepheli bir mimariye sahiptir. Augustus Dönemi’ne tarihlendirilen yapı, plan özellikleri bakı­mın­dan Hellenistik Dönem’in prostylos planlı propyl­on’­larının geleneğini sürdür­mek­tedir. Ancak Hellenis­tik Dönem propylon’larında genel olarak tetrastylos prostylos plan uygulanırken, Lagina Güney Propyl­on’un tristylos prostylos planı, yapıya has bir özellik olarak karşımıza çıkmaktadır. Plandaki bu sıra dışı özellik cephe mimarisinde de kendini göstermekte­dir. Yapı, dor düzeninde inşa edilmiş olmasına karşın, sütun yivlerinin ionik işlenmesi, arşitravların faskia’lara ayrıl­ması, arşitrav taenia’sının devamına, friz blokların­da ise triglif ve metop taeniasının üst sınırına eklenen profil­ler ionik özelliklerdir. Hellenistik Dönem öncesinde propylon’ların inşasında genel olarak dor düzeni tercih edilmiştir. Hellenistik Dönem ile birlikte bu yapılarda ion ve korinth düzenleri de görülmeye başlar. Roma Dönemi’nde ise dor düzeni büyük oranda terk edilmiş, yerini ion, korinth ve kom­pozit gibi daha estetik düzenlere bırakmıştır. Augus­tus Dönemi’ne tarihlendirdiğimiz Lagina Güney Propyl­on, dorik cephe mimarisi ile Anadolu’da Roma Döne­mi’nde görülen az sayıdaki örnekten biridir.

Anahtar Kelimeler

• Lagina • Kutsal Alan • Propylon • Tristylos Prostylos • Dor Düzeni

Kaynakça

1. Vitr. (=Vitruvius, De Architectura) Kullanılan Çeviri: Vitruvius, Mimarlık Üzerine On Kitap. Çev.: S. Güven. İstanbul 1998.
2. Aylward 2005 W. Aylward, “The Portico and Propylaia of the Sanctuary of the Ilias at Ilion”. Studia Troica 15 (2005)127-175.
3. Bankel 2009 H. Bankel, “Versatzmarken am Propylon des Heiligtums für Apollon Karneios in Knidos”. Ed. M. Bachmann, Bautechnik im Antiken und Vorantiken Kleinasien, Byzas 9. İstanbul (2009) 323-341.
4. Bean 1987 G. E. Bean, Karia. Çev.: B. Akgüç. İstanbul 1987.
5. Bejor – Bonetto 2000 G. Bejor – J. Bonetto, “La Ricognizione del 1999: Dalla Porta Efesia all’Agorá Occidentale”. Ed. G. Traversari, Laodicea di Frigia I. RdA Supplement 24. Roma (2000) 105-124.
6. Benndorf – Niemann 1884 O. Benndorf – G. Niemann, Reisen in Lykien und Karien I. Wien 1884.
7. Boehringer – Krauss 1937 E. Boehringer – F. Krauss, Das Temenos für den Herrscherkult. Berlin 1937.
8. Boersma 1970 J. S. Boersma, Athenian Building Policy from 561/0 to 405/4 B.C. Groningen 1970.

9. Bohn 1885 R. Bohn, Das Heiligtum der Athena Polias Nikephoros. Berlin 1885.
10. Bohn 1889 R. Bohn, Altertümer von Aegae. Berlin 1889.
11. Bohtz 1981 C. H. Bohtz, Das Demeter-Heiligtum. Berlin 1981.
12. Carpenter 1970 J. R. Carpenter, The Propylon in Greek and Hellenistic Architecture. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Pennsylvania Üniversitesi. Philadelphia 1970.
13. Coulton 1976 J. J. Coulton, The Architectural Development of the Greek Stoa. Oxford 1976.
14. Crampa 1972 J. Crampa, The Greek Inscriptions, Labraunda III.2. Stockholm 1972.
15. Delorme 1960 J. Delorme, Gymnasion: Étude sur les monuments consacrés a l’éducation en Grèce. Paris 1960.
16. Diehl – Cousin 1887 C. Diehl – G. Cousin, “Inscriptions de Lagina”. BCH 11 (1887) 5-39.
17. Dinsmoor 1950 W. B. Dinsmoor, The Architecture of Ancient Greece. London 1950.
18. Dörpfeld 1902 W. Dörpfeld, Troja und Ilion. Athens 1902.
19. Dyggve 1960 E. Dyggve, Le Sanctuaire d’Athana Lindia et l’architecture Lindienne, Lindos III.1. Fouilles de l’Acropole 1902-1914 et 1952. Berlin 1960.
20. Étienne – Varène 2004 R. Étienne – P. Varène, Sanctuaire de Claros L’Architecture. Les Propylées et les Monuments de la voie Sacrée. Paris 2004.
21. Filges 2006 A. Filges, Blaundos. Berichte zur Erforschung einer Kleinstadt im LydischPhrygischen Grenzgebiet, IstForsch 48. Tübingen 2006.
22. Frézouls et al. 1986 E. Frézouls – M. J. Morant – D. Longepierre, “Urbanisme et Principaux Monuments de Kadyanda”. KTEMA 11 (1986) 225-238.
23. Gider 2005 Z. Gider, Laginadaki Dor Mimarisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi. Denizli 2005.
24. Gider 2007 Z. Gider, “Tripolis’in Ana Caddesinde Müze Kurtarma Kazısında Bulunan Dorik Malzemeler”. Ed. A. Özçelik, Uluslararası Denizli ve Çevresi Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildirileri II. Denizli (2007) 25-31.
25. Gider 2012 Z. Gider, “Lagina Kuzey Stoanın Ön Cephe Düzenlemesi”. Ed. B. Söğüt, Stratonikeia’dan Lagina’ya, A. A. Tırpan’a Armağan. İstanbul (2012) 263- 280.
26. Gider-Büyüközer 2013 Z. Gider-Büyüközer, Karia Bölgesi Dor Mimarisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi. Konya 2013.
27. Hanslik-Andree 1949 J. Hanslik-Andree, “Panamara”. RE XVIII-3 (1949) 450-456.
28. Hellström 1985a P. Hellström, “Dessin d’architecture Hécatomnide á Labraunda”. Ed. J-F. Bommelaer, Le Dessin d’architecture dans les Sociétés Antiques. Actes du Colloque de Strasbourg 26-28 Janvier 1984. Leiden (1985) 153-165.
29. Hellström 1985b P. Hellström, “Labraunda 1983”. AST 2 (1985) 131-138.
30. Hellström 1994 P. Hellström, “Architecture. Characteristic Building-Types and Particularities of Style and Techniques. Possible Implications for Hellenistic Architecture”. Ed. J. Isager, Halicarnassian Studies I: Hecatomnid Caria and the Ionian Renaissance. Odense (1994) 36-57.
31. Hellström 2007 P. Hellström, Labraunda: Karya Zeus Labraundos Kutsal Alanı Gezi Rehberi. İstanbul 2007.
32. Hörmann 1932 H. Hörmann, Die Inneren Propyläen von Eleusis. Denkmäler Antiker Architectur 1. Berlin 1932.
33. Hueber 1987 F. Hueber, “Der Baukomplex Einer Julisch-Claudischen Kaiserkultanlage in Aphrodisias”. Eds. J. Genière – K. Erim, Aphrodisias de Carie, Colloque du Centre de Recherches Archéologiques de l’Université de Lille III, 13 Novembre 1985. Paris (1987) 101-122.
34. Ismaelli 2009 T. Ismaelli, Hierapolis di Frigia III: Architettura Dorica a Hierapolis di Frigia. İstanbul 2009.
35. İnan 1989 J. İnan, “Der Demetrios und Apolloniosbogen in Perge”. IstMitt 39 (1989) 237-244.
36. Jacopi 1932 G. Jacopi, “Nuove Epigrafi dalle Sporadi meridionali”. ClRh II (1932) 168-255.
37. Jeppesen 1955 K. Jeppesen, Labraunda I, 1: The Propylaea. Lund 1955.
38. Kadıoğlu 2011 M. Kadıoğlu, “Vorbericht über die Arbeiten im Gerontikon von Nysa am Mäander (2006-2009)”. Jdl 126 (2011) 107-154.
39. Kaplan 2015 D. Kaplan, “Kanytellis’deki Tristylos Prostylos Planlı Mezar: Yerel Bir Yapı Atölyesine (Bauhütte) Ait Kanıtlar”. Ed. Ü. Aydınoğlu, Kanytellis (Kanlıdivane) Dağlık Kilikia’da Bir Kırsal Yerleşimin Arkeolojisi. İstanbul (2015) 79-87.
40. Knackfuß 1908 H. Knackfuß, Das Rathaus von Milet. Milet 1.2. Berlin 1908.
41. Knackfuß 1924 H. Knackfuß, Der Südmarkt und die Benachbarten Bauanlagen. Milet 1.7. Berlin 1924.
42. Kökdemir 2009 G. Kökdemir, Menderes Magnesiası-Propylon. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi. Ankara 2009.
43. Krischen 1923/1924 F. Krischen, “Das Hellenistische Gymnasion von Priene”. JdI 38-39 (1923/1924) 133-150.
44. Laumonier 1938 A. Laumonier, “Recherches sur la Chronologie des Prêtres de Lagina”. BCH 62 (1938) 251-284.
45. Lauter 1986 H. Lauter, Die Architektur des Hellenismus. Darmstadt 1986.
46. Levi 1967 D. Levi, “Le Campagne 1962-1964 a Iasos”. ASAtene 43/44 (1967) 401-546.
47. Levi 1969 D. Levi, “Gli Scavi di Iasos”. ASAtene 45/46 (1969) 537-590.
48. Livadiotti – Rocco 1996 M. Livadiotti – G. Rocco, La Presenza Italiana nel Dodecaneso tra il 1912 e il 1948. La Ricerca Archeologica, la Conservazione, le Scelte Progettuali. Roma 1996.
49. Livadiotti 1995 M. Livadiotti, “Il “Tempio di Zeus Alseios” a Coo. Una Nuova Ipotesi di Interpretazione”. Palladio 14 (1995) 19-28.
50. McCredie 1979 J. R. McCredie, “Samothrace: Supplementary Investigations, 1968-1977”. Hesperia 48/1 (1979) 1-44.
51. Mert 2008 İ. H. Mert, Untersuchungen zur Hellenistischen und Kaiserzeitlichen Bauornamentik von Stratonikeia, IstForsch 50. Tübingen 2008.
52. Mitchell 1995 S. Mitchell, Cremna in Pisidia. An Ancient City in Peace and in War. London 1995.
53. Morricone 1950a L. Morricone, “Scavi e Ricerche a Coo (1935-1943): Relazione preliminare. Part I”. BdA 35 (1950) 54-75.
54. Morricone 1950b L. Morricone, “Scavi e Ricerche a Coo (1935-1943): Relazione Preliminare. Part II”. BdA 35 (1950) 219-246.
55. Ortaç 2001 M. Ortaç, Die Hellenistischen und Römischen Propyla in Kleinasien. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ruhr Üniversitesi. Bochum 2001.
56. Patricio – Van Balen 1995 T. Patricio – K. Van Balen, “Architectural Analysis of the Late Hellenistic Nymphaeum at Sagalassos”. Sagalassos III (1995) 143-163.
57. Radt 2002 W. Radt, Pergamon: Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları. Çev.: S. Tammer. İstanbul 2002.
58. Rumscheid 1994 F. Rumscheid, Untersuchungen zur Kleinasiatischen Bauornamentik des Hellenismus I-II. Mainz 1994.
59. Rumscheid 2000 F. Rumscheid, Priene: Küçük Asya’nın Pompeisi. İstanbul 2000.
60. Schazmann 1932 P. Schazmann, Kos I: Asklepieion. Baubeschreibung und Baugeschichte. Berlin 1932.
61. Schede 1964 M. Schede, Die Ruinen von Priene. Berlin 1964.
62. Stevens 1936 G. P. Stevens, “The Periclean Entrance Court of the Acropolis of Athens”. Hesperia 5/4 (1936) 443-520.
63. Stucchi 1975 S. Stucchi, Architettura Cirenaica. Roma 1975.
64. Şahin 1982 M. Ç. Şahin, Die Inschriften von Stratonikeia, Inschriften Griechischer Städte aus Kleinasien 22.1. Bonn 1982.
65. Şahin 1997 M. Ç. Şahin, “New inscriptions from Lagina”. Epig. Anat. 29 (1997) 83-106.
66. Şimşek 2013 C. Şimşek, Laodikeia (Laodicea ad Lycum), Laodikeia Çalışmaları 2. İstanbul 2013.
67. Taşlıalan 1993 M. Taşlıalan, Psidia Antiocheia’sı Augustus Kutsal Alanı ve Tapınağının Rekonstrüksiyonu. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi. Konya 1993.
68. Taşlıalan 1994 M. Taşlıalan, “Pisidia Antiocheia’sı 1992 Çalışmaları”. 4. Müze Kurtarma Kazıları Semineri (1994) 245-284.
69. Thieme 1989 T. Thieme, “Metrology and Planning in Hekatomnid Labraunda”. Eds. T. Linders – P. Hellström, Architecture and Society in Hecatomnid Caria. Uppsala (1989) 77-90.
70. Tırpan – Gider 2011 A. A. Tırpan – Z. Gider, “Lagina ve Börükçü 2009 Yılı Çalışmaları”. KST 32/2 (2011) 374-395.
71. Tırpan – Söğüt 2005 A. A.Tırpan – B. Söğüt, Lagina. Muğla 2005.
72. Tırpan – Söğüt 2010 A. A.Tırpan – B. Söğüt, “Lagina, Börükçü, Belentepe ve Mengefe 2008 Yılı Çalışmaları”. KST 31/3 (2010) 505-527.
73. Tırpan 1996 A. Tırpan, “Lagina Kazısı 1993-1994”. KST 17/2 (1996) 209-227.
74. Tırpan 1997 A. Tırpan, “Lagina Hekate Temenosu 1995”. KST 18/2 (1997) 309-336.
75. Tırpan 1998 A. Tırpan, “Lagina Hekate Propylonu 1996”. KST 19/2 (1998) 173-194.
76. Tırpan et al. 2012 A. A. Tırpan, Z. Gider – A. Büyüközer, “The Temple of Hekate at Lagina”. Ed. T. Schulz, Dipteros und Pseudodipteros: Bauhistorische und Archäologische Forschungen, Byzas 12. İstanbul (2012) 181-202.
77. Tırpan et al. 2013 A. A. Tırpan, A. Büyüközer, Z. Gider – M. Ekici, “Lagina 2011 Yılı Çalışmaları”. KST 34/3 (2013) 59-74.
78. Tomasello 1987 F. Tomasello, “Un Capitello Dorico di Iasos: Esempio di Metodologia Progettuale di Periodo Ellenistico”. Studi su Iasos di Caria, BdA Supplement 31-32 (1987) 67-82.
79. Tomlinson 1983 R. A. Tomlinson, Epidauros. London 1983.
80. Uz 1986 M. D. Uz, “Teos Dionysos Tapınağı Temenos Alanı”. AST 3 (1986) 227- 243.
81. Van Balen – Patricio 1995 K. Van Balen – T. Patricio, “Preparative Tests Forthe Structural Consolidation of the Late Hellenistic Nymphaeum at Sagalassos”. Sagalassos III (1995) 165-175.
82. von Gerkan – Krischen 1928 A. von Gerkan – F. Krischen, Thermen und Palaestren, Milet 1.9. Berlin 1928.
83. von Hesberg 1980 H. von Hesberg, Konsolengeisa des Hellenismus und der frühen Kaiserzeit, RM 24. Mainz 1980.
84. von Hesberg 1994 H. von Hesberg, Formen Privater Repräsentation in der Baukunst des 2. Und 1. Jahrhunderts v. Chr. Köln 1994. Vandeput – Büyükkolancı 1999
85. L. Vandeput – M. Büyükkolancı, “Das Große Propylon in Kremna in Pisidien“. IstMitt 49 (1999) 213-248.
86. Waelkens 1993 M. Waelkens, “The Excavation of a Late Hellenistic Fountain House and its Surroundings (Site N). An Interim Report”. Sagalassos II (1993) 43-86.
87. Waelkens 2002a M. Waelkens, “Romanization in the East. A Case Study: Sagalassos and Pisidia (SW Turkey)”. IstMitt 52 (2002) 311-368.
88. Waelkens 2002b M. Waelkens, “The Transformation of the Public and Sacred Landscapes in Early Imperial Sagalassos”. Eds. C. Berns, H. von Hesberg, L. Vandeput – M. Waelkens, Patris und Imperium BABesch Supplement 8. Leuven (2002) 63-75.
89. Welter 1941 G. Welter, Troizen und Kalaureia. Berlin 1941.
90. Wiegand – Schrader 1904 T. Wiegand – H. Schrader, Priene. Berlin 1904.
91. Wulzinger 1941 K. Wulzinger, “Das Rathaus von Herakleia am Latmos”. Ed. F. Krischen, Antike Rathäuser. Berlin (1941) 22-33.