The Place Of Political Parties In Afghanistan's Political Developments (2001-2021)

Yıl 2025, Sayı: 27, 42 - 55, 31.12.2025

Mina Haidari

https://doi.org/10.55483/cekmece.1696007

https://izlik.org/JA36MP43SH

Öz

The inception of political party activity in Afghanistan traces back to the post-World War II era. Nonetheless, the establishment of the democratic system (2001–2021) provided a necessary framework for the codification and operation of political parties. This research is fundamentally aimed at analyzing the conduct and function of political parties during this period, specifically examining their capacity to influence political processes and the challenges they encountered regarding citizen participation. The key findings of this study demonstrate that these parties failed to play an influential role in the country's political evolution. This failure is attributed to several critical factors, including entrenched ethnicism, restrictive legal parameters, the detrimental historical performance of previous political parties, and inherent structural weaknesses. The study concludes that the successful establishment of any political system necessitates appropriate foundational groundwork, a requirement that Afghanistan's multi-ethnic and conflict-afflicted society was unable to meet during that specific period for its full realization.

Anahtar Kelimeler

Political Parties , Political Developments , Democratic System , Structural Weakness , Ethnic Politics

Siyasi Partilerin Afganistan'daki Siyasi Gelişmelerdeki Yeri (2001-2021)

https://izlik.org/JA36MP43SH

Öz

Afganistan'daki siyasi parti faaliyetlerinin geçmişi, İkinci Dünya Savaşı sonrası döneme kadar uzanmaktadır. Bununla birlikte, demokratik sistemin tesisi (2001–2021), siyasi partilerin mevzuatının oluşturulması ve faaliyetlerini sürdürmeleri için uygun bir çerçeve sunmuştur. Bu çalışma, siyasi partilerin bu süreçteki tutum ve rollerini analiz etmeyi amaçlamakta, siyasi süreçleri ne ölçüde etkilediklerini ve vatandaş katılımında karşılaştıkları zorlukları incelemektedir. Araştırmanın temel bulguları, siyasi partilerin söz konusu dönemde köklü etnikçilik, yasal sınırlamalar, siyasi partilerin geçmiş performans kayıtları ve yapısal yetersizlikler gibi etkenler sebebiyle ülkenin siyasi dönüşümlerinde etkili bir rol üstlenemediğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonuçları, herhangi bir siyasal sistemin başarılı bir şekilde yerleşmesinin uygun zeminin hazırlanmasını gerektirdiğini ve Afganistan'ın çok etnisiteli ve savaşla yıpranmış toplumunun, o spesifik zaman diliminde, sistemin tam olarak gerçekleşmesi için gerekli olan hazırlığa sahip olmadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Siyasi Parti , Etnik Milliyetçilik , Demokratik Sistem , Afganistan , Örgütsel Zayıflık

Teşekkür

Bu makalenin yazım sürecinde kıymetli rehberliğiyle yol gösteren Sayın Hocam Beytullah Kaya'ya gönülden şükranlarımı sunarım.

Kaynakça

• احمدیار، نجیب‌الله. (2014، اپریل 4). رای واحد غیر قابل انتقال چیست؟ صدای آمریکا. برگرفته از https://www.darivoa.com/a/afghanistan-single-none-transferable-vote/1886542.html در 19 مارچ 20205
• اخوان‏ کاظمی، بهرام . (1378). احزاب، ثبات سیاسی و امنیت. فصلنامه مطالعات راهبردی, 2(4)، 99-126. ایوب آروین. (2013،,جولای21 ). افغانستان؛ قانون انتخابات احزاب را حاشیه‌نشین کرد؟ [افغانستان؛ قانون انتخابات احزاب را به حاشیه راند؟ بی‌بی‌سی فارسی. برگرفته از https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/07/130721_k02-afg-political-paties در 19 مارچ 2025
• انتشارات محسن. (2014). تاریخ مختصر پنج دهه افغانستان. انتشارات محسن
• بی‌بی‌سی فارسی. (2013، اپریل 16). نظام انتخاباتی در افغانستان؛ 'مختلط' یا 'رای واحد غیر قابل انتقال، . بی‌بی‌سی فارسی. برگرفته از https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2013/04/130416_k05_aghan_eliction_law در 23 اپریل 2025
• بی‌بی‌سی فارسی. (2018، اکتبر 18). انتخابات افغانستان؛ چرا رنگ غزنی در نقشه انتخابات خاکستری است؟ بی‌بی‌سی فارسی. برگرفته از https://www.bbc.com/persian/afghanistan-45857867 در 19 اپریل 2025
• جیوستوزی، آنتونیو. (2007). افغانستان جنگ، سیاست و جامعه 1371-1357. (اسدالله شفایی، مترجم). تهران: عرفان.
• حقجو، میرآغا. (2001). افغانستان و مداخلات خارجی. تهران: الازهر خراسانی، ابومسلم . (2022، اگست 30). احزاب سیاسی در افغانستان؛ کارکردها و آسیب‌ها برگرفته از https://8am.media/fa/political-parties-in-afghanistan-functions-and-damages/ در 10 مارچ 2025
• خسروشاهی، سید هادی. (1991). نهضت‌های اسلامی افغانستان. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وابسته به وزارت خارجه ایران.
• خطیبی، احمد ارشاد. (2012، فبروری 29). ضعف‌های کلان احزاب سیاسی در افغانستان. جمهورنیوز. برگرفته از https://www.jomhornews.com/fa/news/2638/ در 8 اپریل 2025
• دانش، سرور. (2019). متن کامل قوانین اساسی افغانستان (ده قانون اساسی در یک‌صد سال اخیر) با ضمیمه: طرح قانون اساسی جمهوری فدرالی اسلامی افغانستان (طرح پیشنهادی حزب وحدت اسلامی افغانستان در دوره رهبر شهید؛ استاد عبدالعلی مزاری). انتشارات بنیاد اندیشه.
• رحیمی، مجیب الرحمن. (2019). نقدی بر ساختار نظام بر افغانستان" تاثر انتخاب نوعیت نظام بر تحکیم دموکراسی و مهار جنگ در کشورهای چند پارچه". کابل: انتشارات عازم روتیگ، ت. (2018، می 8). احزاب سیاسی: درون و بیرون از نظام. شبکه تحلیلگران افغانستان. برگرفته از https://www.afghanistan-analysts.org/dari-pashto/reports/political-landscape/%D در 16 اپریل 2025
• ستانکزی، نصرالله. (2024، اپریل 1). سرگردانی قانونی احزاب سیاسی افغانستان در صد سال گذشته. آمو. برگرفته از https://amu.tv/fa/89818/ در 16 فبروری 2025
• سفارت افغانستان در انقره. (بی‌تا) درباره افغانستان: اطلاعات کلی در باره افغانستان برگرفته از https://afghanembassy.org.tr/درباره-افغانستان/اطلاعات-کلی-در-باره-افغانستان/ در 10 جنوری 2025
• سیغانی، عبدالوارث. (2020، جولای 2). نقش احزاب در معادلات سیاسی افغانستان. ٨ صبح. برگرفته از https://8am.media/fa/the-role-of-parties-in-afghanistans-political-equation/ در 15 جنوری 2025
• شفایی، احمد.( 2018،جون 27). جنجال غزنی؛ راه حل دولت برای توازن نمایندگی پشتون‌ها و هزاره‌ها در انتخابات؟ بی‌بی‌سی فارسی. برگرفته از https://www.bbc.com/persian/afghanistan-44618034 در 19 اپریل 2025.
• ساجدی، احمد، رحیمی، روح الله،علائی، حسین& کریمی اصفهانی، خدیجه. (2021). احزاب سیاسی و جامعه مدنی با مطالعه تطبیقی نظام‌های حقوقی ایران و آلمان. فصلنامه علمی مطالعات بین المللی پلیس، دوره یازدهم، شماره 43، 182-208
• طنین، ظاهر. ( 2005).افغانستان در قرن بیستم 1900- 1996 . تهران:عرفان
• طلوع‌نیوز. (2016، اکتبر 21). چندگانگی و احزاب سیاسی در افغانستان. بازیابی شده از https://tolonews.com/fa/opinion/%DA%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7% در 23 اپریل 2025.
• غبار، غلام محمد.( 2012 )افغانستان در مسیر تاریخ. انتشارات محسن.
• فرهنگ، میر محمد صدیق. (1988). افغانستان در پنج قرن اخیر. پیشاور، پاکستان: آریانا آفست پرلترز
• مارسدن، پیتر. (2000). طالبان: جنگ، مذهب و نظام جدید در افغانستان .مترجم: کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز.
• مبارز، عبدالحمید. (1996 ) تحلیل واقعات سیاسی افغانستان ۱۹۱۹-۱۹۹۶م. کابل :دانشگاه کابل.
• محق، محمد. (2017 دسامبر 26). افغانستان و نارسایی‌های تجربه حزبی . بی‌بی‌سی فارسی. بازیابی شده از https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-42483836 در 20 اپریل 2025
• منصور، عبدالحفیظ. (۲۰۲۴، فبروری ۲۲). علل فرهنگی ناپایداری احزاب سیاسی در افغانستان (با تأکید بر قومیت). اطلاعات روز. بازیابی شده از https://www.etilaatroz.com/192743/%25D9%2586%25D8%25A7% در 23 اپریل 2025
• موسوی، علی. ( 2009) تاریخ تحلیلی افغانستان از ظاهرشاه تا کرزی. بی جا: مطبعه بلخ
• نبوی، خلیل الله. (2019، اپریل 19). عوامل ریزش احزاب سیاسی در افغانستان (شخصی سازی احزاب). بازیابی شده ازhttp://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=148060 در 8 اپریل 2025
• نورمحمدی، مرتضی.، احمدی، حدیثه. (2023). واکاوی و تحلیل نقش سیاست قومی در ساختار سیاسی افغانستان (دورهٔ معاصر). پژوهشنامه روابط جهانی, 1(1), 201-240. وزارت عدلیه افغانستان. (بدون تاریخ). لیست احزاب سیاسی که از وزارت عدلیه جواز فعالیت اخذ نموده اند. وزارت عدلیه. بازیابی شده از https://moj.gov.af/dr/ در 4 جنوری 2025
• دولت افغانستان. (2004). قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان. جریده رسمی، شماره 818.
• وزارت عدلیه جمهوری اسلامی افغانستان. (2016). قانون انتخابات. جریده رسمی، شماره 1226،
• وزارت عدلیه جمهوری اسلامی افغانستان. (2009). قانون احزاب سیاسی. جریده رسمی شماره، 966.
• Dresden, J., & Parr, C. (2024, April 19). Why do we need political parties? Protect Democracy. Retrieved April 16, 2025, from https://protectdemocracy.org/work/why-do-we-need-political-parties/?hl=tr-T
• Collins, J. J. (2011). Understanding war in Afghanistan. National Defense University Press
• Gökterk, G. (2016). Siyasal partilerin doğuşu: Tarihsel ve toplumsal kökenleri. Sosyoloji Konferansları, 54(2), 245-273
• Zeki, İ. (2015). 1973 sonrası Afganistan'da siyasal partilerin gelişmesi ve Cünbiş Partisi örneği (Yüksek lisans tezi). T.C. Necmettin Erbakan Üniversites