Ben-Anlatısı Olarak “Nutuk”

Öz

Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın, 1927 yılı Ekim ayında, Cumhuriyet Halk Fırkasının ikinci kongresinde büyük bir dinleyici kitlesi önünde okuduğu ve ertesi yıl basımı gerçekleştirilen Nutuk adlı eseri, “Ben-anlatıları” çerçevesinde değerlendirilecek, ben merkezli anlatımı, üslubu, yazdıklarını hangi amaç doğrultusunda ele aldığı belirlenmeye çalışılacaktır. Mustafa Kemal Paşa eserinde, Samsun’a ayak basmasından Nutuk’u okuduğu tarihe kadar geçen süre içindeki olayları, başından sonuna kadar kendi bakış açısıyla kaleme almıştır. Bağımsızlık mücadelesi sırasında, İstanbul’un ve Anadolu’nun içinde bulunduğu şartları tasvir etmiş, bağımsızlık savaşının ve zaferden sonra başlayan çağdaşlaşma mücadelesinin hangi şartlarda yapıldığını, birincil kaynaklara dayanarak ortaya koymuştur. Mustafa Kemal Paşa, Nutuk’ta, aslında kendi yaşadıkları üzerinden, Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecini ortaya koymakta, kendi hikâyesini anlatmaktadır. Mustafa Kemal Paşa, Nutuk’u kaleme alırken, hadiseleri ve gelişmeleri kendi zaviyesinden değerlendirmiş, büyük bir kısmı siyasi ve askeri özellikleri olan hadiseler karşısındaki bireysel düşüncelerini ortaya koymuş, devrin önde gelen yöneticilerinin hareket tarzlarıyla fikirlerine de yer vermiş, bunu yaparken çok sayıda belgeden faydalanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Nutuk
• Mustafa Kemal Paşa
• İsmet Paşa
• Milli Mücadele
• Türkiye Cumhuriyeti
• Türkiye Büyük Millet Meclisi

THE NUTUK AS SELF-NARRATIVE

Öz

In this study, the founder of the Republic of Turkey, Gazi Mustafa Kemal Pasha's Nutuk, which he read in front of a large audience at the second congress of the Republican People's Party in October 1927 and which was published the following year, will be evaluated within the framework of “Self-narratives”, and his self-centered narrative, style and the purpose of his writings will be tried to be determined. In his work, Mustafa Kemal Pasha wrote about the events from the beginning to the end from his own perspective, from the time he set foot in Samsun until the date he read the Nutuk. He described the conditions in Istanbul and Anatolia during the struggle for independence and revealed the conditions under which the war of independence and the struggle for modernization that began after the victory were carried out, based on primary sources. In the Nutuk, Mustafa Kemal Pasha reveals the process of the National Struggle and the establishment of the Republic of Turkey through his own experiences and tells his own story. While writing the Nutuk, Mustafa Kemal Pasha evaluated the events and developments from his own perspective, put forward his individual thoughts against the events, most of which had political and military characteristics, and included the actions and ideas of the administrators and prominent executives of the time, and made use of many documents while doing so.

Anahtar Kelimeler

• Nutuk
• Mustafa Kemal Pasha
• İsmet Pasha
• National Struggle
• Republic of Turkey
• Grand National Assembly of Turkey

Kaynakça

1. Akar, Şevket Kamil ve İrfan Karakoç. “Siyasi Tarih Kaynağı Olarak Hatırat ve Gezi Notları.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2, no.1 (2004): 383-421.
2. Arar, İsmail. “Büyük Nutuk’un Niteliği, Amacı.” Atatürk’ün Büyük Söylevi’nin 50. Yılı Semineri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1980.
3. Atabay, Mithat. “Atatürk’ün Yazdığı Eserler.” Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 2. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2023.
4. Aybars, Ergün. Nutuk, 70. Yılında Ulusal ve Uluslararası Boyutlarıyla Atatürk’ün Büyük Nutuk’u ve Dönemi. Haz. Gül E. Kundakçı. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Tarih Bölümü, 1999.
5. Ayten, İbrahim Halil. “Geçmiş ve Gelecek Arasında “Ben”: Abdullah el-Ahıskavi’nin Otobiyografisi.” Ceride: Ben-Anlatıları Araştırmaları Dergisi 1, no. 1 (2023): 64- 128.
6. Bayrak, Orhan. Büyük Nutuk’ta Kim Kimdir? İstanbul: Milenyum Yayınları, 2004. Börekçi, Muhsine. “Nutuk’un Dil ve Üslup Özellikleri.” https://www.ayk.gov.tr/wp.pdf Çekiç, Orhan. 80. Yılında Büyük Nutuk. İstanbul: Maltepe Üniversitesi Yayını, 2008.
7. Eraslan, Cezmi. “Nutuk.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), 33: 276-278, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
8. Ersoylu, Halil. Nutuk Üzerine İncelemeler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.

9. Ertan, Temuçin Faik. “Atatürk’ün Nutuk Adlı Eseri.” https:// ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/878.
10. Gazi Mustafa Kemal. Nutuk-Söylev. Haz. İsmail Arar, Uluğ İğdemir, Sami N. Özerdim. Ankara: TTK Yayınları, 9.baskı, 2012.
11. Gürkan, Hasan. “Atatürk’ün Söylev’i (Nutuk) Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi-Journal of Modern Turkish History Studies XIII/27, (2013): 123-136.
12. Karahasanoğlu, Selim. “Ben-Anlatıları.” Tarih Bilimi ve Metodolojisi. Ed. Mehmet Yaşar Ertaş. İstanbul: İdeal Kültür Yayınları, 2019.
13. —, Ben-Anlatıları: Tarihsel Kaynak Olarak İmkânları, Sınırları.” Turkish History Education Journal VIII, no. 1 (2018): 211-230.
14. Korkmaz, Zeynep, haz. Kemal Atatürk Nutuk 1920- 1927. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2005.
15. Nutuk’ta Anılan Komutanların Biyografileri. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1981.
16. Kurat, Yuluğ Tekin, “Büyük Nutuk’un Okunduğu Yılın Türkiyesi 1927.” 70. Yılında Ulusal ve Uluslararası Boyutlarıyla Atatürk’ün Büyük Nutku ve Dönemi. Haz. Gül E. Kundakçı, Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Tarih Bölümü, 1999.
17. Özerdim, Sami N. Nutuk (Söylev). Genel Dizin, IV. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1993.
18. Parla, Taha. Türkiye’de Siyasal Kültürün Resmi Kaynakları, Atatürk’ün Nutuk’u, C. 1 İstanbul: İletişim Yayınları, 1994.
19. Presser, Jacques. “Bir Tarih Kaynağı Olarak Hatırat.” Çev. İsmail Hakkı Kadı. Ceride: Ben-Anlatıları Araştırmaları Dergisi 1, no. 1 (2023): 148-155.
20. Sülün, Burak. “Nutuk ve Türk Devrimi: Tarihi, Yazım Süreci ve Okunması.” Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) The Journal of International History Researches 8, no. 1 (2024): 60-85.
21. Şimşir, Bilal N. Atatürk’ün Büyük Söylevi Üzerine Belgeler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991.
22. Uzun, Hakan. “Atatürk’ün Nutuk’unun İçerik Analiz.” Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi 1, no. 2 (2005): 125-145.
23. —, “Yazdığı Eserlerde Atatürk’ü Tanımak ve Anlamak: M. Kemal Atatürk’ün Karlsbad Hatıraları.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 15, no. 59 (2016): 165-180.
24. —, “Atatürk’ün Nutuk’unun İçerik Analizi.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2005.
25. Yıldız, Bayram. “Nutuk’un Fikri ve Edebi Açıdan İncelenmesi.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2006.
26. Von Greyerz, Kaspar. “Ben-Anlatıları: Son Söz mü?” Çev. Esra Çon Yılmaz. Ceride: Ben-Anlatıları Araştırmaları Dergisi 2, no.1 (2024): 155-168.