Ay Hanım Antik Kentinde Greko-Baktriya Heykel Sanatı

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 88 - 102, 21.12.2025

Hadi Baharangiz

https://doi.org/10.30804/cesmicihan.1758357

https://izlik.org/JA73SD94LB

Öz

Antik Ay Hanım kenti, Yunan-Baktriya Krallığı'nın sınırları içindeki en önemli kültürel ve sanatsal merkezlerden biri olarak, Greko-Baktriya sanat okulunun oluşumu ve yayılmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu okul, klasik Yunan unsurlarının Orta Asya'nın yerel etkileriyle birleşmesinden doğmuştur ve özellikle heykel sanatında kendini göstermektedir. Ay Hanım’daki sanat ve el sanatlarının genel bir incelemesi, sanatsal üretimin yalnızca dini veya resmi amaçlarla sınırlı olmadığını; günlük yaşamda, eğitimde, mimaride ve defin geleneklerinde de aktif bir şekilde yer aldığını ortaya koyar. Bu sanatın en önemli örneklerinden biri, sakallı yaşlı bir adamın yüzünü betimleyen ve Yunanca bir yazıtla birlikte sunulan ünlü Ay Hanım Herme sütunudur; bu eser, Yunan düşüncesi ile yerel kültür arasında kavramsal ve görsel bir bağ kurmaktadır. Ayrıca fildişi kadın heykeli, mezar kabartması, taçlı çıplak erkek heykeli, barbar kadın figürü ve başsız kadın heykeli gibi diğer eserler, temalar, malzemeler ve uygulama tarzlarındaki çeşitliliği gözler önüne serer. Bu eserler ve diğer sanatsal buluntular, klasik sanata dayanan fakat yerel yaratıcılık ve özelliklerle zenginleşmiş, gelişmiş ve canlı bir sanat geleneğinin varlığını açıkça göstermektedir

Anahtar Kelimeler

Ay Hanım , Oxana , Greko-Baktriya , Heykel Sanatı , Helenistik Sanat , Yerel Etkiler

The Art of Greco-Bactrian Sculpture in the Ancient City of Ai Khanoum

https://izlik.org/JA73SD94LB

Öz

Antik Ay Hanım kenti, Yunan-Baktriya Krallığı'nın sınırları içindeki en önemli kültürel ve sanatsal merkezlerden biri olarak, Greko-Baktriya sanat okulunun oluşumu ve yayılmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu okul, klasik Yunan unsurlarının Orta Asya'nın yerel etkileriyle birleşmesinden doğmuştur ve özellikle heykel sanatında kendini göstermektedir. Ay Hanım’daki sanat ve el sanatlarının genel bir incelemesi, sanatsal üretimin yalnızca dini veya resmi amaçlarla sınırlı olmadığını; günlük yaşamda, eğitimde, mimaride ve defin geleneklerinde de aktif bir şekilde yer aldığını ortaya koyar. Bu sanatın en önemli örneklerinden biri, sakallı yaşlı bir adamın yüzünü betimleyen ve Yunanca bir yazıtla birlikte sunulan ünlü Ay Hanım Herme sütunudur; bu eser, Yunan düşüncesi ile yerel kültür arasında kavramsal ve görsel bir bağ kurmaktadır. Ayrıca fildişi kadın heykeli, mezar kabartması, taçlı çıplak erkek heykeli, barbar kadın figürü ve başsız kadın heykeli gibi diğer eserler, temalar, malzemeler ve uygulama tarzlarındaki çeşitliliği gözler önüne serer. Bu eserler ve diğer sanatsal buluntular, klasik sanata dayanan fakat yerel yaratıcılık ve özelliklerle zenginleşmiş, gelişmiş ve canlı bir sanat geleneğinin varlığını açıkça göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ay Hanım , Oxana , Greko-Baktriya , Heykel Sanatı , Helenistik Sanat

Kaynakça

• Amini, mohammad akbar, ‘Ay Khanum Is a Greek City in Northern Afghanistan’, Mandigak, 2020
• Ansari, Sultan Mohammad. History of Art of Afghanistan and the World. Mazar-e Sharif: Rah Saadat Publications, 2018.
• Azizi, Mojtaba Areifi – Nazar Mohammad. Engineering Systems in Ancient Monuments. Kabil: Yousef Zad, 2013.
• Bawary, Mohammad Rasul. Iron Age Archaeology of Afghanistan. Kabil, 2016.
• Bendezu-Sarmiento, Julio – Mohammad Nader Rasouli. Archaeology of Afghanistan from Prehistory to the Early Islamic Period. Kabil: DAFA, 2018.
• Bernard, Paul. “Excavation Campaign at Aï Khanoum.” Comptes rendus des séances de l'Académie des inscriptions et belles-lettres (1972): 622-632.
• Bernard, Paul. “Fouilles de Aï-Khanoum (Afghanistan), campagnes de 1972 et 1973.” Comptes rendus des séances de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres 118 (1974): 280-308.
• Bernard, Paul. “Campagne de fouilles 1975 à Aï Khanoum (Afghanistan).” Comptes rendus des séances de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres 120 (1976): 287-322.
• Bernard, Paul. “The Greek Kingdoms of Central Asia.” History of Civilizations of Central Asia 2 (1994): 99-129.
• Bernard, Paul – Henri-Paul Francfort – Jean-Claude Gardin – Jean-Claude Liger – Bertille Lyonnet – Serge Veuve. “Fouilles d’Aï Khanoum (Afghanistan): Campagne de 1974.” Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient 63 (1976): 15-47.
• Bernard, Henri-Paul – Jean-Claude Gardin – Jean-Claude Liger – Bertille Lyonnet – Serge Veuve. “Excavations at Ai Khanum (Afghanistan): Campaign 1974.” Bulletin of the French School of the Far East 64 (1976), 5-57.
• Bernard, Paul – Henri-Paul Francfort – Jean-Claude Gardin. History of Civilizations of Central Asia. Paris: UNESCO, 1994.
• Camban, Pierre. “Step by Step with Alexander from Balkh to Ai Khanum.” İçinde Afghanistan: Hidden Treasures from the National Museum, Kabul, ed. Frédéric Hiebert – Pierre Camban. Bonn: [y.yay.], 2010.
• Cassar, Brendan – Sara Noshadi. Keeping History Alive: Safeguarding Cultural Heritage in Post-Conflict Afghanistan. Paris: UNESCO Publishing, 2015.
• Çelik, Ahmet. “Perge’den Alkamenes’in Hermes Herme’si (Hermes Propylaios) Tipinde İki Yeni Herme.” Phaselis (2020), 87-112.
• Farhadi, Rawan – Abdulghafor. “Ay Khanum, the Meeting Place of Greece and the Bakhtar.” Journal of Archaeology (1980).
• Ghaznavi, Sultan Ahmad. “Alexander’s Invasion and Its Effects on Our Culture.” Sultan Ahmad Ghaznavi (2008), 141-151.
• Stein, Gil J. – Alejandro Gallego Lopez – M. Fahim Rahimi. History of Afghanistan in 100 Objects: Treasures in the National Museum of Afghanistan. Alaska: Alaska Heritage Art Publishing, 2022.
• Gorshenina, Svetlana – Frantz Grenet – Shahin Mustafayev. “Asie centrale.” İçinde L’invention des frontières et l’héritage russo-soviétique, 137. [y.y.], 2012.
• Jafari, Ali Ahmad. “A Brief Look at the History of Architecture.” Kushan Research (2008), 252.
• Kohzad, Ahmad Ali. “Greek and Western Art School.” Book World (1993), 199-201.
• Lee, Jonathan. Historical Wonders of Afghanistan. Mazar-e Sharif: Rahmat Publications, 2017.
• Tissot, Francine. Catalogue of the National Museum of Afghanistan, 1931-1985. Paris: UNESCO Publishing, 2006.