Eskiçağ Anadolu Toplumlarında Dua ve Beddua ile Şekillenen İnanç Algısı

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2 , 55 - 65 , 21.12.2025

Hilmi Us

https://doi.org/10.30804/cesmicihan.1762588

https://izlik.org/JA38HE33CL

Öz

Eskiçağ toplumlarında sosyal hayatın düzenli biçimde işlenmesi için düzenli kurallar bütünü bulunmaktadır. Bir arada kalmasını sağlayan ve onlar için önem arz eden birçok davranışlar vardır. Tanrılarına olan bağlılıkları, saygıları ve ondan gelecek olan her türlü iyi ya da kötü olan olay için ona sığınmış ve ondan medet ummuşlardır. Kralların ve yönettikleri toplumların tanrılarına olan bağlılıkları, onlara gösterdikleri hürmet ve onlar için yaptıkları ayinler, adak sunumları önem ve özenle yapılan işlerdir. Toplumların bir arada ve inanç sistemi ile birbirlerine bağlı oluşları onların aralarında yapılan olumlu ya da olumsuz davranışların önüne geçilmesi için dualar ve beddualar vardır. Bunun sebebi toplumun huzurunu ve refahını korumak, yapılan ve bırakılan eserlere zarar verilmesini önlemek gelecek olan toplumlara birer eser bırakmak amaçlanmıştır. Çoğu dua tanrıların affetmesi ve gözetmesi için edilirken, beddualar da ise bir kişinin ya da birkaç kişinin işlediği suçlardan; adam öldürme, hırsızlık, yapılara zarar verme ve yıkma gibi davranışlarından ötürü tanrıların gazabına uğratılması istenmiştir. Toplumların düzene uymaları ve karışıklık çıkarmamaları için bir önlem niteliği taşıyan beddualar vardır. Dua ve beddualar insanın olduğu her yerde var olan bir olgudur. İnsanın vaz geçilmez bir parçasıdır. Bu çalışma ile eskiçağ toplumlarının tanrılar ile olan iletişimleri ona karşı işledikleri suçlardan ötürü af dilemeleri ve bunun için yapılan dualar ve beddualar ile dönem hakkında bilgi edinmemiz amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dua , Beddua , Tanrı , Kral , Toplum

The Perception of Faith Shaped by Prayer and Curse in Ancient Anatolian Societies

https://izlik.org/JA38HE33CL

Öz

In ancient societies, there is a regular set of rules for the orderly functioning of social life. There are many behaviors that enable them to stay together and are important to them. They were devoted to their gods, respected them and sought refuge and help from them for any good or bad event that would come from them. The devotion of kings and the societies they ruled to their gods, the reverence they showed to them, the rituals they performed for them, and the offerings they made to them were works of importance and care. There are prayers and curses to prevent positive or negative behaviors among societies that are connected to each other with a belief system. The reason for this is to protect the peace and welfare of the society, to prevent damage to the works made and left, and to leave a work for future societies. While most prayers are made for the forgiveness and protection of the gods, curses ask for the wrath of the gods for the crimes committed by a person or a few people, such as manslaughter, theft, damage and destruction of buildings. There are curses that are a precautionary measure for societies to obey the order and not to cause confusion. Prayers and curses are a phenomenon that exists wherever there is a human being. They are an indispensable part of human beings. With this study, it is aimed to learn about the ancient societies' communication with the gods, asking for forgiveness for the crimes they committed against them and the prayers and curses made for this purpose.

Anahtar Kelimeler

Prayer , Curse , God , King , Society

Kaynakça

• Akkuş Mutlu, Suzan. “Urartularda İktidarı Güçlendirme Aracı Olarak Tarih Yazıcılığı” Uluslararası Prof. Dr. Halil İnalcık Tarih ve Tarihçilik Sempozyumu Bildiriler I. Cilt, (Hz. Bedir. A.-Soykan, B.-İmamoğlu, U. C. D.), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022. 161-181.
• Akurgal, Ekrem. “Anadolu Kültür Tarihi” TUBİTAK Popüler Bilim Kitapları, Ankara: 2005.
• Ardzinba, Vladislav. “Eskiçağ Anadolu Ayinleri ve Mitleri” (çeviri: Orhan Uravelli), KAFDAV Yayıncılık, Ankara: 2010.
• Assmann, Jan. “The Search for God in Ancient Egypt” Cornell Üniversitesi Yayınları, Londra: 2001.
• Atmaca, Veli. “Eski Medeniyetlerde Günah-Hastalık İlişkisi veya Tanrının Gazabı Meselesi” Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010.
• Aygün, Vahyettin. “Eskiçağ Mezopotamya’sında Tanrı Algısı” Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Muş: 2017.
• Belck Waldemar. & Lehmann, Carl Friedrich. “Über die Kelishin-Stelen” VBGAEU, 25, 1893. 389-400.
• Benedıct, Warren. C. “The Urartian-Assyrian Inscription of Kelishin” Journalaf the American Oriental Society, 81, 1961. 359-385.
• Bottero, Jean. “Religion in Ancıent Mesopotamia” Chicago Üniversitesi Yayınları, Londra: 2001.
• Demirci, Kürşat. “Eski Mezopotamya Dinlerine Giriş” Ayışığı Kitapları, İstanbul: 2013.
• Eser, Elvan. & Kılıç, Yusuf. “Mezopotamya’da İlk Kent Binaları (Tapınaklar) ve İşlevleri” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Denizli: 2017.
• Harmankaya, Savaş. “Eski Mezopotamya ve Mısır Tarihi” T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir: 2019.
• Harunoğulları, Saliha. “Dua İbadetinin İnsan Yaşamındaki Rolü ve Etkisi” Uluslararası ANADOLU Sosyal Bilimler Dergisi, Burdur: 2025.
• Karakuzulu, Zerrin. “Anadolu’da İlk Çağ Medeniyetlerinin Gelişimini Destekleyen Coğrafi Şartlar ve Türkiye’nin Bugünkü Coğrafi Potansiyelini Doğru Kullanabilmesinin Önemi” Sakarya Üniversitesi Bildirileri, 2012.
• Karauğuz, Güngör. “Hititler Döneminde Anadolu’da Ekmek” Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul: 2006.
• Karauğuz, Güngör. “Hitit Duaları Kil Kitapları “Bin Tanrı” İçin İlahi ve Münacatlar” Çizgi Kitabevi, Ankara: 2020.
• Kaya, Doğan. “Folklorumuzda Beddua Söyleme Geleneği ve Türk Halk Şiirinde Beddualar” Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara: 2001.
• Kaya, Doğan. “Türk Dünyası Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Kavramları ve Terimleri Sözlüğü” Akçay Yayınları, Ankara: 2014.
• Klock, Fontanille. Isabelle. “Hititler” Dost Kitapevi, Ankara: 1998.
• König, Friedrich. Wilhelm. “Handbuch Der Chaldäischen Inschriften” Archiv Für Orientforschung Herausgegeben Von Ernst Weidner, Beiheft, Graz. 1955-1957.
• Kuhrt, Amelia. “Eski Çağ’da Yakındoğu” Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul: 2024.
• Melikisvili, Giorgi. Alexsandrovic. “Urartskie Klinoobraznye Nadpisi” Moskova: 1960.
• Reyhan, Esma. “The Missing God Telipinu Myth: A Chapter from the Ancient Anatolian Mytholgy” Tarih Araştırmaları Dergisi, 2009.
• Reyhan, Esma. “Hitit Arşivlerinde Kizzuwatna Kökenli Tanrıları Çağırma Ritüelleri” Tarih Araştırmaları Dergisi, 2016.
• Reyhan, Esma. “Eskiçağ Anadolu Ritüellerinde Tanrı-İnsan İlişkisine Dair Bir Kesit: Arınma Ritüelleri” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2024.
• Sayce, Archibald. Henry. “The Cuneiform Inscriptions of Van” JRAS 14, 377732 (no. 1-57). 1882.
• Sayce, Archibald. Henry. “The Cuneiform Inscriptions of Van” Part 8, JRAS, 4963 (no. 91). 1911.
• Sinanoğlu, Mustafa. “İbadet” (Etimoloji ve Tanım). DİA, TDV Yayınevi, İstanbul: 1998.
• Singer, Itamar. “Hittite Prayers” Society of Biblical Literature, Atlanta: 2002.
• Singer, Itamar. “Tanrılara Yakarmak” Hititler: Bir Anadolu İmparatorluğu Yapı Kredi Yayınları, İstanbul: 2013.
• Sir Gavaz, Özlem. “Hitit Dini İnançlarında Éhešta- İle İlgili Yeni Düşünceler” Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9/2, 2016. 837-860.
• Sir Gavaz, Özlem. “Hititler ’den Günümüze Yağmur Duası” Uluslararası Bütün Yönleriyle Çorum Sempozyumu: 2016. 573-585.
• Taş, İlknur. “Hititler ’de Lanet ve Beddua Olgusu Üzerine Bir Çalışma” VII. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, Çorum: 2010.
• Tekin, Murat. “Eski Mezopotamya’da Coğrafi ve Etnik Yapı” Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. II, 2014.
• Uysal, Özlem. “Hitit Duaları” Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Denizli: 2022.
• Ünal, Ahmet. “Hititlerde ve Eski Anadolu Toplumlarında Din, Devlet, Halk ve Eğlence” Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara: 2016.
• Yıldırım, Ercüment. “Eskiçağ Mezopotamya’sında Liderler, Krallar, Kahramanlar" Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul: 2017.
• Yıldırım, Münir. “Antik Dönemde Adana’da Dini İnanç” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14/1, 2014.