COIN MINTING IN AMASYA DURING THE OTTOMAN PERIOD AND SULTANIES FROM THE REİGN OF SULTAN SULEİMAN I (KANUNİ) MİNTED İN AMASYA İN THE AMASYA MUSEUM

Öz

Coins are very valuable pieces that provide precise information about the period in which they were minted, with their material, inscriptions and decorative elements. Due to their durability, coins carry information about civilizations that existed centuries ago to the present day, acting as a bridge between the past and the present, and are among the most reliable sources of history. Coins make it possible to obtain information about a state's independence, economic status, areas of dominance, artistic understanding, languages, religious beliefs, and cultural characteristics. The Ottoman Empire was a vast empire that reigned for 623 years. It encompassed diverse cultures and developed its own distinctive art by blending religious and cultural elements. From architecture to handicrafts, they developed a distinct style through the different types of coins they minted. Amasya held a place among the Ottoman prince's sanjaks and was an important center where the Ottoman mint was located. Many Ottoman sultans had various types of coins minted from different metals at the Amasya mint, one of whom was Sultan Suleiman I. Suleiman I, the longest-reigning sultan in Ottoman history, marked the richest period in terms of mint diversity in gold coin minting. The subject of our study is the Amasya-minted gold coins from the reign of Sultan Suleiman I, housed in the Amasya Museum. Thirteen coins are included in the study. These coins will be transcribed, and their materials, sizes, and decorative features will be described and evaluated in detail. The analysis and explanation of these coins is crucial for many disciplines, especially art history.

Anahtar Kelimeler

• Amasya Museum
• Süleyman I
• Coin
• Sultani
• Numismatics

Osmanlı Döneminde Amasya’da Sikke Basımı ve Amasya Müzesi’ndeki Amasya Darplı Sultan I. Süleyman (Kanuni) Dönemi Sultanileri

Öz

Sikkeler malzemesi, üzerindeki yazı, süsleme unsurları ile basıldığı dönem hakkında kesin bilgiler sunan çok kıymetli parçalardır. Dayanıklılığından dolayı yüzyıllar öncesinde yaşamış uygarlıklarla ilgili bilgileri olduğu gibi günümüze taşıyan, geçmişle günümüz arasında köprü görevi gören sikkeler, tarihin güvenilir kaynaklarının başında gelmektedir. Devletin bağımsızlığını, iktisadi durumunu, hâkimiyet alanlarını, sanat anlayışlarını, dilleri, dini inanışları ve kültürel özellikleri hakkında bilgilere ulaşmak sikkeler sayesinde mümkün olmaktadır. Osmanlı, 623 yıl hüküm sürmüş büyük bir imparatorluktur. Bünyesinde farklı kültürleri barındırmış, dini ve kültürel öğeleri harmanlayarak kendi öz sanatını oluşturmuştur. Mimariden el sanatlarına pek çok alanda olduğu gibi bastırılan farklı tipte sikkelerle de ayrı bir tarz geliştirmişlerdir. Amasya, Osmanlı devletinin şehzade sancakları arasında yerini almış, Osmanlı darphanesinin de bulunduğu önemli merkezlerdendir. Amasya darphanesinde pek çok Osmanlı sultanı farklı madenlerden değişik türde sikkeler kestirmiştir. Bunlardan biri de Sultan I. Süleyman’dır. Osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan sultanı I. Süleyman, altın sikke basımında darphane çeşitliliği bakımından en zengin dönem olmuştur. Çalışmamızın konusunu Amasya Müzesi’nde bulunan Sultan I. Süleyman Dönemi’ne ait Amasya darplı altın sikkeler oluşturmaktadır. Çalışma kapsamına on üç adet sikke dâhil edilmiştir. Bu sikkelerin transkribi yapılarak, malzemesi, ölçüsü ve süsleme özellikleri detaylıca tanıtılıp değerlendirilecektir. Sikkelerin çözümlenerek açıklanması başta sanat tarihi olmak üzere birçok bilim dalı için önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Amasya Müzesi
• I. Süleyman
• Sikke
• Sultani
• Nümismatik

Kaynakça

1. Akçaşar, Bilhan. “Haritalarla Türkiye’de Darphaneler”. Anadolu’da Paranın Tarihi. ed. Bülent Arı. 298-322. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yayınları, 2011.
2. Artuk, İbrahim. Kanuni Sultan Süleyman Adına Basılan Sikkeler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1972.
3. Artuk, İbrahim - Artuk, Cevriye. Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Kataloğu. 2 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1974.
4. Aydoğan, İsmail. XX. Yüzyıl Amasya Tarihi ve İnanç Coğrafyası. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1996.
5. Aykut, Şevki Nezihi. “Osmanlı Sikkeleri”. Türkler Ansiklopedisi. 10/823-842. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
6. Bayartan, Mehmet. “XIX. Yüzyılda Osmanlı Madenlerinin Coğrafi Dağılışı”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 10/1 (01 Aralık 2008), 137-155.
7. Bayram, Emel. Bilecik Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Sikkeleri. Ordu: Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
8. Çıtır, Ahmet vd. Amasya. Tokat: Ofset 2000, 1991.

9. Damalı, Atom. Osmanlı Si̇kkeleri Tari̇hi. 1 Cilt. İstanbul: Nilüfer Damalı Eğitim, Kültür ve Çevre Vakfı Yayınları, 2010.
10. Damalı, Atom. Osmanlı Sikkeleri Tarihi. 3 Cilt. İstanbul: Nilüfer Damalı Eğitim, Kültür ve Çevre Vakfı Yayınları, 2011.
11. Damalı, Atom. Osmanlı Sikkeleri Tarihi. 4 Cilt. İstanbul: Nilüfer Damalı Eğitim, Kültür ve Çevre Vakfı Yayınları, 2011.
12. Darphane Müzesi Osmanlı Madeni Paraları Kataloğu. İstanbul: T.C. Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Yayınları, 1985.
13. Dönmez, Emel Emine. “Amasya Harşena Kalesi ve Kızlar Sarayı Kazılarında Ele Geçen Altın Memluk Sikkeleri Üzerine Düşünceler”. 1/623-638. Ankara, 2018.
14. Kabaklarlı, Necdet. Mangır (1299-1808): Osmanlı İmparatorluğu Bakır Paraları. İstanbul: Uşaklılar Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları, 1998.
15. Kemaloğlu, Zeynep. Amasya Müzesi’nde Bulunan Osmanlı Dönemi Sikkeleri. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
16. Kemaloğlu, Zeynep. “Amasya Müzesi’nde Bulunan Sultan I. Süleyman (Kanuni) Dönemi’ne (1520-1566) Ait Bir Grup Altın Sikke”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9/15 (29 Haziran 2024), 34-57.
17. Kemaloğlu, Zeynep. “Amasya Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Altın Sikke Örnekleri”. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi 5/1 (15 Haziran 2025), 1-37.
18. Kemaloğlu, Zeynep. “Amasya Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Sikkelerinden Örnekler”. Amasya İlahiyat Dergisi 22 (30 Haziran 2024), 328-374.
19. Öcal, Yaşar. “Osmanlı Devleti’nde Anadolu Darphaneleri: Amasya Darphanesi Örneği”. III. Uluslar arası Geçmişten Günümüze Merzifon ve Amasya Yöresi Sempozyumu (08-10 Ekim 2015) Bildiri Kitabı. ed. Asım Çoban vd. 87-99. Ankara: Edge Akademi Yayıncılık, 2015.
20. Ölçer, Cüneyt. Nakışlı Osmanlı Mangırları. İstanbul: Yenilik Basımevi, 1975.
21. Ölçer, Cüneyt. Sultan Yavuz Selim Şah Bin Bayazıd Han Dönemi Osmanlı Sikkeleri. İstanbul: Yenilik Basımevi, 1989.
22. Pere, Nuri. Osmanlılarda Madeni Paralar (Yapı ve Kredi Bankası Osmanlı Madeni Paraları Koleksiyonu),. İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık, 1968.
23. Sahillioğlu, Halil. “Darphâne”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 8/501-505. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
24. Sahillioğlu, Halil. “Darphane”. Anadolu’da Paranın Tarihi. ed. Bülent Arı. 214-221. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yayınları, 2011.
25. Tekin, Oğuz. “Devletler, Hükümdarlar ve Sikkeleri”. Altının İktidarı İktidarın Altınları (Yapı Kredi Koleksiyonu). ed. Oğuz Tekin. 167-278. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005.
26. Tekin, Oğuz. “Sikke”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 37/179-184. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. https://islamansiklopedisi.org.tr/sikke
27. Tızlak, Fahrettin. “Osmanlı Devleti’nde Madencilik”. Osmanlı Ansiklopedisi. 3/312-321. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
28. Ünalan Özdemir, Sibel. “Silifke Müzesi’ndeki Kanuni Sultan Süleyman Dönemi Sikkeleri”. Sanat Tarihi Dergisi 28/2 (2019), 617-629.
29. Yasar, Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn. Amasya Tarihi. ed. Songül Keçeci Kurt vd. 12 Cilt. Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022.
30. Yılmaz, Aliye. İznik Müzesi’nde Bulunan Osmanlı Dönemi Sikkeleri. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
31. Youssouf, Dına Ashraf Fawzy Ahmed. Anadolu Medeniyetleri Müzesindeki Kanuni Süleyman Dönemi Sikkeleri. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.