An Analysis of Tahmises in the Divan of Şeyh Gâlib within the Tradition of Tazmîn

Öz

Literature, which is one of the carriers of culture, has brought many values of the past to the present day along with various interactions and developments throughout centuries. While the interaction between literary works is frequently seen in the works of authors who lived in the same century, it also appears between works belonging to different centuries and different geographies under the influence of tradition. One of the areas where this interaction is visible in Turkish Literature is the art of tazmin. Tazmîn has been practiced by many poets in the tradition of old Turkish literature. With tazmîn, the poet creates an original poem in the same style by adding lines to the poem of the poet they take as a model and adopt, and thus commemorates the emulated poet in their work. Şeyh Gâlib, one of the prominent poets of the XVIII century, included 18 tahmîses in his Divan. In this study, these tahmîses will be evaluated in terms of style and motif, and their relationship with tazmîn will be revealed. In this respect, it is aimed to contribute to the understanding of the poet’s literary aspect. Furthermore, this study aims to contribute to independent studies in comparative literature research that focus on tahmîs and tazmîn.

Anahtar Kelimeler

• Musammat
• Nazire
• Şeyh Gâlib
• Tahmîs
• Tazmîn

Tazmîn Geleneği Çerçevesinde Şeyh Gâlib Divanı’nda Yer Alan Tahmîslerin İncelenmesi

Öz

Kültürün taşıyıcılarından olan edebiyat yüzyıllar boyunca çeşitli etkileşim ve gelişmelerle birlikte geçmişin birçok değerini günümüze getirmiştir. Edebi eserler arasındaki etkileşim aynı yüzyılda yaşamış yazarların eserlerinde sıkça görülürken geleneğin de etkisiyle farklı yüzyıl ve farklı coğrafyaya ait eserler arasında da karşımıza çıkmaktadır. Türk Edebiyatında bu etkileşimin görünür olduğu alanlardan biri de tazmîn sanatıdır. Tazmîn, eski Türk edebiyatı geleneğinde birçok şair tarafından uygulanmıştır. Tazmîn ile birlikte şair, örnek aldığı, benimsediği şairin şiirine mısralar ekleyerek aynı üslupta özgün bir şiir meydana getirir ve öykündüğü şairi eserinde anmış olur. XVIII. yüzyılın önde gelen şairlerinden olan Şeyh Gâlib, Divan’ında 18 tahmîse yer vermiştir. Çalışmada bu tahmîsler üslup ve motif olarak değerlendirilerek tazmîn ile ilişkisi ortaya koyulacaktır. Bu yönüyle şairin edebî yönünün anlaşılmasına katkıda bulunmak amaçlanmaktadır. Ayrıca bu çalışmanın karşılaştırmalı edebiyat araştırmalarında tahmîs ve tazmîni odak noktasına alan müstakil çalışmalara da katkı sunması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Musammat
• Nazire
• Şeyh Gâlib
• Tahmîs
• Tazmîn

Kaynakça

1. Aktulum, K. (2014). Metinlerarası İlişkiler. Ankara: Kanguru Yayınları.
2. Akün, Ö. F. (2015). Divan Edebiyatı. İstanbul: İSAM Yayınları.
3. Aytaç, G. (2001). Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi. Ankara: KB Yayınları.
4. Cengiz, H. E. (2011). Divan Şiirinde Musammatlar/Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri). Türk Dili Dergisi, s. 291-429.
5. Çaycıoğlu, M. K. (2022). Klasik Türk Şiirinde Beşer Mısralık Bentlerden Teşekkül Etmiş Nazımların Tanım, Biçim ve Kapsamı Üzerine. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(37), s. 273-298.
6. Dilçin, C. (2013). Örneklerle Türk Şiir Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
7. Durmuş, İ. (2011). Tazmin. İslam Ansiklopedisi, 40. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
8. Evecen, D. (2013). Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi Çerçevesinde Bir Nazire Geleneği Örneği: Şeyh Galib’in Nedim’e Yazdığı “Sen” Redifli Gazel. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(4), s. 116-132.

9. Kalkışım, M. (1994). Şeyh Gâlib Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları.
10. Kılıç, F. (2014). Nazım Şekilleri. Eski Türk Edebiyatı El Kitabı (s. 212-249). Ankara: Grafiker Yayınları.
11. Kiremitçi, F. (2018). Türk Tasavvuf Şiirinde Nazîre Geleneği Çerçevesinde Eşrefoğlu Rûmî, Sünbül Sinân ve Niyâzî-i Mısrî'nin "Geldim"Redifli Şiirlerinin Karşılaştırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), s. 2759-2779.
12. Köksal, F. (2006). Sana Benzer Güzel Olmaz-Divan Şiirinde Nazire. Ankara: Akçağ Yayınları.
13. Okçu, N. (1993). Şeyh Galib, Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri, Şiirlerinin Umûmî Tahlîli ve Divânın Tenkidli Metni. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10654,metinpdf.pdf?0
14. Pala, İ. (2011). Tazmin. İslam Ansiklopedisi, 40. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
15. Pala, İ., & Kılıç, F. (2006). Musammat (Cilt 31). İstanbul: TDV Yayınları. Saraç, Y. (2011). Klâsik Edebiyat Bilgisi Biçim-Ölçü-Kafiye. İstanbul: Gökkubbe Yayınları.
16. Suzan, Y. (2010, Nisan). Arap Şiirinde Bir Nazım Türü: Tahmîs. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi(3), 54-68.
17. Yakışır, A. (2024). Türk Edebiyatında Musammatlar (Bentlerden Oluşan Nazım Biçimleri), İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi. Sakarya.