Popüler Bilim Metinlerinde Özel Adların Çevirisi: Skopos Çerçevesinde Çevrim İçi National Geographic Örneği

Yıl 2025, Sayı: 39, 84 - 104, 31.12.2025

Abuzer Hamza Kaya

https://doi.org/10.37599/ceviri.1793165

Öz

Kültüre özgü ögeler olarak kabul edilen özel adların çevirisi, özellikle bilgilendirici işlevin ön planda olduğu popüler bilim metinlerinde çevirmen açısından önemli güçlükler ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, yüklü özel adlar, tarihi, kültürel ve ideolojik çağrışımlar taşır ve bilimsel alanın uzmanı olmayan okuyucunun yazar tarafından sunulan bilgiyi doğru bir şekilde anlaması açısından çok önemli referanslar oluşturur. Bu çalışmada, National Geographic dergisinin çevrim içi versiyonunda yer alan yüklü özel adların İngilizceden Fransızcaya çevirisi, Javier Franco Aixelà’nın kültüre özgü ögelerin çevirisine ilişkin önerdiği mikro-stratejiler ışığında ve Hans Vermeer’in skopos kuramı çerçevesinde incelenmektedir. Elde edilen bulgular, popüler bilim metinlerinde özel adların çevirisinin çevirmen için merkezi bir öneme sahip olduğunu göstermektedir. Uzman olmayan bir okuyucuyu bilgilendirmek ve aynı zamanda eğlendirmek olan skopos’u gerçekleştirmek amacıyla çevirmen, kültürlerarası iletişimde bir “uzman” olarak hem kültürel aktarımı sağlamakta hem de Fransız okur için anlaşılır bir bilgi sunumunu mümkün kılan geniş bir mikro-strateji yelpazesine başvurmaktadır. Bu bağlamda, uzlaşımsal özel adlar (özellikle toponimler ve antroponimler) erek metinde genellikle olduğu gibi korunurken, yüklü özel adlar özel çözümler gerektirmektedir. Bunlar arasında, erek kültürün metinlerarası bütüncesinde yer alan ergonimlerin yerele dâhil edilmesi, erek okuyucu için anlaşılmaz olan özel adların mutlak evrenselleştirilmesi, bağlantıların (hyperlink’lerin) metin dışı açıklama olarak korunması ve yabancı özel adların anlaşılmasını sağlamak amacıyla metin içi açıklamaların eklenmesi veya okur için gereksiz görüldüğü zaman çıkarılması yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

özel adların çevirisi , popüler bilim metinlerinin çevirisi , skopos kuramı , Aixelà , National Geographic

Traduire les noms propres dans la vulgarisation scientifique : le cas de l’édition en ligne du National Geographic à la lumière du skopos

Öz

La traduction des noms propres, considérés comme des éléments spécifiques à la culture, pose des défis importants, notamment dans la vulgarisation scientifique, où la fonction informative prédomine. Les noms chargés deviennent alors des références significatives, porteurs de connotations historiques, culturelles et idéologiques, essentielles à la compréhension de l’offre d’information par un lecteur non spécialisé. Cette étude analyse la traduction de l’anglais vers le français des noms chargés dans la version en ligne de la revue National Geographic, en s’appuyant sur les micro-stratégies d’Aixelà et à la lumière de la théorie du skopos. Les résultats montrent que la traduction des noms propres dans les textes de vulgarisation scientifique constitue un enjeu majeur pour le traducteur. Pour atteindre le skopos – informer et divertir un lecteur profane – le traducteur, en tant qu’« expert » de la communication interculturelle, recourt à un large éventail de micro-stratégies garantissant à la fois le transfert culturel et la transmission d’informations compréhensibles pour le lecteur francophone. Tandis que les noms conventionnels (notamment les toponymes et les anthroponymes) sont généralement conservés, les noms chargés nécessitent des solutions spécifiques, telles que la naturalisation des ergonymes, la conservation des hyperliens comme gloses extratextuelles, ainsi que l’ajout de gloses intratextuelles pour éclairer les noms propres étrangers, ou la suppression de ces dernières lorsqu’elles sont jugées superflues pour le lecteur.

Anahtar Kelimeler

traduction des noms propres , traduction de vulgarisation scientifique , théorie du skopos , Aixelà , National Geographic

Translating proper nouns in popular science: the case of National Geographic's online edition in light of skopos

Öz

The translation of proper nouns, considered to be culture-specific items, poses significant challenges, particularly in popular science, where the informative function predominates. Loaded proper nouns become significant references, carrying historical, cultural, and ideological connotations that are essential to the understanding of the information provided by a non-specialist reader. This study analyzes the translation of loaded proper nouns from English into French in the online version of National Geographic magazine, based on Aixelà’s micro-strategies and in light of skopos theory. The results show that the translation of proper nouns in popular science texts is a major challenge for translators. To achieve the skopos - informing and entertaining a non-specialist reader - the translator, as an “expert” in intercultural communication, uses a wide range of micro-strategies that ensure both cultural transfer and the transmission of information that is understandable to the French-speaking reader. While conventional proper nouns (particularly toponyms and anthroponyms) are generally conserved, loaded proper nouns require specific solutions, such as the naturalization of ergonyms, the conservation of hyperlinks as extratextual glosses, and the deletion or addition of intratextual glosses to clarify foreign proper nouns.

Anahtar Kelimeler

translation of proper nouns , translation of popular science , skopos theory , Aixelà , National Geographic

Kaynakça

• Agafonov, C., Grass, T., Maurel, D., Rossi-Gensane, N., & Savary, A. (2006). La traduction multilingue des noms propres dans PROLEX. Meta, 51(4), 622–636. https://doi.org/10.7202/014330ar
• Aixelà, J. F. (1996). Culture-specific items in translation. In R. Alvarez & M. Carmen-Africa Vidal (Eds.), Translation, power, subversion (pp. 52-78). Multilingual Matters.
• Bauer, G. (1998). Namenkunde des deutschen. P. Lang.
• Bengi-Öner, I. (2003). Çeviribilimde bireysel kuramlardan geniş ölçekli bir bakış açısına doğru. In M. Rifat (Ed.), Çeviri seçkisi 1: Çeviriyi düşünenler (pp. 195-217). Dünya Yayıncılık.
• Bühler, K. (1990). Theory of language: the representational function of language. Benjamins. (Œuvre originale publiée en 1965)
• Elman, J. (1986). Le problème de la traduction des noms propres. Babel, 32(1), 26-30. https://doi.org/10.1075/babel.32.1.05elm
• Gile, D. (2005). La traduction. La comprendre, l’apprendre. Presses Universitaires de France.
• Guidère, M. (2008). Introduction à la traductologie. Penser la traduction : hier, aujourd’hui, demain. De Boeck.
• Hermans, T. (1988). On translating proper names, with reference to De Witte and Max Havelaar. In M. Wintle (Ed.), Modern Dutch Studies (pp. 11-13). Athlone.
• Larousse. (s. d.). Paraphrase. Dans Dictionnaire de français Larousse en ligne. Consulté le 18 septembre 2025, sur https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/paraphrase/57993
• Munday, J. (2008). Introducing translation studies: Theories and applications. (2. Edition) Routledge.
• National Geographic France. (s. d.). Site officiel. Consulté le 28 septembre 2025, sur https://www.nationalgeographic.fr
• National Geographic. (s. d.). Site officiel. Consulté le 28 septembre 2025, sur https://www.nationalgeographic.com
• Reiss, K. (2014). Translation Criticism – The potentials and limitations. Categories and criteria for translation quality assessment. (Trad. E. F. Rhodes). Routledge. (Œuvre originale publiée en 1984)
• Reiss, K., & Vermeer, H. J. (2014). Towards a general theory of translational action. Skopos theory explained. (Trad. C. Nord). Routledge. (Œuvre originale publiée en 1984)
• Tahir Gürçağlar, Ş. (2019). Çevirinin ABC’si (4. Edition). Say Yayınları.
• Venuti, L. (1995). The translator’s invisibility: A history of translation. Routledge.
• Vermeer, H. J. (2008). Çevirinin doğası – Bir özet. (Trad. Ş. Bahadır & D. Dizdar). In M. Rifat (Ed.), Çeviri Seçkisi 2: Çeviri(bilim) Nedir? (2. Edition) (pp. 165-172). Sel Yayıncılık.
• Vinay, J.-P., & Darbelnet, J. (1972). Stylistique comparée du français et de l’anglais – méthode de traduction. (Nouvelle édition). Didier.