Tekstil Atölyelerinde Çalışan Annelerin İş-Aile Yaşamı Denge Yönetimlerinin Sosyal Hizmet Perspektifinden İncelenmesi: Bağcılar Örneği

Öz

Sanayileşme sürecinden beri kadının iş hayatındaki yerinde artış sürmektedir. Bu süreç özellikle anne rolüne sahip olan kadınlar için geleneksel beklentiler ile iş hayatının beklentileri arasında bir gerilime işaret etmektedir. Bu araştırma hem aile hem çalışma hayatında var olan annelerin, bu ikili yapıdaki denge yönetiminin sosyal hizmet perspektifinden incelenmesini konu edinmektedir. Özellikle feminist sosyal hizmet kuramı çerçevesinde konu ele alınarak söz konusu gerilimlerin toplumsal kökenlerine ışık tutulması hedeflenmektedir. Çalışan annelerin yaşadıkları dezavantajlılıkları kendi bakış açılarından ortaya koymalarına imkan tanıması nedeniyle bu araştırmada nitel araştırma yöntemi olarak fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Bu kapsamda araştırma İstanbul ilinin Bağcılar ilçesindeki tekstil atölyelerinde en az iki yıldır çalışmakta olan toplam 19 anne ile yürütülmüştür. Yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılarak veriler toplanmış olup, elde edilen toplamda 25 kod araştırmacı tarafından önce 13 alt tema sonra 4 tema şeklinde kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre temalar çalışan annelerin iş yaşamına ilişkin algısı, aile hayatına ilişkin algısı, iş-aile yaşam döngüsündeki çatışmalara ilişkin algısı ve dengesini kurmaya yönelik etkenleri şeklinde ortaya çıkmıştır. Elde edilen verilere göre çalışan annelerin iş-aile yaşam ikileminde bir çok beklenti ve zorlukla karşılaştığı, bu noktada iş-aile dengesini kurabilmek için çeşitli stratejiler uygulamaya çalıştıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çalışan Anne
• Feminist Sosyal Hizmet
• İş-Aile Yaşamı
• İş-Aile Denge Yönetimi

Examining the Work-Family Life Balance Management of Mothers Working in Textile Workshops from a Social Work Perspective: Example of Bağcılar

Öz

Since the beginning of industrialization, women's participation in the workforce has continued to increase. This process points to a tension between traditional expectations and the expectations of working life, especially for women in the role of mothers. This research focuses on examining the management of balance between family and work life for mothers from a social work perspective. Specifically, it aims to shed light on the social origins of these tensions by addressing the issue within the framework of feminist social work theory. A phenomenological design was chosen as the qualitative research method for this study because it allows working mothers to express the disadvantages they experience from their own perspectives. The research was conducted with a total of 19 mothers who have been working in textile workshops in the Bağcılar district of Istanbul for at least two years. Data was collected using a semi-structured interview technique, and the resulting 25 codes were categorized by the researcher first into 13 sub-themes and then into 4 themes. According to the findings, the themes emerged as working mothers' perceptions of their work life, their perceptions of their family life, their perceptions of conflicts in the work-life cycle, and the factors influencing their ability to establish work-life balance. Accordingly, it was concluded that working mothers face many expectations and challenges in the work-family life dilemma, and that they try to implement various strategies to establish a work-family balance

Anahtar Kelimeler

• Working Mother
• Feminist Social Work
• Work-Family Life
• Work-Family Balance Management

Kaynakça

1. Adak, N. (2007). Kadınların ikilemi: İş ve aile yaşamı. Sosyoloji Dergisi, 17, 137-152.
2. Akkuş, B. & Alevok-İzci, N. (2018). Sistem yaklaşımı, kavramları ve yönetim. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 223-237.
3. Arslan, M. (2012). İş-aile ve iş-aile çatışmalarının kadın çalışanların iş doyumları üzerindeki etkisi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 99-114.
4. Attepe-Özden, S., Tekindal, M., Gedik, T. E., Ege, A., Erim, F. & Tekindal, M. A. (2022). Nitel araştırmaların rapor edilmesi: COREQ kontrol listesinin Türkçe uyarlaması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (35), 522-529.
5. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
6. Bayer, A. (2020). Modernleşme sürecinde aile: Değişen annelik ve babalık. İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 35-60. https://doi.org/10.5281/zenodo.4414805
7. Baykal, B. (2014). Çalışma saatleri iş-aile çatışması açısından belirleyici midir? Erkek çalışanlar açısından bir inceleme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 5(2), 10-23.
8. Beyenal, S. (2019). Çalışan anne olmanın ev, iş ve sosyal yaşam üzerindeki etkileri (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Candoğan, B. (2019). Toplumsal cinsiyet rollerinin iş-aile yaşam dengesi tartışmaları ile yeniden üretimi (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Çebi, E. & Sarıköse, M. (2021). Toplumsal cinsiyet bağlamında annelerin gözünden kız çocuğu: Mersin ili örneği. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(27), 192-213. https://doi.org/10.33692/avrasyad.950766
11. Demirel, N., Yumuk, Y. & Hacıoğlu, N. (2021). İş-aile rol çatışması ve kariyer devamlılığı ilişkisi: Kadın turist rehberleri üzerine bir değerlendirme. Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 4(1), 48-63. https://doi.org/10.34090/tured.842129
12. Dierdorff, Erich C. & J. Kemp Ellington (2008). It’s the nature of the work: Examining behavior-based sources of work-family conflict across occupations. Journal of Applied Psychology, 93(4),883-892. https://doi.org/10.1037/0021-9010.93.4.883
13. Dönmez-Oral, B. (2019). Türkiye ve Avrupa Birliği mevzuatında iş ve aile yaşamı uzlaştırma politikaları: Tekstil sektöründe çalışan kadınlar (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Dömbekci, H. A. & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141-160. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330
15. Greenhaus, J. H. & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76-88. https://doi.org/10.5465/amr.1985.4277352
16. Güler, M. (2020). Çalışma hayatında kadınlara yönelik ücret politikaları. O. Akgül (Ed.), Çalışma Hayatında Dezavantajlı Gruplar (89–105 ss.). İdeal Kültür Yayıncılık.
17. Işığıçok, Ö.(2005). XXI. Yüzyılda İstihdam ve İnsana Yakışır İş. Ezgi Kitabevi.
18. Işık, O. ve Pınarcıoğlu, M. M. (2008). Türkiye’de kent yoksulluğunun değişen yapısı (TÜBİTAK Proje No. 106K302). Middle East Technical University. Erişim adresi https://open.metu.edu.tr/bitstream/handle/11511/50002/T0RZM01qST0.pdf
19. Karslı, M. N. (2022). Türkiye’de gerçekleştirilen çalışmalar kapsamında çalışan kadınların karşılaştığı sorunlara ilişkin bir içerik analizi: 2010-2021. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 2(1), 45-65.
20. Kaya, G. (2018). Azgelişmiş bölgenin tekstil sektöründe kadın işçi olmak: Adıyaman örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), 1502-1517. https://doi.org/10.17755/esosder.370846
21. Kılıç, E. (2020). Çalışma hayatında anneliğin dönüşümü: Bursa ölçeğinde çalışan anneler üzerine bir uygulama araştırması (Doktora tezi). Erişim adresi YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Kırlıoğlu, M., Aydın, A. & Orhan, D. (2024). Çalışan annelerin ev ve iş yaşamında karşılaştığı sorunlar. International Academic Journal, 8(1), 25-44. https://doi.org/10.35342/econder.1357667
23. Kocacık, F. & Ayan, S. (2011). Türkiye’de tekstil alanında çalışan kadınlar ve sorunları: İstanbul-Adana-Denizli-Sivas ve Tekirdağ ili örnekleri. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1), 464-483.
24. Kocacık, F. & B. Gökkaya, V. (2005). Türkiye’de çalışan kadınlar ve sorunları. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(1), 195-219.
25. Miller, S. (2003). Analysis of phenomenological data generated with children research participants. Nurse Researcher, 10(4), 68-82. https://doi.org/10.7748/nr2003.07.10.4.68.c5908
26. Neuman, W. L. (2017). Toplumsal araştırma yöntemleri nicel ve nitel yaklaşımlar (Çev. S. Özge). Siyasal Kitabevi.
27. Onat, Ö. & Kalaycı, H. (2024). Niğde'de çalışan annelerin iş-aile yaşamı: Sosyolojik bir değerlendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(2), 121-149. https://doi.org/10.57115/karefad.1436594
28. Özmete, E. & Eker, I. (2012). İş-aile yaşamı çatışması ve roller: Kamu sektörü örneğinde bir değerlendirme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 3 (2), 1-23.
29. Payne, M. (2020). Modern sosyal hizmet kuramı. Nika Yayınevi.
30. Saruhan, Ş. C. & Özdemirci, A. (2022). Bilim, Felsefe ve Metodoloji. Beta Yayıncılık.
31. Şen, S. & Altunsu Sönmez, Ö. (2024). Eş desteğinin çalışan ve çalışmayan kadınların evlilik doyumuna etkisi. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(1), 9-17. https://doi.org/10.58632/olgusos.1478552
32. Şenol, D. & Mazman, İ. (2013). Tarihi bir bakışla çalışma hayatında kadın. G. Çamur Duyan, D. Şenol, S. Yıldız (Ed.), Aile ve Kadın Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (151-163 ss). Kırıkkale Üniversitesi Yayınları .
33. Tapan, İ. (2023). Tekstil sektöründe istihdam: Esenler atışalanı (İstanbul) örneği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 13(1), 52-83. https://doi.org/10.55024/buyasambid.1253182
34. TDK (Türk Dil Kurumu) (2011). Türkçe Sözlük (11.baskı). TDK
35. Teater, B. (2015). Sosyal hizmet kuram ve yöntemleri: Uygulama için bir giriş. Nika Yayınevi.
36. Tekindal, M. & Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-182.
37. Turğut, M. (Ed.). (2014). Türkiye aile yapısı araştırması: TAYA 2011 (2. baskı). Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
38. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) (2025). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2024-54076 Uslu, F. & Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
39. Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 213-232. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227345
40. Yelmen-Oktar, Ş. (2018). Çalışan annenin yaşam dengesi. Humanist Yayıncılık.
41. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
42. Yüksel Oktay, E. & Özmen, İ. (2023). Türkiye’de tekstil sektöründe çalışan kadınların sorunları. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 73-86. https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.1161154
43. Zastrow, C. (2014). Sosyal hizmete giriş (Çev. D. B. Çiftçi), Nika Yayınevi.