Kuruluştan 80. Yılına Sosyal Güvenlik Kurumu

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin tarihsel gelişimini ve kurumsal evrimini incelemektedir. Araştırma, İşçi Sigortaları Kurumu (1945), Emekli Sandığı (1949), Sosyal Sigortalar Kanunu (1964), Bağ-Kur (1971), SSK Başkanlığı (2003) ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK, 2006) gibi kurumlar ve mevzuat düzenlemeleri temel alınarak yürütülmüştür. Çalışmada nitel tarihsel analiz ve doküman incelemesi yöntemi kullanılmış; kanunlar, resmi gazeteler ve akademik kaynaklar birincil ve ikincil veri olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin kurumsal yapılar, hukuki düzenlemeler ve kapsayıcılık açısından sürekli olarak evrim geçirdiğini göstermektedir. İlk aşamada sınırlı bir işçi grubunu kapsayan sosyal güvenlik, zamanla kamu görevlilerini ve bağımsız çalışanları da içine alacak şekilde genişlemiş, kurumsal reformlar ise merkezi ve şeffaf bir yönetim anlayışını benimsemiştir. 2006 reformları ile SGK çatısı altında merkezi bir yapı oluşturulması, hizmet sunumu etkinliğini artırmış, prim tahsilatı ve mali denetim süreçlerinde şeffaflık sağlamıştır. Araştırma, sosyal güvenlik reformlarının yalnızca bireysel hakları korumakla kalmayıp, sistemin finansal sürdürülebilirliği ve kapsayıcılığı açısından stratejik bir öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, sosyal güvenlik literatürüne tarihsel perspektif kazandırmakta ve gelecekte yapılacak reformlar için öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Güvenlik
• Türkiye
• Kurumsal Reform
• Hukuki Düzenleme
• Tarihsel Analiz

Social Security Institution from its Foundation to Its 80th Anniversary

Öz

This study examines the historical development and institutional evolution of the social security system in Turkey. The research focuses on key institutions and legislative regulations, including the Workers’ Insurance Institution (1945), the Pension Fund (1949), the Social Insurance Law (1964), Bağ-Kur (1971), the Social Insurance Institution Presidency (2003), and the Social Security Institution (SGK, 2006). The study employs a qualitative historical analysis and document review method, utilizing laws, official gazettes, and academic sources as primary and secondary data. The findings indicate that the social security system in Turkey has continuously evolved in terms of institutional structures, legal regulations, and inclusivity. Initially covering only a limited group of workers, the system gradually expanded to include public employees and self-employed individuals, while institutional reforms adopted a centralized and transparent management approach. The 2006 reforms, which established a centralized structure under the SGK, improved service delivery efficiency and enhanced transparency in premium collection and financial auditing processes. The study demonstrates that social security reforms are strategically significant not only for protecting individual rights but also for ensuring the system’s financial sustainability and inclusiveness. This research provides a historical perspective to the social security literature and offers recommendations for future reforms.

Anahtar Kelimeler

• Social Security
• Turkey
• Institutional Reform
• Legal Regulation
• Historical Analysis

Kaynakça

1. Alper, Y. (2022). İşçilerle ilgili sosyal sigorta mevzuatının gelişimi: “Yap-boz-yap” döngüsünden çıkılabilir mi? Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 83, 1–38. https://doi.org/10.26650/jspc.2022.83.1181864
2. Alper, Y., & Kılkış, İ. (2017). İş ve sosyal güvenlik hukuku (3. bs.). Dora Yayınevi.
3. Akyol, E. F. (2023). Türkiye’de sosyal güvenlik kurumu ve Almanya sosyal güvenlik sistemi ile mukayesesi [Yüksek lisans tezi, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
4. Avşar, Z., Öğütoğulları, E., & Öğütoğulları, Ö. (2012). Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kurumsal iletişimi ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin önemi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (16), 120–131.
5. Baytar, S. (2004). Türk idari teşkilatında Sosyal Sigortalar Kurumu ve işlevi [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
6. Gök, A. (1998). Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin yapısı: SSK örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
7. Güzel, A., Okur, A. R., & Caniklioğlu, N. (2020). Sosyal güvenlik hukuku (18. bs., yenilenmiş). Beta Yayınları.
8. Işık Erol, S. (2019). Türk sosyal güvenlik sisteminde sosyal hizmetler. IKSAD Yayınları.

9. Kırmızı, E., & Hüseyinli, N. (2019). Sosyal güvenlik hakkının geleceği üzerine bir değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 2(61), 1203–1236.
10. Kızılova, A. T. (2024). Sosyal sigortalardan sağlanan haklarda hakkın kötüye kullanılması [Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
11. Koray, M. (2000). Sosyal politika. Ezgi Kitabevi Yayınları.
12. Kuloğlu, Y., Ulukoca, N., & Baş, D. (2017). Genel sağlık sigortası öncesi sağlık hizmetlerinin güvence kapsamındaki farklılıklar. Social Sciences Studies Journal, 3(12), 2347–2356.
13. Özdemir, H. (2014). 1479 sayılı Bağ-Kur Yasasına göre sosyal güvenlik kurumunun rücu alacağı. Terazi Hukuk Dergisi, 9(100), 52–64.
14. Özdemir, M. (2003). 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda 4958 ve 5073 sayılı yasalar ile yapılan değişiklikler ve yeni getirilen hükümler. Sayıştay Dergisi, (50–51), 121–140.
15. Pekten, A. (2006). Genel sağlık sigortası sistemi ve getirdiği yenilikler. Sayıştay Dergisi, (61), 119–136.
16. Resmî Gazete. (1945, 9 Temmuz). İşçi Sigortaları Kurumu Kanunu (Kanun No. 4792).
17. Resmî Gazete. (1949, 8 Haziran). Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu (Kanun No. 5434).
18. Resmî Gazete. (1964, 17 Temmuz). Sosyal Sigortalar Kanunu (Kanun No. 506).
19. Resmî Gazete. (1971, 2 Eylül). Esnaf ve sanatkârlar ve diğer bağımsız çalışanlar sosyal sigortalar kurumu kanunu (Sayı: 13956).
20. Resmî Gazete. (2003, 6 Ağustos). Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığına ilişkin düzenleme (Sayı: 25147).
21. Resmî Gazete. (2006, 20 Mayıs). Sosyal Güvenlik Kurumuna ilişkin düzenlemeler (Sayı: 26081).
22. Sarıca, O. A. (2019). Türkiye’de emeklilik sistemlerinin yaşlı ve emekli yoksulluğu üzerine etkisi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 9(2), 477–498.
23. Saydam, M. (2024). Yeni kamu yönetimi anlayışı kapsamında Türkiye’de yapılan düzenlemeler: Sosyal Güvenlik Kurumu örneği [Yüksek lisans tezi, Bayburt Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
24. Şenden Zırhlı, F. (2017). İşçi Sigortaları Kurumu’nun 8. genel kurul tartışmalarında kıdem tazminatı. Çalışma ve Toplum, 3(54), 1425–1454.
25. Yaşar, S. (2017). İşçi Sigortaları Kurumu’nun kuruluşu. Sosyal Güvenlik Dergisi, 7(2), 211–232.
26. Yılmaz, D. (2022). Türkiye’de çalışma hayatının örgütlenmesi: Çalışma Bakanlığının kuruluşu ve faaliyetleri (1945–1983). Siyasal Kitabevi.
27. Zeybek-Çamkerten, E. (2006). Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin yapısı (Emekli Sandığı örneği) [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].