A Look At The Power Of Promotion And Public Relations In Libraries Through A Window Opening Into History: Izmir People’s House Library As A Subject In The Ideas Magazine

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 63 - 99, 30.12.2025

Mehmet Ali Akkaya

https://doi.org/10.30517/cihannuma.1649686

Öz

Libraries, which are built on the identity of a social cultural institution with social responsibilities, are institutions that can only exist and gain value with their users. This identity definition, which is also a prerequisite for social acceptance, makes promotion, public relations and even marketing a part of the operation for libraries, despite the fact that they are institutions that provide public service and do not aim for profit. The more intense competition created by globalization, technology, and especially the power of information technology that has changed all sectors and disciplines today, has transformed public relations, marketing and promotion into a more important and prioritized integrated element for all organizations, including non-profit institutions and organizations, including libraries in the information society. At the point reached today, institutional public relations and promotion have gone beyond being a preference for 21st century libraries in order to prevent the institution from being questioned and rendered dysfunctional in the eyes of its users by the current information-information user relationship, which is fed by the attraction created by the constantly enriching electronic environment. Of course, promotion and public relations, which are extremely important in terms of institutional visibility and social awareness, have been a functional tool for libraries in every period of history, and the successful use of this tool has almost become a part of the identity definition for some libraries. This study aims to examine the issue of public relations and promotion, which is an inseparable part of the institutional identity for all types of libraries today, through the Fikirler magazine, which serves as the official public relations and promotion organ of the Izmir People’s House Library, which is one of the most distinguished examples of People’s House Library in Turkey, one of the important milestones of the national librarianship climate of the Republic period, and the impact it has created. Within the scope of the study, all issues of Fikirler magazine, which started to provide official services on February 19, 1932, when the Izmir People’s House officially started operating, until 1951, when the decision was made to close the Halkevis nationwide, were examined in detail, and all articles written about the Izmir People’s House Library were analyzed in the context of promotion and public relations, and the service-based change created by these articles was revealed through elements such as collection, user, etc. The findings obtained have shown that the 20-year long companionship between the Izmir People’s House Library and Fikirler magazine and the magazine's promotion and public relations activities for the library have provided valuable contributions to the library in almost every aspect, and that a well-established and continuous promotion and public relations network has increased the library's ability and competence. Although there are many studies in the national literature that have addressed Fikirler magazine from different perspectives and focused on promotion, public relations and marketing in libraries, the study is the first to describe Fikirler magazine and public relations and promotion in libraries in a different universe. The study will have achieved its purpose to the extent that it provides a new perspective on promotion, marketing and public relations in libraries from today's perspective.

Anahtar Kelimeler

Izmir People’s House , Public library , Izmir People’s House Library , Public relations , Promotion , Marketing.

KÜTÜPHANELERDE TANITIM VE HALKLA İLİŞKİLERİN GÜCÜNE TARİHE AÇILAN BİR PENCEREDEN BAKIŞ: FİKİRLER DERGİSİNDE ÖZNE OLARAK İZMİR HALKEVİ KÜTÜPHANESİ

Öz

Sosyal sorumlulukları bulunan toplumsal kültür kurumu kimliği üzerine inşa olunan kütüphaneler, buna bağlı olarak ancak kullanıcıları ile var olabilen ve değer kazanan kurumlardır. Aynı zamanda toplumsal kabulün de ön koşulu olan bu kimlik tanımlaması, kamu hizmeti gören ve kârlılığı hedeflemeyen kurumlar olmasına karşın kütüphaneler için tanıtım, halkla ilişkiler ve hatta pazarlamayı işleyişin bir parçası haline getirmektedir. Küreselleşmenin, teknolojinin, özellikle de bilişim teknolojisinin günümüzde tüm sektör ve disiplinleri değiştiren etki gücünün yarattığı daha yoğun rekabet, bilgi toplumunda aralarında kütüphanelerinde yer aldığı kâr amacı gütmeyen kurum ve kuruluşlar da dâhil tüm organizasyonlar için halkla ilişkiler, pazarlama ve tanıtımı daha önemli ve öncelikli bir bütünleşik unsura dönüştürmüştür. Bugün gelinen noktada, sürekli zenginleşen elektronik ortamın yarattığı cazibe ile beslenen günümüz bilgi-bilgi kullanıcısı ilişkisinin kurumu sorgulanır ve kullanıcılarının nazarında işlevsiz hale getirmemesi için kurumsal halkla ilişkiler ve tanıtım 21’inci yüzyıl kütüphaneleri için tercih olmanın ötesine geçmiştir. Elbette kurumsal görünürlük ve toplumsal farkındalık açısından son derece önemli olan tanıtım ve halkla ilişkiler, tarihin her döneminde kütüphaneler için işlevsel bir araç olmuş, bu aracın başarılı kullanımı bazı kütüphaneler için adeta kimlik tanımının bir parçasına dönüşmüştür. Bu çalışmada, günümüzde her türden kütüphane için kurumsal kimliğin ayrılmaz bir parçası olan halkla ilişkiler ve tanıtım konusuna, Cumhuriyet dönemi ulusal kütüphanecilik ikliminin önemli kilometre taşlarından biri olan Halkevi kütüphanelerinin Türkiye’deki en seçkin örnekleri arasında yer alan İzmir Halkevi Kütüphanesi’nin adeta resmi halkla ilişkiler ve tanıtım organı olarak hizmet veren Fikirler dergisi ve yarattığı etki üzerinden bakılması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında, Fikirler dergisinin İzmir Halkevinin resmi olarak faaliyete geçtiği 19 Şubat 1932 tarihinde yine resmi olarak hizmet vermeye başlayan İzmir Halkevi Kütüphanesinin, Halkevlerinin ülke çapında kapatılma kararının alındığı 1951 yılına kadar olan süreçteki tüm sayıları ayrıntılı ele alınarak, İzmir Halkevi Kütüphanesi hakkında kaleme alınan tüm yazılar tanıtım ve halkla ilişkiler bağlamında analiz edilmiş ve bu yazıların yarattığı hizmet tabanlı değişim derme, kullanıcı vb. unsurlar üzerinden ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, İzmir Halkevi Kütüphanesi ile Fikirler dergisinin 20 yıla yakın yol arkadaşlığının ve derginin kütüphaneye yönelik tanıtım ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin kütüphaneye hemen her açıdan değerli katkılar sağladığını, iyi kurgulanmış ve sürekliliği olan bir tanıtım ve halkla ilişkiler ağının kütüphanenin yetenek ve yeterliliğini arttırdığını göstermiştir. Ulusal alan yazınında Fikirler dergisini farklı açılardan ele alan ve odağında kütüphanelerde tanıtım, halkla ilişkiler ve pazarlamanın yer aldığı çok sayıda araştırma olmasına karşın, çalışma Fikirler dergisini ve kütüphanelerde halkla ilişkiler ve tanıtımı farklı bir evrende betimleyen yanıyla bir ilk olma özelliği taşımaktadır. Çalışma, günümüz penceresinden kütüphanelerde tanıtım, pazarlama ve halkla ilişkilere yeni bir bakış açısıyla yaklaşılmasını sağladığı oranda amacına ulaşmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

İzmir Halkevi , Halk kütüphanesi , İzmir Halkevi Kütüphanesi , Halkla ilişkiler , Tanıtım , Pazarlama

Teşekkür

Fikirler dergisinin çalışma kapsamında ayrıntılı analizi yapılan 295 sayının tamamına erişmek zorlu bir süreçti. Bu süreçte derginin ilgili sayılarına erişmemi sağlayan İzmir Milli Kütüphanesi, İstanbul Atatürk Kitaplığı ve Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi ile çalışanlarına teşekkürü bir borç biliyorum. Söz konusu kurumlar ile çalışanları olmasaydı, bu araştırma tamamlanamazdı. İyi varsınız…

Kaynakça

• Akkaya, Mehmet Ali, “Cumhuriyet Dönemi Türk Kütüphaneciliği: Bir Asra Sığanlara Genel Bakış”, Sosyal, İnsan ve İdari Bilimlerde Yeni Trendler ve Sınırlar, (Ed. O. Yılmaz), İstanbul 2024, s. 153-188.
• -------------------------, “Halk Kütüphanelerinde Halkla İlişkiler ve Narlıdere İlçe Halk Kütüphanesi Örneği”, Türk Kütüphaneciliği, 27/1, 2013, s. 168-179.
• -------------------------, “Halk Kütüphanelerinde Kurum ve Hizmet Pazarlaması”, Halk Kütüphaneleri: Geçmişten Geleceğe Yönelimler ve Yeni Roller, (Ed. H. Odabaş ve M. A. Akkaya). İstanbul 2018.
• -------------------------, Türk Beşikdevri Basmalarında Yazma Kitap Geleneğinin Etkileri ve İçkapağın Gelişimi, İstanbul 2015.
• Akkaya, Mehmet Ali ve Alır Derbent, Gülten, “Türk Kütüphaneciliğinin Köşe Taşı Olarak Halkevi Kütüphaneleri: İzmir Halkevi Kütüphanesinden Bugüne Yansıyanlar”, Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, X/1, 2024, s. 73-104.
• Akyol, Yaşar, İzmir Halkevi (1932-1951). İzmir 2008.
• Arıkan, Zeki, İzmir Basınından Seçmeler 1923-1938, (Cilt 2), İzmir 2003.
• Atatürk, Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul 2011.
• Baysal, Jale, “Cumhuriyet Dönemi Türk Kütüphaneciliğinin Gelişmesi”, Cumhuriyet’in 50. Yılına Armağan, İstanbul 1973, s. 99-112.
• Beck, Ulrich, What Is Globalization?, (Tr. P. Camiller), Camridge 2000.
• Beşirli, Hayati, “Cumhuriyet’in 100. Yılı: Yeni Bir Toplum, Yeni Bir İnsan”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2023, 270-283.
• Çakın, İrfan, “Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi Kütüphanecilik Eğitimi”, Anadolu Kütüphaneleri, (Ed. B. Yılmaz), Ankara 2013, s. 387-403.
• Demir, Seçil, “Fikirler” Dergisinde Yayınlanan Çağdaş Eğitim Sistemleri Üzerine Görüşler ve Düşünceler (1929-1936), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir 2019.
• Muzaffer Erol, “Halkevi Kütüphaneleri, Türk Kütüphaneciliği, XIV/4, 2000, s. 472-479.
• Fındık, Esra, “Kütüphanecilikte Halkla İlişkiler”, Türk Kütüphaneciliği, 2/2, 1988, s. 69-73.
• Gardner, Hall, Crimea, Global Rivalry and The Vengeance of History, New York 2015.
• Güneş, Günver, “İzmir Türk Ocağı Mahfeli/ Tilkilik Türk Gençler Birliği ve Cumhuriyet Döneminde İzmir’deki İl Gençlik Dergisi: Türk Gençleri Mecmuası”, İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırma Dergisi, 20, 2005, s. 91-107.
• Halkevleri, Ankara 1951.
• Harrison, Paul ve Shaw, Robin M., “Intra-Organisational Marketing Culture and Market Orientation: A Case Study of The Implementation of The Marketing Concept in A Public Library”, Library Management, 25/(8/9), 2004, s. 391-398.
• Huyugüzel, Ömer Faruk, İzmir Fikir ve Sanat Adamları, Ankara 2000.
• İzmir Vilayeti İstatistik Müdürlüğü İstatistik Yıllığı, İzmir 1933.
• Karadeniz, Şenol, “Ankara’daki Halk Kütüphanelerinde Halkla İlişkiler”, Bilgi Dünyası, 11/1, 2010, s. 80-100.
• Keseroğlu, Hasan Sacit, “Cumhuriyet Dönemi Türk Kütüphaneciliği”, Anadolu Kütüphaneleri, (Ed. B. Yılmaz), Ankara 2013, s. 365-385.
• -----------------------------, “Halkevlerinde Kitap ve Kütüphane Kıyımı: 1951”, Türk Kütüphaneciliği, 36/4, 2022, s. 495-511.
• Konya, Ümit, “Kütüphane Hizmetlerinin Pazarlanması”, Kütüphanecilik Dergisi: Belge Bilgi Kütüphane Araştırmaları, 4, 1998, s. 71-90.
• Kotler, Philip ve Armstrong, Gary, Principles of Marketing, (19.bs.), New Jersey 2023.
• “Künye”, Fikirler, 1, s.1.
• Mehmet Mithat, “Maksadımız ve Mesleğimiz”, Fikirler, 1, s. 1-4.
• Öndin, Nilüfer, Cumhuriyet’in Kültür Politikası ve Sanat, İstanbul 2023.
• Önür, Hıdır, “Son Dönem Osmanlı Aydınında Eğitim Tartışmaları”, The Journal of Academic Social Science Studies, 30, 2014, s. 487-507.
• Özsarı, Mustafa, “Ege Bölgesi Ege Bölümü Halkevleri ve Yayın Çalışmaları”, Atatürk Yolu Dergisi, 6(23), 1999, 401-415.
• -------------------, Ege Bölgesi Halkevi Dergilerindeki Edebi ve Kültürel Muhteva Üzerine Bir İnceleme, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversite, İzmir 2002.
• -------------------, “İzmir Pedagoji Çevresi ve Fikirler Dergisi”, İzmir Araştırmaları: Ömer Faruk Adıgüzel’e Armağan, (Ed. Ş. Çağın, Ö. Nemutlu ve H. Durgun), İzmir 2023.
• Peker, Recep, “Recep Peker Nutku”, Atatürk ve Halkevleri: Atatürkçü Düşünce Üzerine Denemeler, Ankara 1974, s. 9-17.
• Roy, Loriene, “Marketing in Public Libraries”, The Acquisitions Librarian, 14/28, 2003, s. 215-235.
• Salman, Zeynep ve Topçu, İbrahim, “Vakayi-i Tıbbiye Mecmualarında Bayburt Sancağı’nın Topoğrafyası”, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi, 23, 2024, s. 69-85.
• “Saygılı Okuyucularımıza”, Fikirler, 77, 1932. s. 17.
• Sevinçli, Efdal, İzmir Basın Tarihi: Gazeteler, Dergiler, İzmir 2019.
• Singh, Rajesh, “Does Your Library Have A Marketing Culture? Implications For Service Providers”, Library Management, 30/3, 2009, s. 117-137.
• Soysal, Özer, “Cumhuriyet ve Kütüphaneciliğimiz: 1923’ten 1963’e”, Kütüphanecilik Dergisi: Belge Bilgi Kütüphane Araştırmaları, 1, 1987, s. 17-78.
• Taşkın, Nuri, “Arşivlerde Tanıtım Hizmeti: İSAM Kütüphanesi Arşivi Örneği”, Arşiv Dünyası, 9/1, 2022, s. 10-26.
• Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasal Partiler: İkinci Meşrutiyet Dönemi, (Cilt 1), İstanbul 2024.
• Yalçın Dönmez, Ülkü, Harf İnkılâbı Öncesinde Fikirler Dergisi (1927-1928), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul 2023.
• Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara 2011.
• Zeyrek, Şerafettin, Türkiye’de Halkevleri ve Halkodaları, Ankara 2000.