Qizilbashism in Academia: A Publication Mapping in Web of Science and Scopus Databases

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 101 - 131, 30.12.2025

İlgar Baharlu , Şenol Ede

https://doi.org/10.30517/cihannuma.1703269

Öz

Since the emergence of the term Kızılbaş, it has been embraced by the Alevi community as an internal designation that has shaped the identity of groups adhering to this belief system and has been carried with pride by Alevis for nearly six centuries. In contrast, external groups have perceived the term as denoting an "other" and have approached those who identified themselves with this name in an exclusionary manner. Regardless of these opposing perspectives, the term—originally used to identify members of a religious order—has appeared in numerous sources both as a chosen self-identifier and as a marker of otherness. In the modern period, researchers have incorporated the concept into scholarly studies. This study presents a bibliometric analysis of articles published between 1991 and 2024 in the Web of Science (WoS) and Scopus databases, aiming to identify academic trends and research dynamics concerning the topic of Kızılbaşlık. A total of 86 academic publications were identified using the keywords "kizilbash", "qizilbash", and "kizilbaslik". The data were analyzed using the R programming language and the findings were visualized for interpretation. The results reveal a steady increase in the number of publications on Kızılbaşlık over time, although international academic collaborations remain minimal. Turkey has produced the majority of the publications, positioning itself as the dominant contributor in this field. The journal with the highest number of publications is Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi. Citation analyses indicate that the academic impact of the topic remains limited, though certain researchers such as Babayan and Bashir stand out. The study also examines publication types, author collaborations, keyword usage, and interdisciplinary contributions. It emphasizes the need for greater conceptual consistency and methodological diversity in Kızılbaşlık studies. The findings contribute to an objective understanding of the current state of the literature and offer guidance for future interdisciplinary and internationally oriented research. In this respect, the study aims to enhance the academic visibility of Kızılbaşlık and to highlight structural gaps in the existing literature.

Anahtar Kelimeler

Qizilbashism , Bibliometric Analysis , Alevism , Scholarly Publication Trends , Interdisciplinary Studies

AKADEMİDE KIZILBAŞLIK: WEB OF SCIENCE VE SCOPUS VERİTABANLARINDA BİR YAYIN HARİTASI

Öz

Kızılbaş terimi ortaya çıktığı dönemden itibaren Alevi kitlenin iç adlandırması olarak bu inanç sistemine mensup zümrelerin kimliğini oluşturarak yaklaşık altı asır boyunca Aleviler tarafından gurur ile taşınmıştır. Karşı taraf ise bu terimi bir ötekinin ismi algılayarak bu isim ile kendilerini tanımlayanları dışlayıcı bir tavır ile yaklaşmışlardı. Ancak durum ne olursa olsun bir tarikatın mensuplarını tanımlayan bu terim ortaya atıldığı tarihten itibaren Kızılbaş terimini bile isteye kullanalar ve diğer tarafta başkası şeklinde anlamlandıranlar tarafından birçok kaynakta yer almış ve devamında modern dönem araştırmacıları bu kavrama bilimsel çalışmalarında yer vermişlerdir. Bu çalışma ise, Kızılbaşlık konusuna dair akademik literatürdeki eğilimleri ve araştırma dinamiklerini belirlemek amacıyla 1991–2024 yılları arasında Web of Science (WoS) ve Scopus veri tabanlarında yayımlanan makalelerin bibliyometrik analizini sunmaktadır. Araştırma kapsamında “kizilbash”, “qizilbash” ve “kizilbaslik” anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan taramalar sonucunda 86 akademik yayın tespit edilmiştir. Elde edilen veriler R programlama dili aracılığıyla analiz edilmiş ve bulgular görselleştirilerek değerlendirilmiştir. Bulgular, Kızılbaşlık konusunun yayın sayısı açısından yıllar içerisinde istikrarlı bir artış sergilediğini; ancak uluslararası akademik iş birliklerinin yok denecek kadar az olduğunu ortaya koymuştur. Türkiye, toplam yayınların çoğunluğunu üretmiş ve bu alanda başat aktör olarak öne çıkmıştır. En çok yayın yapılan dergi ise “Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi” olmuştur. Atıf sayıları incelendiğinde, konunun akademik etki düzeyinin sınırlı olduğu görülmekte; özellikle Babayan ve Bashir gibi bazı araştırmacıların çalışmaları öne çıkmaktadır. Çalışmada ayrıca yayın türleri, yazar iş birlikleri, anahtar kelime kullanımı ve disiplinler arası katkılar gibi unsurlar değerlendirilmiş; Kızılbaşlık araştırmalarında kavramsal tutarlılık ve metodolojik çeşitliliğin artırılması gerektiği vurgulanmıştır. Elde edilen bulgular, hem literatürdeki mevcut durumun nesnel biçimde anlaşılmasına katkı sunmakta hem de gelecekte yapılacak disiplinler arası ve uluslararası odaklı araştırmalar için yönlendirici nitelik taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Kızılbaşlık konusunun akademik görünürlüğünü artırmayı ve literatürdeki yapısal boşlukları ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kızılbaşlık , Bibliyometrik Analiz , Alevilik , Akademik Yayın Eğilimleri , Disiplinler Arası Çalışmalar

Kaynakça

• Aka, İ. (2014). “Selçuklu Sonrası Orta Doğu’da Türk Varlığı”, Türkler Ansiklopedisi, C.6. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Akın, B. (2020). Kızılbaş Oğuzlar ve Şah İsmail'in anayurdu Diyarbakır. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Aksnes, D. W., Langfeldt, L., & Wouters, P. (2019). Citations, citation indicators, and research quality: An overview of basic concepts and theories. SAGE Open, 9(1), 1- 17. https://doi.org/10.1177/2158244019829575 Amanat, A. (2017). Iran: A modern history. Yale University Press.
• Anonim. (1972). Âlem Âra-yı Şah İsmail. (Y. Şokrî, Dü.) Tahran: İntişarât-ı Ferheng-i İran.
• Archambault, É., Campbell, D., Gingras, Y., & Larivière, V. (2009). Comparing bibliometric statistics obtained from the Web of Science and Scopus. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 60(7), 1320- 1326. https://doi.org/10.1002/asi.21062
• Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959- 975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
• Babbie, E. (2020). The practice of social research (15th ed.). Cengage Learning.
• Baharlu, İ. (2021). Şah'ın Bahçesinde Şah İsmail Öncesi ve Sonrası Kızılbaşlık . İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Bashir, S. (2006). Between mystery and history: The messianic cosmology of Isma'il al- Faruqi. History of Religions, 45(3), 223-246. https://doi.org/10.1086/503715
• Bashir, S. (2014). The Origins and Rhetorical Evolution of the Term Qizilbāsh in Persianate Literature. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 57(3), 364-391.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
• Chen, C. (2017). Science mapping: A systematic review of the literature. Journal of Data and Information Science, 2(2), 1-40. https://doi.org/10.1515/jdis-2017-0006
• Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
• Dressler, M. (2013). Writing religion: The making of Turkish Alevi Islam. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199969401.001.0001
• E. Özdalga, & C. Raudvere (Eds.), Alevi identity: Cultural, religious and social perspectives (pp. 41-58). Swedish Research Institute.
• Ede, Ş. (2024). ALEVİLİK ALANINDA YAYINLANMIŞ MAKALELERİN BİBLİYOMETRİK ANALİZİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (112), 99-126.
• Egghe, L. (2006). Theory and practise of the g-index. Scientometrics, 69(1), 131- 152. https://doi.org/10.1007/s11192-006-0144-7
• Ersal, Mehmet. (2015). Balkanlar: Alevi Mi Bektaşi Mi? Ocak Mı Sürek Mi? E. M. Ersal içinde, Balkanlarda Alevilik Bektaşilik (s. 236-262). Çorlu: Çorlu Belediye Yayınları.
• Ersal, Mehmet. (2016). Alevilik, Kavramlar ve Ocak sistemi -Çubuk Havzası Örneği-. Ankara: Gazi Üni. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi.
• Felsefî, N. (1969). Tarih-i Zindegâni-yi Şah Abbas-ı Evvel. Tahran: Danişgâh-ı Tahran.
• Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory. Chicago: University of Chicago Press.
• Hândmir. (2002). Tarih-i Habibü's-siyer. (Haz. C. Hümâyi) Tahran: Hayyam.
• Hicks, D., Wouters, P., Waltman, L., de Rijcke, S., & Rafols, I. (2015). Bibliometrics: The Leiden Manifesto for research metrics. Nature, 520(7548), 429- 431. https://doi.org/10.1038/520429a
• İbn-i Bezzaz Erdebilî. (1999). Safvet'üs-Safa. (Haz. G. Tabâtabâyî Mecd) Tahran: Zeryâb.
• İskender Beg Münşî Türkeman. (1973). 'Âlem Ârâ-yı Abbâsî (Cilt I-II). (Haz. İ. Afşar.) Tahran: Emir Kebir.
• Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi (34. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Lee, S., & Bozeman, B. (2005). The Impact of Research Collaboration on Scientific Productivity. Social Studies of Science, 35(5), 673–702. https://doi.org/10.1177/0306312705052359
• Leydesdorff, L., & Opthof, T. (2010). Scopus's source normalized impact per paper (SNIP) versus a journal impact factor based on fractional counting of citations. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 61(11), 2365- 2369. https://doi.org/10.1002/asi.21371
• Leydesdorff, L., & Rafols, I. (2009). A global map of science based on the ISI subject categories. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 60(2), 348-362. https://doi.org/10.1002/asi.20967
• Mirza Beg Cenâbendî. (2000). Revzatü’s-Safeviye. (Haz. G. Tabatabayi) Tahran: Bünyâd-ı Mevkufât-ı afşar.
• Moed, H. F. (2005). Citation analysis in research evaluation. Springer.
• Mongeon, P., & Paul-Hus, A. (2016). The journal coverage of Web of Science and Scopus: A comparative analysis. Scientometrics, 106(1), 213- 228. https://doi.org/10.1007/s11192- 015-1765-5
• Ocak, A. Y. (1998). Osmanlı toplumunda zındıklar ve mülhidler: 15.-17. yüzyıllar [Heretics and atheists in Ottoman society: 15th-17th centuries]. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Ocak, A. Y. (2013). Türkler, Türkiye ve İslâm: Tarihsel Süreçte Kimlik Arayışları. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Pritchard, A. (1969). Statistical bibliography or bibliometrics? Journal of Documentation, 25(4), 348-349.
• Şeyh Hüseyin bin Pîr Abdâl. (1924). Silsilet'ün-Neseb. Berlin: İran-şehr.
• Tajfel, H. (1978). “Social Categorization, Social Identity and Social Comparison,” Differentiation Between Social Groups: Studies in the Social Psychology of
• Thelwall, M. (2008). Bibliometrics to webometrics. Journal of Information Science, 34(4), 605- 621. https://doi.org/10.1177/0165551507087238
• van Bruinessen, M. (2000). Kurdish ethno-nationalism versus nation-building states. ISIM
• van Leeuwen, T. N., Moed, H. F., Tijssen, R. J. W., Visser, M. S., & van Raan, A. Wang, J. (2013). Citation time window choice for research impact evaluation. Scientometrics, 94(3), 851-872. https://doi.org/10.1007/s11192-012-0775-9
• Werbner, P. (2002). Imagined Diasporas among Manchester Muslims: The Public Performance of Pakistani Transnational Identity Politics. Oxford: James Currey.
• Wickham, H., & Sievert, C. (2009). ggplot2: elegant graphics for data analysis (Vol. 10, pp. 978-0). New York: springer.
• Yaman, A., & Ede, Ş. (2024). Bektaşilik Konusunda Yayınlanan Makalelerin Bibliyometrik Analizi. SÜREK Alevilik-Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (3), 10-38.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, R. (2016). The Safavid-Qizilbash ecumene and the formation of the Qizilbash-Alevi community in the Ottoman Empire, c. 1500–c. 1700. Iranian Studies, 49(5), 755- 789. https://doi.org/10.1080/00210862.2016.1212226
• Zupic, I., & Čater, T. (2015). Bibliometric methods in management and organization. Organizational Research Methods, 18(3), 429- 472. https://doi.org/10.1177/1094428114562629