OSMANLI-VENEDİK MÜCADELESİ BAĞLAMINDA 1570-1573 MORA İSYANI VE AKDENİZ’DE GÜÇ DENGESİ

Öz

Mora Yarımadası, 1460 yılında Osmanlı topraklarına katılmasından itibaren Osmanlı Devleti açısından stratejik bir öneme sahip olmuştur. Özellikle Moton, Koron ve Navarin gibi kilit liman şehirleri sayesinde bölge, Akdeniz’in deniz ticaret yolları üzerinde kritik bir kavşak noktası konumundadır. 1570-1573 yılları arasında Osmanlı Devleti ile Venedik Cumhuriyeti arasında yaşanan savaş sürecinde, Mora Yarımadası'nın Manya bölgesinde ciddi bir isyan hareketi ortaya çıkmıştır. Bu isyan, yalnızca bölgesel bir mesele değil, aynı zamanda uluslararası güç dengelerinin doğrudan bir yansımasıdır. Çalışmada, savaş sürecinde ortaya çıkan Manya merkezli isyanın dinamikleri ve bu isyanın bastırılması için Osmanlı yönetiminin aldığı askerî ve idari tedbirler arşiv belgelerine dayanarak incelenmiştir. Araştırmanın temel bulgularından biri, Venedik Cumhuriyeti’nin isyana verdiği desteğin kapsamının ve etkisinin açık şekilde ortaya konulmasıdır. Çalışmanın temel amacı, Osmanlı Devleti'nde meydana gelen yerel ayaklanmaların çoğunlukla bölgesel değil, büyük güçler arasındaki rekabetin sonucu olduğunu göstermek ve Mora İsyanı özelinde bu tespiti belge ve veriler ışığında analiz etmektir. Çalışma, Osmanlı Arşiv Kataloğu'ndaki Mühimme defterlerinden elde edilen birincil kaynaklara dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı
• Venedik
• Mora
• Manya
• İsyan
• İnebahtı Deniz Savaşı

The Peloponnese Rebellion (1570-1573) in the Context of Ottoman-Venetian Rivalry and the Balance of Power in the Mediterranean

Öz

The Peloponnese Peninsula has been of strategic significance to the Ottoman Empire since its incorporation into Ottoman territory in 1460. Previously under Venetian control, the region hosts vital port cities such as Moton, Koron, and Navarino, positioning it as a crucial junction along Mediterranean maritime trade routes. During the 1570-1573 Ottoman-Venetian War, a large-scale rebellion erupted in the Mani region of the Peloponnese, posing significant challenges for Ottoman authority. This study examines the origins and development of the Mani-centered uprising during the war, as well as the administrative and military measures implemented by the Ottoman Empire to suppress the rebellion. Based on primary sources from the Mühimme Defterleri of the Ottoman Archives, the research reveals the extent and impact of the Republic of Venice's support for the rebels, demonstrating that the uprising was not merely a local disturbance but a reflection of broader geopolitical rivalries. The main objective of this study is to analyze how local rebellions within the Ottoman Empire, such as the Peloponnese Rebellion, were intrinsically linked to the power struggles between major Mediterranean states. Through the case of the Mani uprising, the research illustrates the intersection of local unrest and international conflict during a critical period in Ottoman-Venetian relations.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman
• Venice
• Morea
• Peloponneses
• Mani
• Rebellion

Kaynakça

1. Mühimme Defterleri (A.DVNSMHM.d), nr. 7, nr. 9, nr. 10, nr. 12, nr. 14, nr. 16, nr. 18, nr. 19, nr. 22.
2. 7 Numaralı Mühimme Defteri I, Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1998.
3. 7 Numaralı Mühimme Defteri II, Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999.
4. 7 Numaralı Mühimme Defteri III, Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999.
5. 12 Numaralı Mühimme Defteri I, Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1996.
6. 12 Numaralı Mühimme Defteri II, Ankara, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1996.
7. Andrews, Kevin, Castles of The Morea, Amsterdam, Adolf M. Hakkert, 1978.
8. Balta, Evangelia, Population and Agricultural Production in Ottoman Morea, Istanbul, The Isis Press, 2015.

9. Balta, Evangelia, “Venetians and Ottomans in The Southeast Peloponnese (15th-18th Century)”, Halil İnalcık Armağanı I, Ankara, Doğu Batı, 2009.
10. Bostan, İdris, “İnebahtı Deniz Savaşı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 22, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2000).
11. Bostan, İdris, “Kılıç Ali Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 25, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2022).
12. Bostan, İdris, Osmanlı Akdenizi (İstanbul: Küre Yayınları, 2017).
13. Demirkent, Işın, “Franklar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 13, İstanbul, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1996).
14. Dündar, Recep, “Kıbrıs’ın Fethi”, Türkler, C. 9, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002, s. 667-678.
15. Feridun M. Emecen, “Ağnam Resmi”, TDV İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1988).
16. Ertaş, Mehmet Yaşar, “Mora’da Osmanlı-Venedik Mücadelesi (1684-1715)”, Osmanlı Dönemi Akdeniz Dünyası, İstanbul, Yeditepe Yayınevi, 2011, s. 103-149.
17. Eyice, Semavi, “Kale”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 24, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2001).
18. Göyünç, Nejat, “Anabolu”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 3, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1991).
19. İlgürel Mücteba, “İl Erleri”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 22, İstanbul, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2000).
20. Kaçan, Meryem, “XVI. ve XVI. Yüzyıllarda Osmanlı-Venedik Ahidnâmeleri”, İstanbul, İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1995.
21. Kayapınar, Ayşe, “Osmanlı Döneminde Mora’da Bir Sahil Şehri: Balya Badra/Patra (1460-1715)”, Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, C. 1, No: 1, 2016, s. 67-93.
22. Kayapınar, Levent, “Mora’da Tourkokratia’nın Kurulması (1387-1461)”, C. II. Cilt I. Kısım, XIV. Türk Tarih Kongresi, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2005, s. 3-22.
23. Kayapınar, Levent, “Osmanlı Klasik Dönemi Mora Tarihi”, Ankara, Ankara Üniversitesi, Doktora Tezi, 1999.
24. Kenneth M., Setton, The Papacy and The Levant (1204-1571) (Philadelphia: The American Philosophical Society, 1984).
25. Kiel, Machiel, “Benefşe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 5, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1992).
26. Kiel, Machiel, “Mezistre”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 29, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2004).
27. Kiel, Machiel, Alexander, John, “Mora”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 30, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2005).
28. Mete, Ömer Faruk, “1570-1573 Osmanlı-Venedik Mücadelesi Sırasında Mora Yarımadası”, İstanbul, İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
29. Yusuf Oğuzoğlu, “Dizdar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1994).
30. Oral, Özgür, “‘Zaferin Ardından Gelen Onur Kırıcı Bir Antlaşma’: II. Selim’in Venedik’e Verdiği 1573 Ahidnamesi”, Tarih Dergisi, No: 76, 2022, s. 145-160.
31. Sarıkaya, Hüseyin, Göger, Veysel, Mora’nın Yeniden Fethine Dair Osmanlıların Hazırladıkları Fetihnâme (1715), Tarih Dergisi, 2018.
32. Soucek, Svat, “İnebahtı Savaşı (1571) Hakkında Bazı Mülâhazalar”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, No: 4-5, 1974, s. 35-48.
33. Şakiroğlu, Mahmut H., “II. Selim’in Venedik Cumhuriyeti’ne Verdiği 1567 ve 1573 Tarihli Ahidnâmeler”, Erdem İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, C. 2, No: 5, 1986, s. 527-554.
34. Şakiroğlu, Mahmut H., “Frenk”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 13, İstanbul, TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1996, s. 197-199.
35. Zararsız, Abdullah, “XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Mora Yarımadası”, Antalya, Akdeniz Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.
36. Zararsız, Abdullah, “1770 Mora İsyanının Gelişimi ve Sonuçları”, XVIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara, 2018, s. 449-467.