The Military Power of the Georgian Kingdom: An Evaluation of the Defence System in Tao-Klarceti

Öz

Tao-Klarceti is the name of a historical region that today encompasses parts of Artvin, Erzurum and Ardahan. Different communities have ruled over this region, but the Georgians controlled it for a long time. In particular, the establishment of an independent administration by the Bagratid dynasty in the 9th century and the subsequent establishment of the Georgian Kingdom led to an increase in the region's importance not only in political and administrative terms but also in cultural, economic, religious and architectural terms. In view of this importance, the systematic preservation of Tao-Klarceti has become a priority. From the period when sovereignty was established and development began, it has been determined that elements such as castles, towers and walls within the military system were built by the Georgian Kingdom or that structures in the region were fortified. The main defensive measures taken by the Kingdom included strengthening strategically important locations within Tao-Klarceti and establishing a line of defence by placing members of feudal families in important positions. In this study, the role of the Tao-Klarceti region in the Georgian Kingdom's defence system was examined based on Georgian sources. The study examines the positions of strategic castles and important locations within the defence network, the roles of feudal families in these structures, and the fortification activities carried out by the Kingdom against threats from the south. In this context, the region's contribution to the military and political structure is evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Tao-Klarceti
• Georgian Kingdom
• Bagrationi
• Defence System
• Fortifications

GÜRCÜ KRALLIĞI'NIN ASKERÎ GÜCÜ: TAO-KLARCETİ'DEKİ SAVUNMA SİSTEMİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Tao-Klarceti, günümüzde Artvin, Erzurum ve Ardahan’ın bir kısmını kapsayan tarihî bir bölge adlandırmasıdır. Söz konusu bölge üzerinde farklı topluluklar hâkimiyet kurmakla birlikte Gürcüler, uzun bir süre bu coğrafyayı kontrolü altında tutmuşlardır. Özellikle IX. yüzyıl itibariyle Bagratlı hanedanlığının müstakil bir idare kurması ve sonrasında Gürcü Krallığı’nın tesis edilmesi bölgenin sadece siyasi-idari anlamda değil kültürel, ekonomik, dinî ve mimari anlamda da öneminin artmasına yol açmıştır. Bu önemine istinaden Tao-Klarceti’nin sistemli bir şekilde muhafaza edilmesi ön plana çıkan bir husus olmuştur. Hâkimiyetin sağlandığı ve gelişim gösterdiği dönemden itibaren bazı kale, kule ve sur gibi askerî sistem içerisinde yer alan unsurların Gürcü Krallığı tarafından yaptırıldığı veya bölgedeki yapıların tahkim edildiği tespit edilmektedir. Tao-Klarceti içerisindeki stratejik öneme sahip yerlerin güçlendirildiği, feodal ailelere mensup kişilerin önemli mevkilere yerleştirilerek bir savunma hattı oluşturulması gibi önlemler Krallığın başvurduğu başlıca savunma hamleleriydi. Bu çalışmada, Gürcüce kaynaklar temel alınarak Tao-Klarceti bölgesinin Gürcü Krallığı’nın savunma sistemindeki yeri incelenmiştir. Bölgedeki stratejik kalelerin ve önemli mevkilerin savunma ağı içindeki konumları, feodal ailelerin bu yapılar üzerindeki rolleri ve güneyden gelebilecek tehditlere karşı Krallık tarafından gerçekleştirilen tahkim faaliyetleri ele alınmıştır. Bu bağlamda, bölgenin askerî ve siyasi yapıya katkısı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tao-Klarceti
• Gürcü Krallığı
• Bagratlılar
• Savunma Sistemi
• Tahkimat

Kaynakça

1. Aytekin, Osman, Ortaçağdan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin’deki Mimarî Eserler, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999 Ankara.
2. ______, Taşların Hikayesi 2007-2016 Şavşat Kalesi Kazı Çalışmaları, Gazi Kitabevi, Ankara 2018.
3. Bakhtadze, Mikheil, Jaq’elta Sagvareulos İst’oria XI-XV Sauk’uneebshi, Artanuci Gamomtsemloba, Tbilisi 2010.
4. Boran, Ali, “Türk Sanatında Kale Mimarisi”, Türkler, Cilt 7, Ankara 2002, s. 878-892.
5. Bosişvili, Aleksandre, "Nihahis Tshe", İvane Javaxişvilis Saxelobis Tbilisis Saxelmwifo Universitetis Saqartvelos İstoriis İnstitutis Sromeb, XIII, Tbilisi 2018, s. 206-244.
6. Bryer, Antony – Winfield, David, The Byzantine Monumets and Topograpy of the Pontus, Volume I, Dumbarton Oaks, Washington 2007.
7. Canaşia, Simon, Araboba Sakartveloshi, Tbilisis Dausts’rebuli P’edinst’it’ut’is Gamomtsemloba, Tbilisi 1936.
8. Chataraşvili, Guram, "Şavşetis Metarialur-Kulturuli Dzeglebi (Satlelis Svetis Tshe)", Studenta Da Axalgazrda Mecnierta Simpoziumis Sromebi I, 2010, s. 56-64.

9. El-Belazuri, Fütühu‟l Büldan, (çev. Mustafa Fayda), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2002.
10. Ercan, Ayşe Beyza, “Patronqmoba: Orta Çağ Gürcü Krallığı’nda Feodaliteye Genel Bir Bakış”, Kafkasya Calışmaları-Sosyal Bilimler Dergisi,7/13, 2022, s. 1-24.
11. Genç, Ali, “Bizans İmparatorluğu Döneminde Trabzon ve Çevresinin İdari Yapısı (VI-XI. Yüzyıl)”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20/1, 2020, s. 16-30.
12. Giviashvili, İrine – Koplatadze, İrakli, T’ao-K’larjeti, Tbilisi 2004.
13. Gündoğdu, Hamza, Kaleler ve Kuleler Kenti Ardahan, Ardahan Valiliği Kültür Yayınları, Ankara 2000.
14. Gündoğdu, Hamza vd., Tarihi ve Kültürel Yönleriyle Oltu, Oltu Ticaret ve Sanayi Odası Kültür Yayınları, Ankara 2002.
15. Güneş, Cüneyt, Bizans Anadolusu'nda Askeri ve İdari Bir Sistem Thema Sistemi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2021.
16. Güven, Onur, İlk Çağ’dan Osmanlılara Çoruh Havza’sında Türkler, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, Samsun 2022.
17. Intagliata, Emanuele, "Geç Antik Çağ’da Tzanika’nın (Kuzeydoğu Anadolu) Sınır Savunma Sistemine İlişkin Notlar", Belleten, 83, 2019, s. 427-438.
18. İngorokva, Pavle, Giorgi Merchule, Tbilisi 1954.
19. Kakhaber, Gloveli, "Akhaltsikhis Sapasho Da Jaq’elta Ts’armomavlobis Sak’itkhisatvis", İst’oria, Arkeologia, Etnologia, 2, 2019, s. 74-91.
20. Kartlis Tskhovreba Leont’i Mroveli-Juansheri, Gamomtsemloba Akhali İvironi, Tbilisi 2011.
21. Karul, Necmi, “Tarih Öncesi Anadolu’da Savunma ve Çevirme Sistemleri”, Savunma Hatlarından Yaşam Alanlarına Kaleler, 19. Kaleli Kentler Sempozyumu 8-11 Ekim 2009, Osmangazi-Bursa 2010, s. 23-26.
22. Kırzıoğlu, Fahrettin, Osmanlılar’ın Kafkas-Eller’ini Fethi (1451-1590), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1998.
23. Kudava, Buba, “Akhlad Aghmochenili Sakt’it’oro Reliepi İshkhnidan”, Sakartvelos Sdzveleni, 18, Tbilisi 2015, s. 184-196.
24. ______, Tao-Klarjeti – İst’oriisa da Kult’uris Dzeglebis Katalogi, Gamomtsemloba Artanuji Tbilisi 2018.
25. Lang, David Marshall, Gürcüler, (çev. Neşenur Domaniç), Ceylan Yayıncılık, İstanbul 1997.
26. Mamuladze, Shota, “Fortification Buildings in Shavsheti (Satleli Fortress)”, Caucasus Journal of Social Sciences, 4/1, 2011, s. 200-216.
27. ______, “Shavsheti Materialuri Kulturuli Dzglebi”, Shavsheti, Gamomtsemloba Horosi XXI, Tbilisi 2011, s. 41-91.
28. Mesqui, Jean, Savaştan Barışa Şatolar ve Kaleler, (çev. Elif Gökteke), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2014.
29. Nana Burçuladze vd., Tao-Klarceti: Tarih ve Kültür Araştırmaları, (çev. Hasan Çelik-Kevser Ruhi), Artanuji Publishing, Tiflis 2018.
30. Sakartvelos İst’oriis Nark’vevebi, Sakartvelo Udzvelesi Droidan Akhali Ts’eltaghritskhvis IV Sauk’unemde, t. I, Redaktori Giorgi Melikishvili, Gamomtsemloba “Sabch’ota Sakartvelo”, Tbilisi 1970.
31. Samushia, Jaba, Art’anujis Tsikhe-Kalaki (İst’oriuli Nark’vevi), Gamomtsemloba Artanuji, Tbilisi 2008.
32. Silagadze, Nino, Tsikhesimagreebis Eklesiebi İstoriul Samkhret da Samkhret-Dasavlet Sakartveloshi, Gamomtsemloba Meridiani, Tblisi 2017.
33. Solmaz, Gürsoy – Altuğ, Kerra, “Ortaçağda Kars ve Erzurum’un Önemli Kalesi Bardız”, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 59, 2017, s. 157-170.
34. Solmaz, Gürsoy, Ortaçağ’da Erzurum-Kars Kaleleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 2000.
35. Sumbat Davitis-Dzis Kronik’a T’ao-K’alarjetis Bagrat’ionta Shesakheb, (Redakt’ori Ekvtime Taq’aishvili), Sakartvelos Ssr. Metsnierebta Ak’ademiis Gamomtsemloba, Tbilisi 1949.
36. Şengelia, Kaha, Gürcistan İmparatorluklar Arasında Bir Tarih, (çev. Harun Çimke), Vakıfbank Kültür Yayınları, İstanbul 2025.
37. Tao-Klarjeti İstoriul-Kulturuli Narkvevi, (Redaktori Buba Kudava Da Skh.), Artanuji Gamomtsemloba, Tbilisi 2018.
38. Tsikarishvili, Levan, “Tsikhe-Kalak Tukharisis İst’oriul-Geograpiuli Analizi, Bolo Atts’leulshi Gamovlenili Siakhleebis Mikhedvit”, İst’oria, Arkeologia, Etnologia, 9, 2023, s. 155-180.
39. Yıldır, Erol, Vaynah Kuleleri, Meya Matbaacılık, İstanbul 1997.
40. Yıldırım, Ali – Şimşek, Hasan, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2008.
41. http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=31&t=37503 (Erişim Tarihi: 4.06.2025).
42. http://www.nplg.gov.ge/saskolo/index.php?a=term&d=47&t=5483 (Erişim Tarihi: 4.06.2025).