Access To Drinking Water In Two Industrialızıng Cities In The Late 19th Century: A Comparative Study On The Fearon And Munir Pasha Fountains

Öz

Within the study, the Fearon Fountain, the first public drinking water fountain built in the Market Square of Loughborough in Leicestershire, England, is compared to the Münir Pasha Fountain in Bursa, Anatolia. This study aims to comparatively assess two water structures built in different cultural and spatial contexts at the end of the 19th century by examining their architectural characteristics and states of preservation, evaluating their transformations over time, and developing suggestions for their sustainability. Constructed in the second half of the 19th century within different socio-economic and cultural contexts, the Fearon Fountain and the Münir Pasha Fountain are significant water structures that reflect the public infrastructure vision of their time. These two structures, built in the same era and sharing similar architectural features, also show parallels in terms of their patrons’ social status and contributions to the city. In this context, the current physical conditions of the fountains were documented through on-site fieldwork. Additionally, available literature sources were analyzed to investigate the historical transformations these fountains have undergone. As a result of the study, despite being constructed in different cultural contexts, the architectural characteristics, preservation states, and sustainability aspects of these two small-scale urban square fountains were comparatively evaluated. The findings show that while the structures exhibit clear similarities in terms of period, style, and architectural language, they differ in terms of preservation approaches, authenticity, functional sustainability, and the societal value attributed to their historical significance in their respective geographies.

Anahtar Kelimeler

• Bursa
• Loughborough
• Fountain architecture
• Drinking water

19.YY’DA SANAYİ İLE GELİŞEN İKİ KENTTE İÇME SUYUNA ERİŞİM: FEARON VE MÜNİR PAŞA ÇEŞMELERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyılın sonlarında farklı kültürel ve mekânsal bağlamlarda, aynı işlev doğrultusunda inşa edilen iki su yapısının, yapısal nitelikleri ve koruma durumlarını irdeleyerek, zaman içindeki değişimlerini ve korunmuşluk durumlarını karşılaştırmalı bir çerçevede değerlendirmeyi ve sürdürülebilirliklerine yönelik öneriler geliştirmeyi hedeflemektedir. Çalışmada, İngiltere'nin Leicestershire bölgesindeki Loughborough Pazar Meydanı’nda inşa edilen ilk içme suyu çeşmesi olan Fearon Çeşmesi; aynı döneme ait olması ve benzer mimari özellikler taşımaları ile birlikte, banisinin statüsü ve kente katkısı açısından da benzerlik gösteren, Anadolu’daki Bursa-Münir Paşa Çeşmesi ile karşılaştırılarak ele alınmıştır. Bu kapsamda; yapıların mevcut fiziksel durumları yerinde gerçekleştirilen saha çalışmalarıyla belgelenmiş, ayrıca yapılar hakkında bilgi edinilebilen literatür verileri analiz edilerek, çeşmelerin tarihsel süreç içerisinde geçirdikleri dönüşümlere odaklanılmıştır. Bu çalışma sonucunda, farklı kültürel bağlamlarda inşa edilmiş olsalar da bulunduğu çevreye temiz içme suyunun teminini sağlayan iki küçük ölçekli meydan çeşmesinin mimari özellikleri, korunma durumu ve sürdürülebilirlik açısından benzerlikleri ve farklılıkları; ait oldukları çevre ve kültür bağlamında da irdelenerek karşılaştırmalı bir değerlendirme sunulmuştur. Bu bağlamda yapıların dönem, üslup ve mimari bakımından belirgin benzerlikler göstermekle birlikte; coğrafyalardaki koruma anlayışı, özgünlük durumları, işlevsel sürdürülebilirlikleri ve tarihî değerlerine verilen toplumsal önem bakımından ise farklılıklar taşıdığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ursa
• Loughborough
• Çeşme mimarisi
• Su temini

Destekleyen Kurum

Bulunmamakta

Teşekkür

Bulunmamakta

Kaynakça

1. Arseven, C. E. (1983). Çeşme. Sanat Ansiklopedisi (Cilt 1, s. 389). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
2. Baysun, M. C. (1945). Güzelce Mahmud Paşa Çeşmesi. İstanbul: T.T.O.K. İstanbul’u Sevenler Grubu Neşriyatı.
3. Chapman, A. W. (1965). A History of Loughborough. Loughborough: Echo Press.
4. Çeçen, K. (1984). İstanbul’da Osmanlı Devrindeki Su Tesisleri. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.
5. Çetinkaya, E. (2012). Bursa Çeşmeleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Atatürk Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
6. Dilbaz, B. K. (2020). XIX. Yüzyılda Batılı Seyyahların Gözüyle Bursa Hamamları. Tarih ve Kültür Penceresinden Su ve Sağlık İlişkisi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (s. 180-200). İstanbul
7. Dostoğlu, N. T. (2001). Osmanlı Dönemi’nde Bursa 19. Yüzyıl Ortalarından 20. Yüzyıla Bursa Fotoğrafları. Antalya: AKMED Yayınları.
8. Dyer, L. (1990). Loughborough: A Pictorial History. Chichester: Phillimore & Co Ltd.

9. Eyice, S. (1974). Trakya’da Meydan Şadırvanları. Mansel’e Armağan (Cilt 2, s. 831–845). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
10. Eyice, S. (1989). Ahmet III Çeşmesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 2, ss. 38–39). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Eyice, S. (1993). Çeşme. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 8, s. 277–287). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Fazilet Koçyiğit. (2019). Osmanlı Mimarisinde Meydan Çeşmeleri. Akdeniz Sanat Dergisi, 13(Özel Ek), 351–352.
13. Igus, E. (2014). XVIII. Yüzyıl İstanbul’unda Fiziki Çevre, Meydan Çeşmeleri ve Çeşme Meydanlarının Etrafında Oluşan İstanbul Meydanları. Osmanlı İstanbulu II. İstanbul: 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları.
14. İnce, F., & Evcil, F. Y. (2020). Turkey's Measures Against Epidemic Diseases In The Light Of Archive Documents: The Example Of Cholera. Medical Journal of Süleyman Demirel University, 27(3), 393–401.
15. Kemalettin, A. (1934). Çeşme Abidelerimiz. Arkitekt, 7, 207–211.
16. Kumaş, N. (2011). Bursa’da Kolera Salgını Ve Alınan Karantina Önlemleri (1890–1895). Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(21), 213-241.
17. Kuneralp, S. (2003). Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839–1922): Prosopografik Rehber (2. basım). İstanbul: Isis.
18. Leeson, W. (1986). Loughborough’s Past In Old Postcards. (Yayınevi bilgisi bulunmamaktadır).
19. Nirven, S. N. (1946). İstanbul Suları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
20. Okumuş, R. (2020). Ahmed Münir Paşa'nın Bursa Valiliği Yılları (1891–1897). Bursa Günlüğü, (11), 72–76.
21. Oral, E. Ö., & Ahunbay, Z. (2005). Bursa’nın İpekçilikle İlgili Endüstri Mirasının Korunması. İTÜ Dergisi A: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 4(2), 37–46.
22. Ödekan, A. (1992). Kentiçi Çeşme Tasarımında Tipolojik Çözümleme. Semavi Eyice’ye Armağan, İstanbul Yazıları (s. 281–297). İstanbul.
23. Özçelik, D. (2005). 19. Yüzyıl Sonunda Bursa Sosyal Hayatının Basındaki Yansıması: Bursa Gazetesi Örneği (1890–1893), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
24. Özdemir, N. (Uyarlayan). (2010). 1896 Bahar’ında Bursa - Hüdâvendigâr Vilayetinde Kısmen Bir Cevelan. Bursa: Bursa Kültür A.Ş.
25. Songur, F. (2022). Yabancı Seyyahların Gözüyle Bursa. H. Okumuş (Ed.), Bursa’da Zaman, Mekân ve İnsan (s. 445–460). Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
26. Tanışık, İ. H. (1945). İstanbul Çeşmeleri (Cilt II). İstanbul.
27. Taymaz, B. (2022). Osmanlı Dönemi İstanbul Çeşme ve Sebilleri: Kitabeleri ve Süslemeleriyle Birlikte Değerlendirme (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı, İstanbul.
28. Vural, T., Dostoğlu, N., & Ediz, Ö. (2006). Bursa-Mudanya Demiryolu Hattı İşletme Binası İçin Yeniden Kullanım Önerisi: Mudanya’da Sosyal ve Kültürel Merkez. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 11(2), 97–106.
29. Wix, D. (1973). Bygone Loughborough in Photographs (Vol. 2). Leicester: Leicester Libraries and Information Services.
30. Yalılı, M., & Akal Solmaz, S. K. (2004). Su Temini Tesislerinin Tarihsel Gelişimi Sürecinde Bursa ili. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 9(1), 171–181.
31. Yerli, H. (2022). Talas Çeşmeleri. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 974-984.
32. Yıldızalp, E. (2013, Ocak 25) Bursa'da Su Medeniyeti ve Tarihte Bursa Suları Konulu Konferans Notları. Bursa