Döviz Kuru ve Enflasyonun İhracat Üzerindeki Etkilerinin Araştırılması: Türkiye İçin İkili Tehdit mi Yoksa Fırsat mı?

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 50 - 74 , 29.03.2026

Emre Akusta

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1553222

https://izlik.org/JA69GL99AS

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de döviz kuru ve enflasyonun ihracat üzerindeki etkilerini incelemektedir. Analizde 1995–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılmıştır. Çalışmada Johansen eşbütünleşme analizi ile Dinamik En Küçük Kareler (DOLS) yöntemi uygulanmıştır. Eşbütünleşme ilişkisinin tespit edilmesi, uzun dönem katsayılarının tahmin edilmesine olanak sağlamıştır. Bulgular, reel efektif döviz kurundaki artışın (Türk lirasının değerlenmesi) ve enflasyonun ihracatı sırasıyla -0.185 ve -0.125 katsayılarıyla azalttığını göstermektedir. Kontrol değişkenleri olarak modele dâhil edilen yabancı doğrudan yatırımlar ve ithalat ise ihracatı sırasıyla 0.117 ve 0.849 katsayılarıyla artırmaktadır. Bu bulgular, dış ticaret performansının iyileştirilmesi açısından döviz kuru istikrarı ve enflasyon kontrolünün öncelikli politika alanları olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yabancı doğrudan yatırım girişlerini artıran ve ithalatı stratejik biçimde yöneten politikalar bu süreci tamamlayıcı nitelik taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Döviz Kuru , Enflasyon , İhracat , Johansen Eşbütünleşme , Dinamik OLS

Investigating the Impacts of Exchange Rate and Inflation on Exports: A Double Threat or Opportunity for Türkiye?

https://izlik.org/JA69GL99AS

Öz

This study analyzes the impacts of exchange rate and inflation on exports in Türkiye. Annual data for the period 1995-2023 were used in the analysis. The Johansen cointegration analysis and Dynamic Least Squares (DOLS) method were employed in the study. Identifying the cointegration relationship enabled the estimation of the long-run coefficients. The results show that an increase in the real effective exchange rate (appreciation of the Turkish lira) and inflation reduce exports with coefficients of -0.185 and -0.125, respectively. Foreign direct investment and imports, added to the study as control variables, have a positive impact on exports with coefficients of 0.117 and 0.849, respectively. These findings indicate that exchange rate stability and inflation control are priorities for improving foreign trade performance. Furthermore, policies that increase foreign direct investment and strategically manage imports complement this process.

Anahtar Kelimeler

Exchange Rate , Inflation , Exports , Dynamic OLS , Johansen Cointegration

Kaynakça

• Acaravci, A., and Dagli, Ö. (2021). Döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye dış ticaretine etkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 7(2), 213–232. https://doi.org/10.20979/ueyd.972981
• Aktas, C. (2010). Türkiye’de reel döviz kuru ile ihracat ve ithalat arasındaki ilişkinin VAR tekniğiyle analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 6(11), 123–140.
• Aydogan, E. (2004). 1980’den günümüze Türkiye’de enflasyon serüveni. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 11(1), 91–110.
• Ayhan, F. (2019). Türkiye ekonomisinde döviz kuru oynaklığının dış ticaret üzerindeki etkisinin analizi. Business and Economics Research Journal, 10(3), 629–647. https://doi.org/10.20409/berj.2019.190
• Aytekin, I., and Uçan, O. (2022). Döviz kuru enflasyon ve dış ticaret arasındaki ilişkinin ekonometrik bir analizi: Türkiye örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 460–475. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1009183
• Boratav, K., and Yeldan, E. (2001). Financial liberalization, macroeconomic (in) stability and patterns of distribution. CEPA and New School for Social Research, Mimeo, 73.
• Caglayan, M., Dahi, O. S., and Demir, F. (2013). Trade flows, exchange rate uncertainty, and financial depth: Evidence from 28 emerging countries. Southern Economic Journal, 79(4), 905–927. https://doi.org/10.4284/0038-4038-2011.174
• CBRT. (2024). Central Bank of The Republic of Türkiye-EVDS data central. https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket (Access: 18.07.2024)
• Chit, M. M., and Judge, A. (2011). Non‐linear effect of exchange rate volatility on exports: The role of financial sector development in emerging East Asian economies. International Review of Applied Economics, 25(1), 107–119. https://doi.org/10.1080/02692171.2010.483463
• Chiu, Y.-B., and Ren, R. (2019). Trade Balance, Savings Rate, and Real Exchange Rate: Evidence from China and Its Trading Partners. Emerging Markets Finance and Trade, 55(2), 351–364. https://doi.org/10.1080/1540496x.2018.1431882
• Dickey, D. A., and Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427–431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
• Dincer, N., and Kandil, M. (2011). The effects of exchange rate fluctuations on exports: A sectoral analysis for Türkiye. The Journal of International Trade & Economic Development, 20(6), 809–837. https://doi.org/10.1080/09638190903137214
• Engle, R. F., and Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 251–276. https://doi.org/10.2307/1913236
• Galal, S., and Lan, D. (2017). Relationship between inflation and foreign trade. International Journal of Business Marketing and Management, 2(5), 1–7.
• Gocer, I., and Gerede, C. (2016). Dış ticaretin enflasyon üzerindeki etkileri: Türkiye için zaman içinde değişen birim kök ve nedensellik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(2), 25–46.
• Gul, E., and Ekinci, A. (2006). Türkiye’de reel döviz kuru ile ihracat ve ithalat arasındaki nedensellik ilişkisi: 1990-2006. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16).
• Huchet-Bourdon, M., and Bahmani-Oskooee, M. (2013). Exchange rate uncertainty and trade flows between the United States and China: The agricultural versus the nonagricultural sector. The Chinese Economy, 46(2), 29–53. https://doi.org/10.2753/ces1097-1475460202
• Isik, N., Acar, M., and Isik, B. (2004). Enflasyon ve döviz kuru ilişkisi: Bir eşbütünleşme analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2).
• Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2–3), 231–254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
• Karakas, A. (2017). İthalata dayalı ihracatın riskli yapısı: dış ticarette sürdürülebilirliğin Türkiye için analizi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 261–278.
• Kyophilavong, P., Shahbaz, M., Rehman, I. U., Souksavath, S., and Chanthasene, S. (2018). Investigating the relationship between trade balance and the exchange rate: The case of Laos’ trade with Thailand. Global Business Review, 19(3), 590–603. https://doi.org/10.1177/0972150917713869
• Mangir, F. (2006). Finansal deregülasyonun 1989–2001 Türkiye ekonomisi üzerine etkileri: Kasım 2000 ve Şubat 2001 krizleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16), 459–472.
• Moccero, D. N., and Winograd, C. (2006). Real exchange rate volatility and exports: Argentine perspectives. Fourth Annual Conference of the Euro-Latin Study Network on Integration and Trade (ELSNIT) Paris, 20–21. Citeseer.
• Monfared, S., and Akin, F. (2017). The relationship between exchage rates and inflation: The case of Iran. European Journal of Sustainable Development, 6(4). https://doi.org/10.14207/ejsd.2017.v6n4p329
• Nyahokwe, O., and Ncwadi, R. (2013). The impact of exchange rate volatility on South African exports. Mediterranean Journal of Social Sciences, 4(3), 507–513. https://doi.org/10.5901/mjss.2013.v4n3p507
• Nyeadi, J. D., Atiga, O., and Atogenzoya, C. A. (2014). The impact of exchange rate movement on export: Empirical evidence from Ghana. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, 4(3), 41–48. https://doi.org/10.6007/IJARAFMS/v4-i2/980
• Ozer, H., and Kutlu, M. (2019). Türkiye’de enflasyon, döviz kuru ve dış ticaret dengesi ilişkisinin var modeli ile analizi. Journal of Management and Economics Research, 17(4), 214–231. https://doi.org/10.11611/yead.628510
• Ozturk, I., and Acaravci, A. (2013). The long-run and causal analysis of energy, growth, openness and financial development on carbon emissions in Türkiye. Energy Economics, 36, 262–267. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2012.08.025
• Petek, A., and Celik, A. (2017). Türkiye’de enflasyon, döviz kuru, ihracat ve ithalat arasındaki ilişkininekonometrik analizi (1990-2015). Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (626), 69–87.
• Phillips, P. C. B. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika. http://dx.doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
• Poonyth, D., and Van Zyl, J. (2000). The impact of real exchange rate changes on south African agricultural exports: an error correction model approach. Agrekon, 39(4), 673–685. https://doi.org/10.1080/03031853.2000.9523683
• Prasertnukul, W., Kim, D., and Kakinaka, M. (2010). Exchange rates, price levels, and inflation targeting: Evidence from Asian countries. Japan and the World Economy, 22(3), 173–182. https://doi.org/10.1016/j.japwor.2010.03.002
• Saikkonen, P. (1991). Asymptotically efficient estimation of cointegration regressions. Econometric Theory, 7(1), 1–21. https://doi.org/10.1017/S0266466600004217
• Schaling, E., and Kabundi, A. (2014). The exchange rate, the trade balance and the J-curve effect in South Africa. South African Journal of Economic and Management Sciences, 17(5), 601–608. https://doi.org/10.4102/sajems.v17i5.727
• Selim, S., and Guven, E. T. A. (2014). Türkiye’de enflasyon, döviz kuru ve işsizlik arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 127–145.
• Stock, J. H., and Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 783–820. https://doi.org/10.2307/2951763
• Todani, K. R., and Munyama, T. V. (2005). Exchange rate volatility and exports in South Africa. TIPS/DPRU Forum, 30. Retrieved from https://www.tips.org.za/files/773.pdf
• Turk, E. (2016). Döviz kuru enflasyon ilişkisi “Türkiye örneği”. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 81–102.
• Urus, A. F. (2019). Finansal krizler sonrası uygulanan regülasyonlar ve etkinliği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26(1), 33–48. https://doi.org/10.18657/yonveek.431279
• Wong, K. N., and Tang, T. C. (2011). Exchange rate variability and the export demand for Malaysia’s semiconductors: An empirical study. Applied Economics, 43(6), 695–706. https://doi.org/10.1080/00036840802599917
• World Development Indicators | DataBank. https://databank.worldbank.org/source /world-development-indicators# (Access: 10.07.2024)
• Yeldan, A. E. (2009). Kapitalizmin yeniden finansallaşması ve 2007/2008 krizi: Türkiye krizin neresinde? Çalışma ve Toplum, 1(20), 11–28.
• Yiheyis, Z., and Musila, J. (2018). The dynamics of inflation, exchange rates and the trade balance in a small economy: The case of Uganda. International Journal of Development Issues, 17(2), 246–264. https://doi.org/10.1108/IJDI-12-2017-0209
• Yilmaz, Ö., and Kaya, V. (2007). İhracat, ithalat ve reel döviz kuru ilişkisi: Türkiye için bir VAR modeli. Iktisat Isletme ve Finans, 22(250), 69–84.
• Yildirim, S. (2010). 2008 yılı küresel ekonomi krizinin Dünya ve Türkiye ekonomisine etkileri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2010(1), 47–55.
• Zivot, E., and Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 20(1), 25–44. https://doi.org/10.1198/073500102753410372