Sermaye Yapısını Etkileyen Firmaya Özgü Faktörler: Türkiye’deki Gıda ve İçecek ile Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi Firmaları Üzerine Bir Uygulama

Öz

Çalışmanın amacı, 2005-2022 yılları arasında gıda ve içecek sektöründe bulunan 19 firmanın, taş ve toprağa dayalı sanayi sektöründe faaliyet gösteren 19 firmanın sermaye yapısını belirleyen firmaya özgü faktörlerin belirlenmesidir. Sermaye yapısını etkileyen faktörler, panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkeni finansal kaldıraç oranı olarak belirlenmiştir. Firma büyüklüğü, firma riski, likidite oranı, aktif kârlılık oranı, özkaynak kârlılık oranı, Tobin’s Q oranı, varlık yapısı, borç dışı vergi kalkanı, şirketin yaşı ve finansal başarısızlık oranı, çalışmanın bağımsız değişkenleridir. Gıda ve içecek firmaları için yapılan analiz sonucunda, firma büyüklüğü, firma riski, özkaynak kârlılık oranı ve borç dışı vergi kalkanı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki belirlenmiştir. Buna karşılık, Tobin’s Q oranı, varlık yapısı ve finansal başarısızlık oranı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı ve negatif bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca likidite oranı, aktif kârlılık oranı ve şirketin yaşı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Taş ve toprağa dayalı firmalar üzerinde yapılan analiz sonucunda, firma büyüklüğü, firma riski, aktif kârlılık oranı, borç dışı vergi kalkanı ve şirketin yaşı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki belirlenmiştir. Buna karşılık, varlık yapısı ve finansal başarısızlık oranı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı ve negatif bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca likidite oranı, özkaynak kârlılık oranı ve Tobin’s Q oranı ile finansal kaldıraç oranı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. İncelenen firmaların finansal hiyerarşi ve temsil teorilerini dikkate alarak sermaye yapılarını oluşturdukları söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Sermaye Yapısı
• Panel Veri Analizi
• İmalat Firmaları

Firm-Specific Factors Affecting Capital Structure: An Application on Food and Beverage and Stone and Soil Based Industrial Firms in Turkey

Öz

The aim of the study is to determine the firm-specific factors determining the capital structure of 19 firms in the food and beverage sector and 19 firms operating in the stone and soil based industry sector between 2005 and 2022. The factors affecting capital structure are analyzed by panel data analysis method. The dependent variable of the study is determined as financial leverage ratio. Firm size, firm risk, liquidity ratio, return on assets, return on equity, Tobin’s Q ratio, asset structure, non-debt tax shield, age of the company and financial failure rate are the independent variables of the study. As a result of the analysis for food and beverage firms, a significant and positive relationship was found between firm size, firm risk, return on equity ratio, non-debt tax shield and financial leverage ratio. On the other hand, Tobin’s Q ratio, asset structure and financial failure rate have a significant and negative relationship with financial leverage ratio. In addition, no significant relationship was found between the liquidity ratio, return on assets ratio and the age of the company and the financial leverage ratio. As a result of the analysis on stone and soil based firms, a significant and positive relationship was found between firm size, firm risk, return on assets, non-debt tax shield and age of the company and financial leverage ratio. On the other hand, a significant and negative relationship was found between asset structure and financial failure rate and financial leverage ratio. In addition, there is no significant relationship between liquidity ratio, return on equity ratio and Tobin’s Q ratio and financial leverage ratio. It can be said that the analyzed firms form their capital structures by taking into account the pecking order theory and agent cost theories.

Anahtar Kelimeler

• Capital Structure
• Panel Data Analysis
• Manufacturing Firms

Kaynakça

1. Abdioğlu, N. ve Deniz, D. (2015). Borsa İstanbul’da işlem gören imalat sanayi şirketlerinin sermaye yapılarının firmaya özgü belirleyicileri. Sosyoekonomi, 23(26), 195–214.
2. Abdul Mohsen Al Afeef, M. (2023). Factors effecting capital structure analytical study: Industry sector, ASE. Proceedings of The 4th International Conference on Advanced Research in Management, Economics and Accounting (ss. 39–53). Acavent.
3. Akay, E. Ç. ve Efsun, A. (2016). BİST’de listelenen imalat sanayi firmaları için sermaye yapısının analizi ve değerlendirilmesi: Kaplan Meier ve Cox nispi hazard modeli. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 4(1), 8–21.
4. Akay, Y. ve Nur, T. (2022). Katılım 30 Endeksi’nde işlem gören işletmelerin sermaye yapısı belirleyicilerinin panel veri analizi ile incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(1), 558–77.
5. Akbulut, R. (2005). Hisse senetleri İMKB’de işlem gören imalat sektöründeki şirketlerin finansal yapılarını etkileyen faktörler üzerine yapılan bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 53–82.
6. Al-Harby, A. (2019). Factors affecting capital structure of conventional and islamic banks: evidence from MENA region. Global Review of Islamic Economics and Business, 7(2), 69–80.
7. Albayrak, A. S. (2005). Çoklu doğrusal bağlantı halinde en küçük kareler tekniğinin alternatif yanlı tahmin teknikleriyle bir uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 1(1), 105–26.
8. Alipour, M., Mohammadi, M. F. S. ve Derakhshan, H. (2015). Determinants of capital structure: an empirical study of firms in Iran. International Journal of Law and Management, 57(1), 53–83.

9. Anggraini, N. ve Sha, T. L. (2023). Factors affectıng capıtal structure: a study among manufacturıng companıes of consumer goods ın Indonesıa. International Journal of Application on Economics and Business, 1(2), 349–60.
10. Arsov, S. ve Naumoski, A. (2016). Determinants of capital structure: An empirical study of companies from selected post-transition economies. Zbornik radova Ekonomskog fakulteta u Rijeci: časopis za ekonomsku teoriju i praksu, 34(1), 119–46.
11. Ata, H. A. ve Ağ, Y. (2010). Firma karakteri̇sti̇ği̇ni̇n sermaye yapısı üzerindeki̇ etkisinin analizi̇. Istanbul University Econometrics and Statistics e-Journal, (11), 45–60.
12. Ayyıldız, N. (2025). Borsa İstanbul’da sermaye yapısı, karlılık, temettü ve büyüme dinamiklerinin sektörel analizi. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 9(2), 833–52.
13. Baldemir, E. ve Süslü, B. (2008). Firmaların kısa vadeli borçlanmalarının hisse senedi fiyatlarının değişimine etkisi: Modigliani-Miller teoremi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 259–68.
14. Berges, S. (2004). The complete guide to real estate finance for investment properties: How to analyze any single-family, multifamily, or commercial property. John Wiley & Sons.
15. Budhidharma, V. ve Wilar, G. C. (2024). Determınants of capıtal structure ın Indonesıan companıes from 2011–2022. Milestone: Journal of Strategic Management, 4(1), 1–21.
16. Buferna, F. M., Bangassa, K. ve Hodgkinson, L. (2005). Determinants of capital structure: evidence from Libya. (Cilt 8). Liverpool: University of Liverpool.
17. Burucu, H. ve Öndeş, T. (2016). Türk imalat sanayi firmalarının sermaye yapısını etkileyen faktörlerin analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 201–25.
18. Ceylan, A. ve Korkmaz, T. (2008). İşletmelerde finansal yönetim. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım. Chen, J. J. (2004). Determinants of capital structure of Chinese-listed companies. Journal of Business Research, 57(12), 1341–51.
19. Çam, İ., Özer, G. ve Şuataman, O. (2022). Firmaya özgü ve makroekonomik faktörlerin sermaye yapısı kararlarına etkileri: BİST’de bir uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24(1), 60–88. doi: 10.31460/mbdd.880622.
20. Davies, T. ve Crawford, I. (2014). Corporate finance and finance strategy: Optimising corporate and shareholder value. Pearson Education.
21. Demirhan, D. (2009). Sermaye yapısını etkileyen firmaya özgü faktörlerin analizi: İMKB hizmet firmaları üzerine bir uygulama. Ege Academic Review, 9(2), 677–97.
22. Dücan, E. ve Akal, M. (2017). Komşu ülkelerle yapılan dış ticaretin DYY girişleri üzerine etkisi: gelişmekte olan ülkeler için panel veri analiz. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 63–80.
23. Durand, D. (1952). Costs of debt and equity funds for business: trends and problems of measurement. Conference on Research in Business Finance (ss. 215–62). NBER.
24. Ehrhardt, M. C. ve Brigham, E. F. (2011). Corporate finance: A focused approach. South-Western Cengage Learning.
25. Frydenberg, S. (2004). Determinants of corporate capital structure of Norwegian manufacturing firms. Göçer, İ. (2013). Seçilmiş OECD ülkelerinde bütçe açıklarının sürdürülebilirliği: yatay kesit bağımlılığı altında panel eş-bütünleşme analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 8(30), 5081–86.
26. Goyal, A. M. (2013). Impact of capital structure on performance of listed public sector banks in India. International Journal of Business and Management Invention, 2(10), 35–43.
27. Gujarati, D. N. ve Porter, D. C. (2003). Basic econometrics. New York: McGraw-Hill Companies.
28. Gülşen, A. Z. ve Ülkütaş, Ö. (2012). Sermaye yapısının belirlenmesinde finansman hiyerarşisi teorisi ve ödünleşme teorisi: İMKB sanayi endeksinde yer alan firmalar üzerine bir uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 8(15), 49–59.
29. Handoo, A. ve Sharma, K. (2014). A study on determinants of capital structure in India. IIMB Management Review, 26(3), 170–82.
30. Harris, M. ve Raviv, A. (1991). The theory of capital structure. The Journal of Finance, 46(1), 297–355.
31. Hossain, F. ve Ali, A. (2012). Impact of firm specific factors on capital structure decision: an empirical study of Bangladeshi companies. International Journal of Business Research and Management, 3(4), 163–82.
32. Irk, E. ve Karaca, S. S. (2015). Firmaların sermaye yapısını etkileyen faktörler ve Borsa İstanbul örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (68), 185–200.
33. Karaçayır, E. ve Afşar, A. (2021). Borsa İstanbul’da sermaye yapısı kararları ve asimetrik bilginin etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (41), 133–54.
34. Khaki, A. R. ve Akin, A. (2020). Factors affecting the capital structure: New evidence from GCC countries. Journal of International Studies, 13(1).
35. Köksal, B. ve Orman, C. (2015). Determinants of capital structure: evidence from a major developing economy. Small Business Economics, 44(2), 255–82.
36. Kutlar, A. (2005). Uygulamalı ekonometri. Nobel Kitabevi.
37. Lee, S., Koh, Y. ve Kang, K. H. (2011). Moderating effect of capital intensity on the relationship between leverage and financial distress in the US restaurant industry. International Journal of Hospitality Management, 30(2), 429–38.
38. Maçãs Nunes, P. J. ve Serrasqueiro, Z. M. (2007). Capital structure of Portuguese service industries: A panel data analysis. The Service Industries Journal, 27(5), 549–62.
39. Marisetty, N. ve Praveen, A. M. (2023). Factors influencing on capital structure in India with special reference to CNX junior NIFTY. Asian Research Journal of Arts & Social Sciences, 21(3), 50–60.
40. Mat Nawi, H. (2015). Determinants of capital structure in small and medium sized enterprises in Malaysia. Mazur, K. (2007). The determinants of capital structure choice: evidence from Polish companies. International Advances in Economic Research, 13, 495–514.
41. Megginson, W. L. (1997). Corporate finance theory. Massachusetts, USA.
42. Modigliani, F. ve Miller, M. H. (1958). The cost of capital, corporation finance and the theory of investment. The American Economic Review, 48(3), 261–97.
43. Modigliani, F. ve Miller, M. H. (1963). Corporate income taxes and the cost of capital: a correction. The American Economic Review, 53(3), 433–43.
44. Muigai, R. G. (2016). Effect of capital structure on financial distress of non-financial companies listed in Nairobi Securities Exchange. COHRED, Finance, JKUAT.
45. Okuyan, H. A. ve Taşçı, H. M. (2010). İmkb’de işlem gören reel sektör işletmeleri̇nde sermaye yapısının beli̇rleyi̇ci̇leri̇. Ekonomik Yaklaşım, 21(76), 55–72.
46. Pahuja, A. ve Sahi, A. (2012). Factors affecting capital structure decisions: empirical evidence from selected Indian firms. International Journal of Marketing, Financial Services and Management Research, 3(3), 76–86.
47. Pathak, M. ve Chandani, A. (2023). The nexus between capital structure and firm-specific factors: evidence from Indian companies. Journal of Economic and Administrative Sciences, 39(2), 470–87.
48. Pesaran, M. H. ve Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50–93.
49. Pontoh, W. ve Ilat, V. (2013). Determinant capital structure and profitability impact (Study of listed company in Indonesian Stock Exchange). Research Journal of Finance and Accounting, 4(15), 43–49.
50. Rahman, M. A., Hossain, T. ve Sen, K. K. (2023). Revisiting the puzzle of capital structure determinants: an empirical study based on UK firms. Arab Gulf Journal of Scientific Research.
51. Rajan, R. G. ve Zingales, L. (1995). What do we know about capital structure? Some evidence from international data. The Journal of Finance, 50(5), 1421–60.
52. Rinofah, R. ve Mumpuni, D. L. (2019). Determinants of capital structure: Internal factors (accounting) versus external factors (market). Sebelas Maret Business Review, 4(1), 28–34.
53. Saeedi, Ali, ve Mahmoodi, I. (2011). Capital structure and firm performance: Evidence from Iranian companies. International Research Journal of Finance and Economics, 70, 20–29.
54. Salawu, R. O. ve Agboola, A. A. (2008). The determinants of capital structure of large non-financial listed firms in Nigeria. The International Journal of Business and Finance Research, 2(2), 75–84.
55. Sasono, H. (2022). Analysis of factors affecting capital structure in food and beverage companies in the Indonesia stock exchange. International Journal of Current Science Research and Review, 5(09), 3726–37. doi: 10.47191/ijcsrr/V5-i9-55.
56. Senjaya, K. ve Agustina, L. (2020). The influence of internal and external factors on capital structure of manufacturing companies listed on Idx in 2016-2018. ACCRUALS (Accounting Research Journal of Sutaatmadja), 4(02), 163–74.
57. Sha, T. L. (2019). Faktor yang mempengaruhi capital structure pada sektor industri dasar dan kimia. Jurnal Ekonomi, 24(1), 94–110.
58. Söylemez, Y. (2019). Firmaların sermaye yapısını etkileyen faktörler: demir çelik metal ana sanayi uygulaması. Sosyoekonomi, 27(40), 91–104.
59. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2001. Using multivariate statistics. Allyn and Bacon.
60. Teker, D., Tasseven, O. ve Tukel, A. (2009). Determinants of capital structure for Turkish firms: A panel data analysis. International Research Journal of Finance and Economics, 29, 179–87.
61. Terim, B. ve Kayalı, C. A. (2009). Sermaye yapısını belirleyici etmenler: Türkiye’de imalat sanayi örneği. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 125–54.
62. Thoa, H. T. K., Hung, N. M. ve Ha, P. T. H. (2022). Original paper factors affecting on the capital structure of real estate joint-stock companies listed on Vietnam’s stock exchange. Journal of Economics and Public Finance, 8(2), 121–34.
63. Tien, D. T. K. (2023). Factors affecting the capital structure of companies in the ındustry, agriculture, and services listed on the Vietnamese stock market. Journal of Economics, Finance and Management Studies, 6(8), 4087–91.
64. Titman, S. ve Wessels, R. (1988). The determinants of capital structure choice. The Journal of Finance, 43(1), 1–19.
65. Topaloğlu, E. E. (2018). Sermaye yapısına etki eden firmaya özgü faktörlerin panel veri analizleri ile belirlenmesi: kurumsal yönetim endeksi üzerine bir uygulama. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (640), 763–800.
66. Turaboglu, T. T., Erkol, A. Y. ve Topaloglu, E. E. (2017). Finansal başarısızlık ve sermaye yapısı kararları: BIST 100 endeksindeki firmalar üzerine bir uygulama. Business & Economics Research Journal, 8(2).
67. Van Horne, J. C. ve Wachowicz, J. M. (2005). Fundamentals of financial management. Pearson Education. Vo, X. V. (2017). Determinants of capital structure in emerging markets: Evidence from Vietnam. Research in International Business and Finance, 40, 105–13.
68. Voulgaris, F., Asteriou, D. ve Agiomirgianakis, G. (2004). Size and determinants of capital structure in the Greek manufacturing sector. International Review of Applied Economics, 18(2), 247–62.
69. Yılmaz, E. ve Aslan, T. (2020). Makroekonomik göstergelerin sermaye yapısı üzerindeki etkisi: imalat dışı sektörler üzerinde bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (85), 187–208.
70. Yusuf, I. ve Achmad, Z. (2023). The effect of profitability, size, sales growth, asset structur and liquidity on capital structure. GREENOMIKA, 5(2), 191–97.
71. Zeitun, R. ve Tian, G. G. (2014). Capital structure and corporate performance: evidence from Jordan. Australasian Accounting Business & Finance Journal.