Uluslararası Ekonomi Hukukunda Kur Manipülasyonları: Hukuki Statü, Kapsam, Politika Seçenekleri ve Hukuki Çareler

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 1204 - 1235, 29.12.2025

Mustafa Göker , İlkut Elif Kandil Göker

Öz

Kur müdahaleleri başka ülkeler üzerinde çeşitli ekonomik, sosyal ve siyasal sonuçlar doğurur. Ekonomik dengelerin ve kalkınma programlarının gerektirdiği müdahaleler kabul görmekte ve piyasa mekanizması tarafından orta/uzun vadede absorbe edilmektedir. Buna karşın, ihracatçı sektörlere sürekli bir rekabet gücü kazandırmaya yönelik sistematik müdahalelerle ulusal paranın değerini ekonomik realitenin gerektirdiğinden farklı şekilde düşük tutmak kur manipülasyonu sayılmaktadır. IMF Antlaşması, üye devletlerin rekabetçi kur manipülasyonu yapmasını açık şekilde yasaklamıştır. Ancak IMF hukuku, bu yasağı güçlü uygulama ve yaptırım mekanizmaları ile desteklememiştir. Bu durumda, kur manipülasyonlarına karşı tek veya çok taraflı çözüm yolları arayışı gündeme gelmektedir. Diğer taraftan, kur manipülasyonunun tanımı, tespiti ve ölçütü bir sorun alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma, kur manipülasyonlarına yönelik alternatif çözüm yolları ile kavrama dair kapsam ve kriter sorunlarını tartışmaktadır. Özellikle ABD’nin karşı çabaları sayesinde bugün için manipülatör ülkeler manipülasyon politikalarını bir süredir terk etmiş görünmektedir ancak uluslararası kurallara ve taahhütlere bağlanmamış bu konu küresel ekonomi bakımından potansiyel bir sorun alanı olarak ortada durmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Uluslarası Ekonomi Hukuku , Kur Manipülasyonları , Uluslararası Para Fonu (IMF) , Politika Seçenekleri , Hukuki Çareler

Kaynakça

• US drops designation of China as currency manipülatör, (2020, 14 Ocak), AP News, https://apnews.com/general-news-0c0897cfd101e269605fe1c3954e6b88, (Erişim tarihi: 08.08.2024).
• BBC Websitesi (2019), “US officially labels China a 'currency manipulator'”, 6 August, https://www.bbc.com/news/business-49244702, (Erişim tarihi: 08.08.2024).
• BBC Websitesi (2020), US reverses China 'currency manipulator' label, 14 January, https://www.bbc.com/news/business-51098294, (Erişim tarihi: 08.08.2024).
• Bergsten, C. F. (2011). The need for a robust response to Chinese currency manipulation – policy options for the Obama administration including countervailing currency intervention. Journal of International Business and Law, 10(2), 269-280.
• Bergsten, C. F. (2014). Addressing currency manipulation through trade agreements, Policy Brief Number PB 14-2, Peterson Institute for International Economics.
• Bergsten, C. F., ve Gagnon, J. E. (2017). Currency conflict and trade policy a new strategy for the United States. Peterson Institute for International Economics.
• US drops Switzerland, Vietnam currency-manipulator labels, (2021, 16 April), Bloomberg HT, https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-16/u-s-drops switzerland-vietnam-currency-manipulator-labels (Erişim tarihi: 08.08.2024).
• ABD Çin’i neden ‘kur manipülatörü’ ilan etti?, (2019, 6 Ağustos), Bloomber HT, https://www.bloomberght.com/abd-cin-i-neden-kur-manipulatoru-ilan-etti-2230193?page=2 (Erişim tarihi: 08.08.2024).
• BNA International Trade Daily (2010), UNCTAD blasts efforts to pressure China into revaluation of currency, 17 March.
• de Lima-Campos, A. ve Gil, J. A. G. (2012). A case for misaligned currencies as countervailable subsidies, UNCTAD XIII Pre-Conference Event Policy Dialogue: Redefining the Role of the Government in Tomorrow’s International Trade 26 – 27 March 2012 Room XVI, Palais des Nations, Geneva.
• Gagnon, J. (2013). The elephant hiding in the room: Currency intervention and trade imbalances, Working Paper No. 13-2, Peterson Institute for International Economics.
• Goldstein, M. ve Lardy, N. R. (2008). China’s exchange rate policy: An overview of some key issues. M. Goldstein ve N. R. Lardy (Ed). Debating China’s exchange rate policy içinde (s. 1-60). Washington: Peterson Institute for International Economics.
• Göker, M. (2022). Küresel ticaret kurallarından kaynaklı uyuşmazlıkların çözümünde temyiz sorunu. Çiğdem Çadırcı ve Hatice Aztimur (Ed.). Sosyal Bilimlerde Güncel Meseleler içinde (s. 46-74). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Göker, M. ve Kandil Göker, İ. E. (2024). Küresel ekonomik yönetişimde finans ve ticaret: IMF – GATT/DTÖ iş birliği ve kur rejimi – ticaret bağlantısı. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 60, 129-151.
• IMF (2006). Article IV of the fund’s articles of agreement: An overview of the legal framework, 28 June, 2006, https://www.imf.org/en/Publications/Policy-Papers/Issues/2016/12/31/Article-IV-of-the-Fund-s-Articles-of-Agreement-An-Overview-of-the-Legal-Framework-PP3883, (Erişim tarihi: 14.11.2024).
• IMF (2007a). Review of the 1977 decision – proposal for a new decision, companion paper, supplement, and public ınformation notice, (21 June, 2007), https://www.imf.org/externalnp/pp/2007/eng/nd.pdf (Erişim tarihi: 14.11.2024).
• IMF (2007b). Surveillance guidelines: Landmark framework for IMF surveillance, IMF Survey Online, (21 June, 2007), https://www.imf.org/en/News/Articles/2015/09/28/04/53/sopol0621b, (Erişim tarihi: 14.11.2024).
• IMF (2009). Cooperation between the IMF and the WTO (Back¬ground Document 2), Independent Evaluation Office, https://ieo.imf.org/en/Evaluations/Completed/2009-0616-imf-involvement-in-international-trade-policy-issues, (Erişim tarihi: 10.11.2024).
• IMF (2023). 2022 Update of the external balance assessment methodology, IMF Working Paper, WP/23/47, 2023 March.
• Louka, E. (2020). The global economic order: The international law and politics of the financial and monetary system. Edward Elgar Publishing.
• McKinnon, R. (2009), China’s exchange rate policy and fiscal expansion, Stanford Institute for Economic Policy Research (SIEPR) Policy Brief, https://siepr.stanford.edu/publications/policy-brief/chinas-exchange-rate-policy-and-fiscal-expansion, (Erişim tarihi: 14.11.2024).
• Mussa, M. (2007). IMF surveillance over China’s exchange rate policy, Working Paper, Peterson Institute of International Economics, https://www.piie.com/commentary/speeches-papers/imf-surveillance-over-chinas-exchange-rate-policy, (Erişim tarihi: 14.11.2024).
• Sanford, J. E. (2011). Currency manipulation: The IMF and WTO, CRS Report for Congress (7-5700). US Congressional Research Service, January 28, 2011.
• Staiger, R. W., ve Sykes, A. O. (2010). Currency manipulation and world trade. World trade review, 9(4), 583-627.
• US Congressional Research Service (2022). In Focus, September 22, 2022.
• U.S. Department of the Treasury Office of International Affairs (2016). Foreign exchange policies of major trading partners of the United States, Report to Congress, (October 14, 2016), https://home.treasury.gov/system/files/206/2016-10-14Fall2016FXReportFINAL.pdf, (Erişim tarihi: 29.05.2024).
• U.S. Department of the Treasury Office of International Affairs (2024). Macroeconomic and foreign exchange policies of major trading partners of the United States, Report to Congress, June 2024, https://home.treasury.gov/system/files/136/June-2024-FX-Report.pdf, (Erişim tarihi: 29.05.2024).
• Treasury designates Vietnam, Switzerland as currency manipulators. (2020, December 16). The Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/treasury-designates-vietnam-switzerland-as-currency-manipulators-11608125414, (Erişim tarihi: 08.08.2024).