Yugoslavya’nın Kurulması ve Dağılmasında Kimlik, Güç Dengesi ve Ulusal Çıkarların Rolü

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 114 - 141 , 29.03.2026

İbrahim Fevzi Güven

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1625761

https://izlik.org/JA44EF53HA

Öz

Bu çalışmada, farklı ulusları aynı devlet çatısı altında bir araya getiren Yugoslavya’nın kurulmasında ve varlığını korumasında rol oynayan faktörler analiz edilmiştir. Yugoslavya’nın dağılmasının nedenleri pek çok çalışmada farklı açılardan ele alınmış olsa da birliğin kurulmasında etkili olan dinamikler yeterince incelenmemiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrası kurulan ve daha sonra Yugoslavya Krallığı adını alan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığının ve İkinci Dünya Savaşı sonrası Josip Broz Tito öncülüğünde kurulan Yugoslavya’nın kuruluşunda, birliği oluşturan ulusların kimliksel yakınlığı sanıldığı kadar etkili olmamıştır. Her iki Yugoslavya deneyiminde de Güney Slav uluslarını bir araya getiren şey ortak tarih, kültür, kimlik gibi faktörlerden ziyade komşu ülkelerin oluşturduğu ortak tehdit ve bir arada olmanın getirdiği ortak çıkarlar olmuştur. Tito Yugoslavya’sını Yugoslavya Krallığından daha uzun ömürlü olması, ortak bir kimlik oluşturma politikasından ziyade ulusal farklılıkların kabullenilmesi ve zor kullanmayı da kapsayan çeşitli yöntemlerle bu farklılıkların bir arada tutulması için hassas bir denge siyasetine ağırlık verilmesine bağlı olmuştur. Tito sonrasında Miloseviç tarafından bu denge siyasetinin yerle bir edilmesiyle Yugoslavya’nın dağılması kaçınılmaz olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Yugoslav Kimliği , Ulusal Çıkarlar , Güç Dengesi , Josip Broz Tito , Yugoslavya

Kaynakça

• Andelman, D. A. (1980). Yugoslavia: The delicate balance. Foreign Affairs, 58(4), 835-851. doi:10.2307/20040506 Atatürk Ansiklopedisi. (2021, 3 Mart). Wilson ilkeleri. Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/wilson-ilkeleri/ adresinden erişildi.
• Auty, P. (1965). Yugoslavia. New York: Walker and Company.
• Baric, N. (2021). İkinci Dünya Savaşı’nda Hırvatistan. H. Demir (Ed.), Yugoslavya tarihi: 1918-1991 içinde (ss. 25-42). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Bieber, F. (2020). The rise of authoritarianism in the Western Balkans. Cham: Palgrave Macmillan.
• Biondich, M. (2011). The Balkans: Revolution, war, and political violence since 1878. Oxford: Oxford University Press.
• Biserko, S. (2012). Yugoslaviaʹs implosion: The fatal attraction of Serbian nationalism. Oslo: Norwegian Helsinki Committee.
• Bora, T. (1995). Yugoslavya: Milliyetçiliğin provokasyonu. İstanbul: Birikim Yayınları.
• Calic, M.-J. (2019). A history of Yugoslavia. (D. Geyer, Çev.) Central European studies. West Lafayette, Indiana: Purdue University Press.
• Carmichael, C. (2002). Ethnic cleansing in the Balkans: Nationalism and the destruction of tradition. Oxon & New York: Routledge.
• Cepic, Z. (2021). Yugoslavya’da Slovenya (1945-1991): Süreçler ve olaylar. H. Demir (Ed.), Yugoslavya tarihi: 1918-1991 içinde (ss. 99-124). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Ćirković, S. M. (2004). The Serbs. (V. Tošić, Çev.). Malden: Blackwell Publishing.
• Demir, H. (2013). Hırvatistan’da Yugoslavcılık düşüncesi. Avrasya İncelemeleri Dergisi, II(2), 115-168.
• Djilas, A. (1991). The contested country: Yugoslav unity and communist revolution, 1919–1953. Cambridge: Harvard University Press.
• Djokic, D. (2003). “After one hundred years”: The Yugoslav idea in historical perspective. Historically Speaking, 5(2), 18-21. doi:10.1353/hsp.2003.0002
• Doder, D. (1978). The Yugoslavs. New York: Rondom House.
• Dučić, J. (1999). Jugoslovenska ideologija: Istina o “jugoslavizmu”. Belgrad: Slobodna knjiga. (Orijinal eserin basım tarihi 1942).
• Friedman, F. (1996). The Bosnian Muslims: Denial of a nation. Boulder, CO: Westview Press.
• Gasparic, J. (2021). Slovenler ve Birinci Yugoslavya (1918-1941). H. Demir (Ed.), Yugoslavya tarihi: 1918-1991 içinde (ss. 61-79). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• George, A. L. ve Bennett, A. (2005). Case studies and theory development in the social sciences. BCSIA studies in international security. Cambridge: MIT Press.
• Gerring, J. (2004). What is a case study and what is it good for?. American Political Science Review, 98(2), 341-354. doi:10.1017/S0003055404001182
• Godina, V. V. (1998). The outbreak of nationalism on Former Yugoslav territory: A historical perspective on the problem of supranational identity. Nations and Nationalism, 4(3), 409-422.
• Gödl, D. (2007). Challenging the past: Serbian and Croatian aggressor-victim narratives. International Journal of Sociology, 37(1), 43-57. doi:10.2753/IJS0020-7659370103
• Hudson, K. (2003). Breaking the South Slav dream: The rise and fall of Yugoslavia. London: Pluto Press.
• Ivešić, T. (2024). The rise and fall of Communist Yugoslavism: Soft nation-building in Yugoslavia. Routledge histories of Central and Eastern Europe. New York: Routledge.
• Jareb, M. (2021). Sırp-Hırvat-Sloven/Yugoslavya Krallığı’nda Hırvatlar ve Hırvatistan toprakları (1918-1941). H. Demir (Ed.), Yugoslavya tarihi: 1918-1991 içinde (ss. 1-23). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Jelavich, B. (1983). History of the Balkans: Twentieth century (C. 1-2, C. 2). Cambridge: Cambridge University Press.
• Jelavich, B. (2015). Balkan tarihi: 20. Yüzyıl. (Z. Savan ve H. Uğur, Çev.). İstanbul: Küre Yayınları.
• Kamberović, H. (2021). Yugoslavya’da Bosna-Hersek (1918-1991). H. Demir (Ed.), Yugoslavya tarihi: 1918-1991 içinde (ss. 125-142). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Kamil, İ. (2023). Soğuk Savaş döneminde Yugoslavya: Siyaset-ekonomi-dış politika (1945-1990). İstanbul: Kriter Yayınevi.
• Kenar, N. (2005). Bir dönemin perde arkası Yugoslavya: Yugoslavya sorununun ulusal ve uluslararası boyutu. Ankara: Palme Yayıncılık.
• Kut, Ş. (2005). Balkanlar’da kimlik ve egemenlik. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Lukic, R. ve Lynch, A. (1996). Europe from the Balkans to the Urals: The disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union. New York: Oxford University Press.
• Malcolm, N. (2002). Kosovo: A short history. London: Pan Books.
• Marković, R. ve Srdić, M. (1987). Ustavi i ustavna dokumenta socijalističke Jugoslavije 1942-1981. Belgrad: Naučna knjiga.
• McCumiskey, J. P. (2023). British foreign policy in former Yugoslavia 1989–1999: Brotherhood and unity lost. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
• National Archives. (2021, 21 Eylül). President Woodrow Wilson’s 14 points (1918). National Archives. 19 Kasım 2024 tarihinde https://www.archives.gov/milestone-documents/president-woodrow-wilsons-14-points adresinden erişildi.
• Neuffer, E. (2001). The key to my neighbor’s house: Seeking justice in Bosnia and Rwanda (1st ed.). New York: Picador.
• Nielsen, C. A. (2014). Making Yugoslavs: Identity in King Aleksandar’s Yugoslavia. Toronto: University of Toronto Press.
• Oberschall, A. (2000). The manipulation of ethnicity: From ethnic cooperation to violence and war in Yugoslavia. Ethnic and Racial Studies, 23(6), 982-1001. doi:10.1080/014198700750018388
• Özçelik, M. (2018). Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı: Sırplar ve Hırvatlar arasındaki sorunlar ve krallığın yıkılışı (1918-1929). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (6), 19-53. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.4.6.39
• Ramet, S. P. (1992a). Nationalism and federalism in Yugoslavia, 1962-1991. Bloomington: Indiana University Press.
• Ramet, S. P. (1992b). War in the Balkans. Foreign Affairs, 71(4), 79-98.
• Ramet, S. P. (1992c). Balkan babel: Politics, culture, and religion in Yugoslavia. Boulder: Westview Press.
• Roe, P. (2005). Ethnic violence and societal security dilemma. London: Routledge.
• Sekulic, D., Massey, G. ve Hodson, R. (1994). Who were the Yugoslavs? Failed sources of a common identity in the Former Yugoslavia. American Sociological Review, 59(1), 83-97. doi:10.2307/2096134
• Selçuk Özgür, P. (2015). Yunanistan İç Savaşı ve dış güçlerin rolü. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, (57), 101-129.
• Shoup, P. S. (1968). Communism and the Yugoslav national question. New York: Columbia University Press.
• Silber, L. ve Little, A. (1998). Yugoslavia: Death of a nation (1st edition.). New York: TV Books.
• Šišić, F. (1920). Dokumenti o postanku kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1914-1919. Zagreb: Naklada "Matice Hrvatske".
• Tomić, Đ. (2014). From “Yugoslavism” to (post-) Yugoslav nationalisms: Understanding Yugoslav identities. R. Vogt, W. Cristaudo ve A. Leutzsch (Ed.), European national identities: Elements, transitions, conflicts içinde (ss. 271-292). New York: Routledge. doi:10.4324/9781351296489
• Ülger, İ. K. (2009). Yugoslavya neden parçalandı? Balkan dramının perde arkası. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Wachtel, A. (1998). Making a nation, breaking a nation: Literature and cultural politics in Yugoslavia. Cultural memory in the present. Stanford: Stanford University Press.
• Woodward, S. L. (1995). Balkan tragedy: Chaos and dissolution after the Cold War. Washington, DC: Brookings Institution Press.