İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü

Adviye Aslı Denizli Polat

doi:10.18074/ckuiibfd.1634051

İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü

Öz

İnsan kaynakları geliştirme iklimi, kariyerizm eğilimi ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilere görgül olarak ışık tutmayı amaçlayan bu araştırma, uygun örneklem yöntemiyle 380 beyaz yakalı çalışandan derlenen veriler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Korelasyon analizi bulguları, insan kaynakları geliştirme ikliminin hem kariyerizm eğilimiyle hem de işten ayrılma niyetiyle negatif yönlü orta düzeyde bir ilişkiye sahip olduğunu, ayrıca kariyerizm eğilimi ile işten ayrılma niyeti arasında ise pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Regresyon analizleri ve Sobel testi sonucunda, insan kaynakları geliştirme ikliminin işten ayrılma niyetine etkisinde kariyerizm eğiliminin kısmi aracı rolü üstlendiği belirlenmiştir. Araştırma bulguları; çalışanların insan kaynakları geliştirme iklimine dair algılarının kariyerizm eğilimlerine yansıdığını, bu durumun da işten ayrılma niyetleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede örgütlerin insan kaynakları geliştirmeye dair atacakları adımların ve örgütte geliştirme odaklı bir iklimin hâkim kılınmasının, çalışanın hedefleri ile örgütün hedeflerinin örtüşmesini sağlayarak hem kariyerizm eğilimini hem de işten ayrılma niyetini azaltma yönünde katkı sağlayabileceği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Adams, J. W. (2011). Examination of inter-relationships between psychological contract, careerist orientation, and organisational citizenship behaviour (Doctoral dissertation, City University London).
Adams, J. W., Srivastava, A., Herriot, P. ve Patterson, F. (2013). Careerist orientation and organizational citizenship behavior in expatriates and non-expatriates. Journal of Career Development, 40(6), 469-489. https://doi.org/10.1177/0894845312472255
Erdem, A. T. (2024). Örgütlerde Kariyerizm. içinde Örgütlerde Saplantılı Tutum ve Davranışlar, Ed. Merdan ve Korkmaz, Eğitim Yayınevi: Konya.
Allen, D. G., Shore, L. M., & Griffeth, R. W. (2003). The role of perceived organizational support and supportive human resource practices in the turnover process. Journal of management, 29(1), 99-118.
Angle, H. L. ve Perry, J. L. (1981). An empirical assessment of organizational commitment and organizational effectiveness. Administrative Science Quarterly, 26(1), 1-14. https://doi.org/10.2307/2392596
Aryee, S., & Chen, Z. X. (2004). Countering the trend towards careerist orientation in the age of downsizing: Test of a social exchange model. Journal of Business Research, 57(4), 321-328.
Babushe, M.T. & Narendranath, K. (2013). HRD Climate and Job Satisfaction in the Public Sector of Ethiopia: An Empirical Study in Amhara and Benishangul-Gumuz Regions, IOSR Journal of Business and Management (IOSR-JBM), 13 (6), 121-131.
Bal, S. (2020). Örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyetinin öncülleri, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin analizi: Havacılık çalışanları üzerine bir uygulama, (Tez No. 612384) [Yüksek lisans tezi, Gebze Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Barmaky, A. ve Ekizler, H. (2020). Superior role of human resource development climate and its impact on job attitudes. Journal of Economics, Management and Trade, 26(8), 36-60. DOI: 10.9734/JEMT/2020/v26i830279
Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Bostan, A. (2025). Kariyerizm, duygusal emek ve psikolojik sermayenin tükenmişlik üzerindeki etkileri. Yayımlanmamış doktora tezi. Gebze Teknik Üniversitesi, Gebze.
Brewster, C., Gollan, P. J. ve Wright, P. M. (2013). Guest editors' note: Human resource management and the line. Human Resource Management, 52(6), 829-838. DOI:10.1002/hrm.21594
Buchanan, F. R., Kim, K. H. ve Basham, R. (2007). Career orientations of business master's students as compared to social work students: Further inquiry into the value of graduate education. Career Development International, 12(3), 282-303.
Chaudhary, R., Rangnekar, S., & Barua, M. (2011). Relation between human resource development climate and employee engagement: Results from India. Europe’s Journal of Psychology, 7 (4), 664-685.
Chay, Y. W. ve Aryee, S. (1999). Potential moderating influence of career growth opportunities on careerist orientation and work attitudes: Evidence of the protean career era in Singapore. Journal of Organizational Behavior, 20(5), 613-623.
Chiaburu, D. S., Diaz, I. ve De Vos, A. (2013). Employee alienation: relationships with careerism and career satisfaction. Journal of Managerial Psychology, 28(1), 4-20.
Chiaburu, D. S., Muñoz, G. J. ve Gardner, R. G. (2013). How to spot a careerist early on: Psychopathy and exchange ideology as predictors of careerism. Journal of business ethics, 118(3), 473-486.
Chowdhury, A. E. H., Hira, E. L. ve Kaisar, M. M. (2012). An empirical study on training, job satisfaction, and corporate brand image relationship to employees working performance in context of British American Tobacco, Dhaka. International Journal of Applied Behavioral Economics (IJABE), 1(3), 58-69.
Claiborne, N., Auerbach, C., Zeitlin, W. ve Lawrence, C. K. (2015). Climate factors related to intention to leave in administrators and clinical professionals. Children and Youth Services Review, 51, 18-25. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2015.01.007
Clarke, M. (2009). Plodders, pragmatists, visioners and opportunists: Career patterns and employability. Career Development International, 14(1), 8-28.
Coşkun, R., Altunışık, R., Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı (8. baskı), Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
Cotton, J. L. ve Tuttle, J. M. (1986). Employee turnover: A meta-analysis and review with implications for research. Academy of Management Review, 11(1), 55-70. https://doi.org/10.5465/amr.1986.4282625
Crawshaw, J. ve Brodbeck, F. (2011). Justice and trust as antecedents of careerist orientation. Personnel Review, 40(1), 106-125. https://doi.org/10.1108/00483481111095546
Crawshaw, J. R., Van Dick, R., & Brodbeck, F. C. (2012). Opportunity, fair process and relationship value: career development as a driver of proactive work behaviour. Human resource management journal, 22(1), 4-20.
Dai, Y. D., Zhuang, W. L. ve Huan, T. C. (2019). Engage or quit? The moderating role of abusive supervision between resilience, intention to leave and work engagement. Tourism Management, 70, 69-77. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.07.014Get rights and content
Denizli, A. A. (2018). İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin, Çalışanların İşe Adanmışlıklarına Etkisinde Örgüte Bağlılığın Rolü ve Bir Araştırma. (Tez No. 525927) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Denizli, A.A. ve Dündar, G.İ. (2021). Nedenleri ve sonuçları bağlamında kariyerizme ilişkin kavramsal bir inceleme. International Academician Studies Congress 2021 Spring, Mersin, April 29-May 1, 105-113.
Dhaubhadel, I. (2021). The mediating role of psychological capital (PsyCap) on the relationship between human resource development (HRD) climate and employee performance: A study in Nepali developmental organizations. South Asian Journal of Management, 28(1), 25-58.
Dirik, D. (2019). Ulusal yazın bağlamında işten ayrılma niyetinin öncüllerine ilişkin bir meta-analiz çalışması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26(1), 131-155. https://doi.org/10.18657/yonveek.520699
Dubey, P., Sharma, S. K. ve Surenthiran, N. (2013). Human resource development: A literature review. Golden Research Thoughts, 3(6), 1-11.
Erdem, A. T. (2021). A Tipi kişilik özelliğinin kariyerizm eğilimi üzerine etkisinde ahlaki çözülme eğiliminin aracı rolü. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (45), 47-62.
Ewis, M.Z. (2015). The Role of Human Resources Development Climate in Building Positive Job Attitudes and Extra-Role Behaviors. International Journal of Business and Management, 10 (5), 153-167.
Feldman, D. C. ve Weitz, B. A. (1991). From the invisible hand to the gladhand: Understanding a careerist orientation to work. Human Resource Management, 30(2), 237-257. https://doi.org/10.1002/hrm.3930300206
Gómez-Mejía, L., Balkin, D.ve Cardy, R. (2012). Managing human resources (7th ed.). NJ: Pearson Education. Gündüz Çekmecelioğlu, H. (2007). Örgüt ikliminin iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisi: Bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 79-97.
Gürbüz, S. ve Bekmezci, M. (2012). İnsan kaynakları yönetimi uygulamalarının bilgi işçilerinin işten ayrılma niyetine etkisinde duygusal bağlılığın aracılık ve düzenleyicilik rolü. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 41(2), 189-213.
Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz (4. baskı), Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Hamilton, S. M. ve von Treuer, K. (2012). An examination of psychological contracts, careerism and ITL. Career Development International. 17(5): 475-494. DOI 10.1108/13620431211269711
Hayfron, M. E. K., Baafi, N. K. A. ve Asante, K. G. (2023). Trust as a mediator of the relationship between human resource development climate and organisational citizenship behaviours. Industrial and Commercial Training, 55(2), 253-268. DOI 10.1108/ICT-06-2022-0045
Herrick, R. ve Thomas, S. (2005). Do term limits make a difference? Ambition and motivations among US state legislators. American Politics Research, 33(5), 726-747. https://doi.org/10.1177/1532673X04270935
Holtom, B. C., Mitchell, T. R., Lee, T. W. ve Eberly, M. B. (2008). 5 turnover and retention research: a glance at the past, a closer review of the present, and a venture into the future. The Academy of Management Annals, 2(1), 231-274. https://doi.org/10.1080/19416520802211552
Hong, L. C. ve Kaur, S. (2008). A relationship between organizational climate, employee personality and intention to leave. International Review of Business Research Papers, 4(3), 1-10.
Hsiung, H. H., Lin, C. W., & Lin, C. S. (2012). Nourishing or suppressing? The contradictory influences of perception of organizational politics on organizational citizenship behaviour. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 85(2), 258-276.
Jago, L. ve Deery, M. (2004). An investigation of the impact of internal labour markets in the hotel industry. The Service Industries Journal, 24(2), 118-129. https://doi.org/10.1080/02642060412331301292
Jyoti, J. (2013). Impact of organizational climate on job satisfaction, job commitment and intention to leave: An empirical model. Journal of Business Theory and Practice, 1(1), 66-82.
Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi: “kavramlar ilkeler teknikler” (26. baskı). Ankara: Nobel Yayınları. Koh, H. C. ve Goh, C. T. (1995). An analysis of the factors affecting the turnover intention of non-managerial clerical staff: A Singapore study. International Journal of Human Resource Management, 6(1), 103-125. https://doi.org/10.1080/09585199500000005
Kurtuluş, K. (2010). Araştırma yöntemleri, İstanbul: Türkmen Kitabevi.
Leone, C., Bruyneel, L., Anderson, J. E., Murrells, T., Dussault, G., Henriques de Jesus, É, Sermeus, W., Aiken, L. ve Rafferty, A. M. (2015). Work environment issues and intention-to-leave in Portuguese nurses: A cross-sectional study. Health Policy, 119(12), 1584–1592. https://doi. org/10.1016/j.healthpol.2015.09.006
Mano-Negrin, R., & Kirschenbaum, A. (1999). Push and pull factors in medical employees' turnover decisions: The effect of a careerist approach and organizational benefits on the decision to leave the job. International Journal of Human Resource Management, 10(4), 689-702.
Mensele, C. ve Coetzee, M. (2014). Job embeddedness, organisational commitment and voluntary turnover of academic staff at a higher education institution in South Africa. South African Journal of Labour Relations, 38(1), 9-30.
Mittal, S., Gupta, V., & Mottiani, M. (2016). HRD Climate&Customer Satisfaction in Indian Private Banks. The Indian Journal of Industrial Relations, 51 (3), 447-459.
Mohanty, B., Susmitaparija. ve Ghansyamsahu. (2012). An empirical study on HRD climate and its impact on job performance in private insurance companies in Odisha. International Journal of Multidisciplinary Research, 2(5), 15-28.
Nawaz, M. S. ve Pangil, F. (2016). The relationship between human resource development factors, career growth and turnover intention: The mediating role of organizational commitment. Management Science Letters, 6, 157-176.
Orhunbilge, N. (2002). Uygulamalı regresyon ve korelasyon analizi (2. baskı), İstanbul: İ.Ü. İşletme Fakültesi Yayını.
Öktem, Ş., Kızıltan, B. ve Öztoprak, M. (2016). Örgütsel güven ile örgüt ikliminin örgütsel özdeşleşme, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerine etkileri: Otel işletmelerinde bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(4), 162-186. DOI: 10.20491/isarder.2016.212
Örücü, E. ve Özafşarlıoğlu, S. (2013). Örgütsel adaletin çalışanların işten ayrılma niyetine etkisi: Güney Afrika Cumhuriyeti’nde bir uygulama. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(23), 335-358.
Pang, L., Kucukusta, D. ve Chan, X. (2015). Employee turnover intention in travel agencies: Analysis of controllable and uncontrollable factors. International Journal of Tourism Research, 17(6), 577-590. https://doi.org/10.1002/jtr.2025
Pang, M., Chua, B.-L., & Chu, C. W. L. (2008). Learning to stay ahead in an uncertain environment. The International Journal of Human Resource Management, 19(7), 1383–1394.
Polat, M. ve Meydan, C. H. (2010). Örgütsel özdeşleşmenin sinizm ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisi üzerine bir araştırma. Savunma Bilimleri Dergisi, 9(1), 145-172.
Rao, T. V. ve Abraham, S.J. (2010). HRD Climate in Organizations, in Readings in Human Resource Development, T.V. Rao, (Ed.). Oxford&IBH.
Ravichandran, A. ve Venkat Raman, A. (2021). Effect of HRD climate on organizational commitment: A comparative study of higher educational institutions in a province of India. IOSR Journal of Business and Management, 23(7), 36-45. DOI: 10.9790/487X-2307063645
Rousseau, D. M. (1990). New hire perceptions of their own and their employer's obligations: A study of psychological contracts. Journal of Organizational Behavior, 11(5), 389-400. https://doi.org/10.1002/job.4030110506
Schneider, B. ve Reichers, A. E. (1983). On the etiology of climates. Personnel Psychology, 36(1), 19-39. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1983.tb00500.x
Shaari, R., Rahman, A., Al Aufi, M. H., Rajab, A. ve Abdul, S. R. (2015). The ‘OCTAPAC’culture as a core component of HRD Climate: A Survey. Jurnal Kemanusiaan, 24(2), 59-77.
Shalley, C. E., Gilson, L. L. ve Blum, T. C. (2000). Matching creativity requirements and the work environment: Effects on satisfaction and intentions to leave. Academy of Management Journal, 43(2), 215-223. https://doi.org/10.5465/1556378
Sobel, M. E. (1982). Asymptotic confidence intervals for indirect effects in structural equation models. Sociological Methodology, 13, 290-312. https://doi.org/10.2307/270723
Tett, R. P. ve Meyer, J. P. (1993). Job satisfaction, organizational commitment, turnover intention, and turnover: Path analyses based on meta‐analytic findings. Personnel Psychology, 46(2), 259-293. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1993.tb00874.x
Tiwari, U. (2014). A study on HRD culture and climate and their impact on employees performance at Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL). Asian Journal of Management, 5(3), 297-301.
Türk Dil Kurumu (2025). Güncel Türkçe Sözlük. 03.06.2025, https://sozluk.gov.tr/
Uslu, O. ve Çoban, D. T. (2022). Kariyerist Eğilimlerin İzlenim Yönetimi Taktikleri ile İlişkilerinde Karanlık Kişilik Özelliklerinin Düzenleyici Rolü. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 1417-1432.
Venkateswaran, K. P. S. (1997). A note on HRD climate. Vikalpa, 22(1), 51-54. https://doi.org/10.1177/0256090919970108
Vij, B. ve Jain, V. K. (2016). HRD Climate in Banking Sector in India. International Journal of Informative & Futuristic Research, 1(10), 38-50.
Yang, Y., Xie, Y., & Qin, C. (2016). Careerist orientation: Conceptualization, measurement, causes and effects. Advances in Psychological Science, 24(3), 410.
Yıldız, B. (2015). The antecedents of constructive and destructive deviant workplace behaviors. (Thesis Number 398855) [Doctoral Dissertation, Gebze Technical University]. Higher Education Council National Thesis Center.
Yıldız, B., & Arda, Ö. A. (2018). İyi bir asker mi? İyi bir illüzyonist mi? Kariyerizm ile zorunlu vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkide işten ayrılma niyetinin rolü. Business & Economics Research Journal, 9(1), 151-167.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İnsan Kaynakları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Adviye Aslı Denizli Polat ^*
0000-0002-5342-8049
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

5 Şubat 2025

Kabul Tarihi

19 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1634051

IZ

https://izlik.org/JA74FP52ND

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Denizli Polat, A. A. (2026). İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 714-738. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1634051

AMA

1.Denizli Polat AA. İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;16(3):714-738. doi:10.18074/ckuiibfd.1634051

Chicago

Denizli Polat, Adviye Aslı. 2026. “İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16 (3): 714-38. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1634051.

EndNote

Denizli Polat AA (01 Eylül 2026) İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16 3 714–738.

IEEE

[1]A. A. Denizli Polat, “İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 16, sy 3, ss. 714–738, Eyl. 2026, doi: 10.18074/ckuiibfd.1634051.

ISNAD

Denizli Polat, Adviye Aslı. “İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16/3 (01 Eylül 2026): 714-738. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1634051.

JAMA

1.Denizli Polat AA. İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;16:714–738.

MLA

Denizli Polat, Adviye Aslı. “İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 16, sy 3, Eylül 2026, ss. 714-38, doi:10.18074/ckuiibfd.1634051.

Vancouver

1.Adviye Aslı Denizli Polat. İnsan Kaynakları Geliştirme İkliminin İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Kariyerizmin Aracı Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 01 Eylül 2026;16(3):714-38. doi:10.18074/ckuiibfd.1634051