İnsan Kaynakları Yöneticilerinin İşe Alım Süreçlerinde Estetik Emek Algısı Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Hizmet sektörünün yükselişiyle birlikte işgücü piyasasında yalnızca teknik beceriler değil, çalışanların duygusal ve bedensel görünümleri de değer kazanmıştır. Bu bağlamda “estetik emek”, çalışanların fiziksel görünüm, ses tonu, beden dili ve genel izlenimlerinin iş süreçlerine dahil edilmesini ifade eder. 2000’li yıllarda öne çıkan bu kavram, işe alım, eğitim ve performans yönetiminde bedenin ve duyguların nasıl kontrol edildiğini açıklar. İnsan Kaynakları Yöneticileri (İKY), artık sadece “zihin” ve “el” becerilerini değil, “görünüş” ve “izlenim” yönetimini de temel kriterler arasına dahil etmektedir. Özellikle müşteriyle doğrudan temasın olduğu sektörlerde estetik emek, kurumsal imajın önemli bir parçasıdır. Bu süreçte İKY, strateji ile uygulama arasında köprü kurar. Çalışma, İKY’nin estetik emeğe dair algılarını ve karar süreçlerine etkisini incelemektedir. Bulgular, adayların görünüm, bakım, beden dili ve konuşma tarzına göre değerlendirildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Estetik emek
• insan kaynakları yöneticisi
• işe alma
• hizmet sektörü

A Qualitative Study On Human Resources Managers' Perception Of Aesthetic Labor İn Recruitment Processes

Öz

With the rise of the service sector, not only technical skills but also employees’ emotional and physical appearances have gained increasing importance in the labor market. In this context, the concept of “aesthetic labor” refers to the incorporation of employees’ physical appearance, tone of voice, body language, and overall impression into work processes. Emerging in the 2000s, this concept explains how bodies and emotions are managed and controlled within recruitment, training, and performance management practices. Human Resource Managers (HRMs) now consider not only “mind” and “manual” skills, but also “appearance” and “impression management” as key criteria. Particularly in sectors involving direct customer interaction, aesthetic labor has become an integral component of corporate image. In this process, HRMs act as a bridge between strategy and practice. This study examines HRMs’ perceptions of aesthetic labor and its influence on decision-making processes. Findings indicate that candidates are evaluated based on appearance, grooming, body language, and communication style.

Anahtar Kelimeler

• Aesthetic labor,
• Human Resources Manager
• Recruitment
• Service sector,
• Working life

Kaynakça

1. Atak, S. (2018). Duygusal emek ve estetik emeğin kadın üzerinden değerlendirilmesi. İzmir Barosu Bülten, 28, 66-74.
2. Başçı, E. (2018). Avm’lerdeki satış görevlilerinin çalışma koşulları ve deneyimleri: İzmir’de sosyolojik bir saha araştırması. (Doktora Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Başçı, E. (2019). Modern agoraların ışıltılı yüzü: Estetik emek. Humanitas Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 222-242. https://doi.org/10.20304/humanitas.533216
4. Baudrillard, J. (2013). Tüketim toplumu söylenceleri yapıları. (H. Deliçay ve F. Keskin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları. Baudrillard, J. (2016). Simgesel değiş tokuş ve ölüm. (O. Adanır, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
5. Bauman, Z. (2015). Özgürlük. (K. Eren, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Bauman, Z. &e D. Lyon. (2016). Akışkan gözetim. (E. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Bayhan, V. (2011). Tüketim toplumunda bireyin ontolojik mottosu: “Tüketiyorum öyleyse varım”. Sosyoloji Konferansları, 43, 221-248.
8. Ceylan M. N. (2010). Tüketim toplumunun yeni kentsel mekanı: Alışveriş merkezleri (Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Coşkun, S. (2011). Küreselleşme sürecinde tüketim toplumu ve tüketim kültürü (Doktora Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Creswell, J.W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni, M. Bütün ve S. B. Demir (Ed.), Ankara: Siyasal Kitabevi.
11. Çetin, E. (2009). Çalışma yaşamında bedenin değişen görünümü. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1), 73-83.
12. Dashper, L.K. (2013). The “right” person for the job: Exploring the aesthetics of labor within the events industry. Event Management, 17, 135-144. https://doi.org/10.3727/152599513X13668224082341
13. Dedeoğlu Özhan, A. ve İ. Savaşçı (2005). Tüketim kültüründe beden güzelliği ve yemek yeme arzuları: Kadınların tüketim pratiklerine yansıması. Ege Akademik Bakış Dergisi, 5(1), 77-87.
14. Eke, N. P. (2013). Bedene müdahalenin bir yolu olarak moda ve medyada sunulan beden algısı. (Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Entwistle, J. & E. Wissinger. (2006). Keeping up appearances: Aesthetic labour in the fashion modelling industries of London and New York. The Sociological Review, 54(4), 774-794. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.2006.00671.x
16. Ersöz, A. G. (2010). Tüketim toplumunda “sıfır beden” söylemi: Neden ve sonuçları üzerine sosyolojik bir değerlendirme. Edebiyat Fakültesi Dergisi, 27(2), 37- 53.
17. Fiske, J. (1999). Popüler kültürü anlamak. (S. İrvan, Çev.). Ankara: Ark- Bilim ve Sanat Yayınları. Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi. (H. U. Tanrıöver, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
18. Genç, V. (2018). Duygusal ve sosyal yetkinliklerin estetik emek üzerine etkisi: Bir restoran zinciri örneği. (Doktora Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Güzel, E. (2013). Kültürel bağlamda kadın ve güzellik: Türkiye’de bir iktidar alanı olarak elitler üzerinden güzellik anlayışına ve bir tüketim nesnesine dönüşen kadın sorununa bakış (Doktora Tezi). İstanbul: Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Işık, E. (1998). Beden ve toplum kuramı. İstanbul: Bağlam Yayınları.
21. İnceoğlu, Y. & A. Kar. (2016). Dişilik, güzellik ve şiddet sarmalında kadın ve bedeni. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
22. Johnston, A. and J. Sandberg. (2008). Controlling service work: An ambiguous accomplishment between employees, Management and Costumers. Journal of Conmsumer Culture, 8 (3), 389-417. DOI: 10.1177/1469540508095306
23. Kalan, Ö. (2014). Foucault’un biyopolitika kavramı bağlamında moda ve beden: Vouge dergisi üzerinden bir söylem analizi. Selçuk İletişim Dergisi, 8(3), 140-162. https://doi.org/10.18094/si.96499
24. Kara, O. (2017). Tüketim kültürü nesnesi olarak “beden” ve tarihsel değişimi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 179-195.
25. Katırcıoğlu, E. (2017). Estetik emek ve tükenmişlik arasındaki ilişkiler: Beş yıldızlı otellerdeki kadın çalışanlar üzerine bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Kızılçelik, S. (2003). Küreselleşme, beden ve şizofreni. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 25(4), 89-94.
27. Köse, H. (2011). Tüketim toplumunda bir “sosyal beden” kurgusu olarak kadın. Yeni Düşünceler, 6, 25-46.
28. Kurt, A. (2016). Tüketim toplumunda kusursuzlaş(tır)ma ayinlerinin kurbanı olarak beden. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(4), 1301-1319.
29. Mandoki, K. (2007). Everyday aesthetics: Prosaics, the play of culture, and social identities. Hampshire: Ashgate Publishing. https://books.google.com.tr/books?id=1mab9s7emsEC&printsec=frontcover&hl=tr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=true (Erişim Tarihi: 03.06.2025).
30. Okumuş, E. (2009). Bedene müdahalenin sosyolojisi. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 2, 1-15.
31. Ozansoy, N. (2012). Tüketim toplumunda güzellik imajının üretimi (Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Özbolat, A. (2011). Postmodern dönemde bedenin tüketim temelinde yeniden inşası. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(38), 317-334.
33. Özgen, İ. (2017). Tüketim kültürü ve medyada güzellik söylemi: Bir alımlama çalışması. Global Media Journal, 8(15), 1-28.
34. Öztaş, F. ve A. Özbolat. (2019). Sekülerleşme perspektifinden bedenin tüketim bağlamında araçsal konumlanışı. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(2), 279-299.
35. Revel, J. (2012). Foucault sözlüğü. (V. Urhan, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
36. Seçer, Ş. (2016). Estetik emek: Çalışan kadınlara yönelik ayrımcılığın yeni görünümü. Karatahta İş Yazıları Dergisi, 5, 37-50.
37. Topateş, A.K. (2015). Tüketim toplumunda tükenen bedenler: Kozmetik reyonu çalışanları ve estetik emek. Çalışma İlişkileri Dergisi, 6(2), 32-54.
38. Tunalı, İ. (1998). Estetik. İstanbul: Remzi Kitabevi.
39. User. İ. (2016). “Biyoteknolojiler ve kadın bedeni”. Y. İnceoğlu & A. Kar (Ed.), Dişilik, Güzellik ve Şiddet Sarmalında Kadın ve Bedeni içinde (148-186). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
40. Warhurst C., Nickson D., Witz A. and Cullen A. (2000). Aesthetic labor in interactive service work: Some case study evidence from the “new” Glasgow. Service Industries Journal, 20(3), 1-18. https://doi.org/10.1080/02642060000000029
41. Warhurst, C. & D. Nickson. (2007). Employee experience of aesthetic labour in retail and hospitality. Work, Employment and Society, 21(1), 103-120. https://doi.org/10.1177/0950017007073622
42. Warhurst., C. Van Den Broek., D. Hall,. R. and D. Nickson. (2012). Great expectations: Gender, look and lookism at work. International Journal of Work Organisation and Emotion, 5(1), 72-90. https://doi.org/10.1504/IJWOE.2012.048593
43. Wissenger, E. (2011). Managing the semiotics of skin tone: Race and aesthetic labor in the fashion modeling industry. Economic and Industrial Democracy, 0(0), 1-19. https://doi.org/10.1177/0143831X11427591
44. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
45. Yılmaz, B. (2017). Tüketim toplumunda kadın bedeni ve güzelliğin sunumu: Vıctorıa secret örneği (Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü