THE MEDIATING ROLE OF ATTITUDE IN THE EFFECT OF HALAL AWARENESS ON THE INTENTION TO PURCHASE HALAL FOOD: THE CASE OF ISTANBUL PROVINCE

Öz

This study investigates the relationships among halal awareness, attitudes toward halal food, and halal food purchase intention, while examining the mediating role of attitude in the relationship between halal awareness and purchase intention. Cross-sectional data were collected from 375 consumers in Istanbul who prefer halal food products using convenience sampling. The findings revealed a positive relationship between halal awareness and attitudes toward halal food. The relationship between attitude and purchase intention remained significant after controlling for halal awareness, while the direct relationship between halal awareness and purchase intention remained significant after controlling for attitude. Moreover, the indirect effect through attitude was significant. These findings indicate that halal awareness influences purchase intention both directly and indirectly through attitude, supporting a partial mediation model. The study helps clarify halal consumer behavior by conceptualizing halal awareness as a context-specific external cognitive variable within the framework of the Theory of Planned Behavior.

Anahtar Kelimeler

• Halal Awareness
• Halal Food
• Attitude
• Purchase Intention
• Theory of Planned Behavior.

HELAL FARKINDALIĞININ HELAL GIDA SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE TUTUMUN ARACILIK ROLÜ: İSTANBUL İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, helal farkındalığı, helal gıdaya yönelik tutum ve helal gıda satın alma niyeti arasındaki ilişkileri incelemek ve tutumun helal farkındalığı ile satın alma niyeti arasındaki ilişkideki aracılık rolünü değerlendirmektir. Araştırma, İstanbul'da helal gıda ürünlerini tercih eden 375 tüketiciden kolayda örnekleme yöntemiyle elde edilen kesitsel veriler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bulgular, helal farkındalığının helal gıdaya yönelik pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Helal farkındalığı kontrol edildiğinde tutumun satın alma niyetiyle ilişkisi, tutum kontrol edildiğinde ise helal farkındalığının satın alma niyetiyle doğrudan ilişkisi anlamlılığını korumuştur. Ayrıca tutum üzerinden gerçekleşen dolaylı ilişkinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Bulgular, helal farkındalığı ile satın alma niyeti arasındaki ilişkinin tutum üzerinden anlamlı bir dolaylı örüntü sergilediğini ve doğrudan ilişkinin devam etmesi nedeniyle bu örüntünün kısmi aracılıkla uyumlu olduğunu göstermektedir. Araştırma, helal farkındalığını Planlı Davranış Teorisi çerçevesinde bağlama özgü dışsal bir bilişsel değişken olarak ele alarak helal tüketici davranışlarının açıklanmasına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Helal Farkındalığı
• Helal Gıda
• Tutum
• Satın Alma Niyeti
• Planlı Davranış Teorisi

Kaynakça

1. Abd-Rahman, A., Asrarhaghighi, E., & Ab Rahman, S. (2015). Consumers and halal cosmetic products: Knowledge, religiosity, attitude and intention. Journal of Islamic Marketing, 6(1), 148–163. https://doi.org/10.1108/JIMA-09-2013-0068
2. Abdul Mokti, H., Kamri, N. A., & Mohd Balwi, M. A. W. F. (2024). Tayyiban in halal food production: A systematic literature review. Journal of Islamic Marketing, 15(2), 397–417. https://doi.org/10.1108/JIMA-03-2022-0098
3. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
4. Alagöz, S. B., & Demirel, E. (2017). Helal gıda sertifikalı ürünlerin tüketici davranışları üzerine etkisi: Konya ili üzerinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(28), 451–472.
5. Al-Teinaz, Y. R. (2020). What is halal food? In Y. R. Al-Teinaz, S. Spear, & I. H. A. Abd El-Rahim (Eds.), The halal food handbook (pp. 7–26). Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781118823026.ch1
6. American Halal Foundation. (n.d.). Global halal market statistics. Retrieved May 7, 2026, from https://halalfoundation.org/resource/global-halal-market-statistics/
7. Armanios, F., & Ergene, B. A. (2018). Halal food: A history. Oxford University Press.
8. Armitage, C. J., & Conner, M. (2001). Efficacy of the theory of planned behaviour: A meta-analytic review. British Journal of Social Psychology, 40(4), 471–499. https://doi.org/10.1348/014466601164939

9. Aslan, H. (2023). Gıda ve içecek tüketiminde helal farkındalık ve bilinç düzeyinin incelenmesi: Bingöl ili örneği. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 11(11), 2089–2098.
10. Aslan, R., & Olcay, A. (2025). Y kuşağının helal gıda tüketim tutumu ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (39), 129–144. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1696492
11. Atasever, M., & Alişarlı, M. (2020). Helâl gıda. Academic Platform Journal of Halal Lifestyle, 2(2), 95–101.
12. Avcı, İ., & Köroğlu, A. (2021). Dindarlığın helal gıda satın alma niyeti üzerindeki etkisinde helal gıdaya yönelik bilgi ve helal gıdaya verilen önemin aracılık rollerinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 16(2), 360–380. https://doi.org/10.17153/oguiibf.884934
13. Awan, H. M., Siddiquei, A. N., & Haider, Z. (2015). Factors affecting halal purchase intention—Evidence from Pakistan's halal food sector. Management Research Review, 38(6), 640–660. https://doi.org/10.1108/MRR-01-2014-0022
14. Ayar, İ. (2026). Helal ürünlerde tüketici güveni ve risk algısı araştırmalarının bilimsel yayın analizi (2007–2025). TURAN-SAM, 18(69), 200–210.
15. Ayaz, Y., Kırpık, M. A., Ayaz, R., Akyıldız, Y., & Keleş, H. (2024). Türkiye'deki helal gıda sertifikalandırılması. Caucasian Journal of Science, 11(1), 17–37. https://doi.org/10.48138/cjo.1414200
16. Aziz, Y. A., & Chok, N. V. (2013). The role of halal awareness, halal certification, and marketing components in determining halal purchase intention among non-Muslims in Malaysia: A structural equation modeling approach. Journal of International Food & Agribusiness Marketing, 25(1), 1–23. https://doi.org/10.1080/08974438.2013.723997
17. Bahara, R., Nur Aidi, M., Syamsu, K., Sunarti, E., Jayanegara, A., & Tieman, M. (2025). Global research trends on halal food SMEs: A bibliometric analysis. Journal of Islamic Marketing, 16(9), 2641–2678. https://doi.org/10.1108/JIMA-08-2024-0349
18. Bashir, A. M., Bayat, A., Olutuase, S. O., & Abdul Latiff, Z. A. (2019). Factors affecting consumers' intention towards purchasing halal food in South Africa: A structural equation modelling. Journal of Food Products Marketing, 25(1), 26–48. https://doi.org/10.1080/10454446.2018.1452813
19. Batu, A. (2022). Helal gastronomi ve helal sertifikalı gıda (beslenme) kültürü. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 4(1), 44–61. https://doi.org/10.51973/head.1072453
20. Bonne, K., & Verbeke, W. (2008). Religious values informing halal meat production and the control and delivery of halal credence quality. Agriculture and Human Values, 25(1), 35–47. https://doi.org/10.1007/s10460-007-9076-y
21. Çeker, O. (2021). Helal gıda anlayışımız. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 1–10. https://doi.org/10.51973/head.1005218
22. Conner, M., & Armitage, C. J. (1998). Extending the theory of planned behavior: A review and avenues for further research. Journal of Applied Social Psychology, 28(15), 1429–1464. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.1998.tb01685.x
23. Çukadar, M. (2017). Helal gıda konusunda tüketici davranışları. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 34(3), 190–200. https://doi.org/10.13002/jafag4291
24. Elseidi, R. I. (2018). Determinants of halal purchasing intentions: Evidences from UK. Journal of Islamic Marketing, 9(1), 167–190. https://doi.org/10.1108/JIMA-02-2016-0013
25. Eren, A. S. ve Çiçeklioğlu, H. (2020) The ımpact of knowledge management capabilities on ınnovation: Evidence from a Turkish banking call center sector. European Journal of Social Sciences, 60(3), 184-209.
26. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
27. Güneş, Z., & Yetim, H. (2020). Helâl gıda üretimi ve tüketimi. Academic Platform Journal of Halal Lifestyle, 2(2), 70–94.
28. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2021). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using R: A workbook. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7
29. Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (3rd ed.). Guilford Press.
30. Henderson, J. C. (2016). Halal food, certification and halal tourism: Insights from Malaysia and Singapore. Tourism Management Perspectives, 19, 160–164. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2015.12.006
31. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
32. Kahraman, F. (2021). Hz. Âdem'e öğretilen isimler: İslâmî ilimlerde dilin kökeni, modern bilimlerde dilin önemi. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 355–384. https://doi.org/10.33460/beuifd.975088
33. Khan, A., & Azam, M. K. (2016). Factors influencing halal products purchase intention in India: Preliminary investigation. The IUP Journal of Marketing Management, 15(1), 20–35.
34. Memiş, S. (2022). Helal pazarlama açısından dinin tüketici satın alma davranışları üzerindeki etkisine yönelik bir inceleme. Enderun, 6(2), 121–136.
35. Mingxian, J., Ahmad, G., Alam, F., & Bostani, A. (2026). Halal food and non-Muslim Indian consumers: Understanding the role of trust, attitude and electronic word of mouth in purchase decisions. Journal of Islamic Marketing, 17(7), 2535–2556. https://doi.org/10.1108/JIMA-06-2025-0397
36. Mukhtar, A., & Butt, M. M. (2012). Intention to choose halal products: The role of religiosity. Journal of Islamic Marketing, 3(2), 108–120. https://doi.org/10.1108/17590831211232519
37. Omar, K. M., Nik Mat, N. K., Imhemed, G. A., & Ali, F. M. A. (2012). The direct effects of halal product actual purchase antecedents among the international Muslim consumers. American Journal of Economics, 2(4), 87–92. https://doi.org/10.5923/j.economics.20120001.20
38. Pew Research Center. (2025, June 9). Muslim population change. https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/muslim-population-change/
39. Razak, S., Jumriani, J., Aminullah, Musliamin, Syamsuriadi, & Ardi, M. (2026). Assessing halal awareness and digital transformation in traditional market-based MSEs: Development of the halal-tech maturity index. International Journal of Islamic Economics and Finance (IJIEF), 9(1), 70–88. https://doi.org/10.18196/ijief.v9i1.27488
40. Regenstein, J. M., Chaudry, M. M., & Regenstein, C. E. (2003). The kosher and halal food laws. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 2(3), 111–127. https://doi.org/10.1111/j.1541-4337.2003.tb00018.x
41. Schiffman, L. G., Kanuk, L. L., & Wisenblit, J. (2010). Consumer behavior (10th ed.). Pearson Prentice Hall. Şahin, M., & Gökçen, A. (2025). Helal gıda hassasiyeti üzerine bir durum çalışması: Viranşehir örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(4), 1615–1641. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1668695
42. Türk Dil Kurumu. (2023). Helal. In Güncel Türkçe Sözlük. Retrieved February 3, 2026, from https://sozluk.gov.tr/
43. Tseng, M. L., Ha, H. M., Tran, T. P. T., Bui, T. D., Lim, M. K., Lin, C. W., & Ali, M. H. (2022). Data-driven on sustainable food supply chain: A comparison on halal and non-halal food system. Journal of Industrial and Production Engineering, 39(6), 430–457. https://doi.org/10.1080/21681015.2022.2040622
44. Türker, S. (2020). Helal ve güvenilir gıda. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 2(1), 85–97.
45. Usman, H., Chairy, C., & Projo, N. W. K. (2023). Between awareness of halal food products and awareness of halal-certified food products. Journal of Islamic Marketing, 14(3), 851–870. https://doi.org/10.1108/JIMA-07-2021-0233
46. Uygun, M. (2023). Helal gıda uygulamasının tüketici davranışlarına etkilerinin incelenmesi: İzmir il örneği [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
47. Özçelik Yorulmaz, D., & Akçi, Y. (2020). Helal gıda tüketimine yönelik tutumların satın alma niyeti üzerindeki etkisi (Adıyaman örneği). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 1218–1238. https://doi.org/10.33437/ksusbd.689940
48. Vizano, N. A., Khamaludin, K., & Fahlevi, M. (2021). The effect of halal awareness on purchase intention of halal food: A case study in Indonesia. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(4), 441–453. https://doi.org/10.13106/jafeb.2021.vol8.no4.0441
49. Zailani, S., Arrifin, Z., Abd Wahid, N., Othman, R., & Fernando, Y. (2010). Halal traceability and halal tracking systems in strengthening halal food supply chain for food industry in Malaysia (a review). Journal of Food Technology, 8(3), 74–81.