Azərbaycan-Qaraqalpaq folklorundakı əfsanələrlə bağlı bəzi mülahizələr və onların yazılı ədəbiyyata təsiri

Öz

Təqdim olunmuş məqalədə Azərbaycan-Qaraqalpaq əfsanələrinə ümumi müqayisəli qarşılaşdırıcı planda və onların yazılı ədəbiyyata təsiri kontekstində nəzər salınmışdır. Azərbaycan folklorşünaslığında Qaraqalpaq əfsanələrinin öyrənilməməsindən çıxış edərək, əsasən, onların bəzi əsas tərəflərinə nəzər salmağı zəruri hesab etmişik. Onu da qeyd edək ki, nəzərdən keçirtdiyimiz problemi sırf ilkin mənbədən götürmüşük. Çünki Qaraqalpaq folklorunun çap olunmuş 100 cildliyi əlimizdədir. Mövzunu öyrənərkən, belə bir qənaətə gəlmək olur ki, Azərbaycan və Qaraqalpaq əfsanələri məhz müqayisəli şəkildə öyrənildikdə və onların hər iki xalqın yazılı ədəbiyyata təsiri kontekstində təhlilləri daha böyük maraq doğura bilir. Odur ki, bundan sonrakı məqalələrdə biz daha ardıcıl mülahizələr ortaya qoymağa çalışacağıq. Azərbaycan xalqının müxtəlif dövrlərdə yaratdığı nağıllar, əfsanələr, dastanlar, nəğmələr, bayatılar, atalar sözü və zərb-məsəllər, tapmaca və lətifələr, aşıq poeziyası örnəkləri nəsildən-nəslə, əsrdən-əsrəkeçərək bu günümüzə gəlib çatmışdır. Eyni zamanda bu da məlumdur ki, xalq yaradıcılığı xalqın təşəbbüsü ilə ortaya çıxmaqla, onun həyata nikbin münasibətinin təzahür formalarından biri kimi qiymətlidir. Bu məqalədə əfsanələrlə yazılı ədəbiyyat arasında olan bəzi qarşılıqlı münasibətlərini Azərbaycan və qaraqalpaq folklor nümunələri əsasında ortaya qoymaq fikrindəyik.

Anahtar Kelimeler

• əfsanə
• Azərbaycan vəQaraqalpaq folkloru
• ilkin mənbə
• yazılı ədəbiyyata təsir
• süjet quruluşu

Azərbaycan-Qaraqalpaq folklorundakı əfsanələrlə bağlı bəzi mülahizələr və onların yazılı ədəbiyyata təsiri

Öz

Təqdim olunmuş məqalədə Azərbaycan-Qaraqalpaq əfsanələrinə ümumi müqayisəli qarşılaşdırıcı planda və onların yazılı ədəbiyyata təsiri kontekstində nəzər salınmışdır. Azərbaycan folklorşünaslığında Qaraqalpaq əfsanələrinin öyrənilməməsindən çıxış edərək, əsasən, onların bəzi əsas tərəflərinənəzər salmağı zəruri hesab etmişik. Onu da qeyd edək ki, nəzərdən keçirtdiyimiz problemi sırf ilkin mənbədən götürmüşük. Çünki Qaraqalpaq folklorunun çap olunmuş 100 cildliyi əlimizdədir. Mövzunu öyrənərkən, belə bir qənaətə gəlmək olur ki, Azərbaycan və Qaraqalpaq əfsanələri məhz müqayisəli şəkildə öyrənildikdə və onların hər iki xalqın yazılı ədəbiyyata təsiri kontekstində təhlilləri daha böyük maraq doğura bilir. Odur ki, bundan sonrakı məqalələrdə biz daha ardıcıl mülahizələr ortaya qoymağa çalışacağıq. Azərbaycan xalqının müxtəlif dövrlərdə yaratdığı nağıllar, əfsanələr, dastanlar, nəğmələr, bayatılar, atalar sözü və zərb-məsəllər, tapmaca vələtifələr, aşıq poeziyası örnəkləri nəsildən-nəslə, əsrdən-əsrə keçərək bu günümüzə gəlib çatmışdır. Eyni zamanda bu da məlumdur ki, xalq yaradıcılığı xalqın təşəbbüsü ilə ortaya çıxmaqla, onun həyata nikbin münasibətinin təzahür formalarından biri kimi qiymətlidir. Bu məqalədə əfsanələrlə yazılı ədəbiyyat arasında olan bəzi qarşılıqlı münasibətlərini Azərbaycan və qaraqalpaq folklor nümunələri əsasında ortaya qoymaq fikrindəyik.

Anahtar Kelimeler

• əfsanə
• Azərbaycan vəQaraqalpaq folkloru
• ilkin mənbə
• yazılı ədəbiyyata təsir
• süjet quruluşu

Kaynakça

1. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi(Cild I). (2004). Bakı: Elm.
2. Əfsanələr(Cild I). (1982). Bakı, Azərbaycan klassik ədəbiyyatı kitabxanası: Elm.
3. Folklor. (tarixsiz). Bu https://azerbaijan.az/related-information/166 mənbədən tapılıb
4. Алламбергенова, И. (2010). Исследование каракалпакских народных преданий. Молодой ученый, No 7.
5. Аникин, В.П.; Круглов, Ю.Г.;. (1987). Русское народное поэтическое творчество. Учебник для студентов педагогических институтов.Просвещение.
6. Бекимбетов, А. (2020). Специфические особенности, классификация и сюжетный состав каракалпакских народных сказок.Ташкент.
7. Каракалпак фольклоры.(2014). Нöкис: Илим.
8. Кравцов, Н.И.; Лазутин, С.Г.;. (1977). Русское устное народное творчество. Учебник для филол. фак. ун-тов.Высшая школа.