Yakın Doğu Mitolojilerinde Dişil Bilgelik: Nisaba ve Seshat

Yıl 2025, Sayı: 24, 133 - 157, 30.12.2025

Nuriye Külahlı

https://doi.org/10.58488/collan.1554822

Öz

Eski Yakındoğu’nun kadim uygarlıklarından Mezopotamya ve Mısır’ın mitolojilerinde “bilgelik” kavramı eril karakterdedir. Panteonlarında gölgede kalan iki tanrıça aslında bilgi ve yazıdan sorumlu tutulmuş bu tanrıçaların varlığı bilgelik kavramının dişil yönünü de yansıtmaktadır. Ancak bu denli önemli görevleri bulunan tanrıçalar adına yapılan araştırmaların azlığı ve mevcut olanların da yetersizliği bizleri bu alanda çalışmaya yönlendirmiştir. Bu çalışmanın amacı, “bilgi”, “akıl” ve “yazı”yı temsil eden Mezopotamya’dan Nisaba ve Mısır’dan Seshat adlı iki dişil tanrının mitolojideki konumları, benzerlikleri ve farklılıklarını belirlemek ve bu doğrultuda iki kültür arası etkileşimin boyutunu anlamaktır. Bu bağlamda, tanrıçaların adlarının geçtiği edebi metinler ve görsel buluntular incelenmiş ve değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dişil bilgelik , Mezopotamya bilgelik tanrıçası , Mısır bilgelik tanrıçası , Nisaba , Seshat

Feminine Wisdom in Near Eastern Mythologies: Nisaba and Seshat

Öz

In the mythologies of Mesopotamia and Egypt, ancient civilizations of the Ancient Near East, the concept of “wisdom” is masculine. The existence of these two goddesses, who are overshadowed in their pantheons and are actually held responsible for knowledge and writing, also reflects the feminine aspect of the concept of wisdom. However, the scarcity of research on goddesses with such important duties and the inadequacy of the existing ones have led us to work in this field. The aim of this study is to determine the positions, similarities and differences in mythology of two feminine deities, Nisaba from Mesopotamia and Seshat from Egypt, who represent “knowledge”, “reason” and “writing”, and to understand the extent of the interaction between the two cultures in this context. In this context, literary texts and visual findings in which the names of the goddesses are mentioned have been examined and evaluated in detail.

Anahtar Kelimeler

Feminine Wisdom , Mesopotamian goddess of wisdom , Egyptian goddess of wisdom , Nisaba , Seshat

Kaynakça

• Andre-Salvini, B. 2003 Tello (Ancient Girsu). Art of the Early City States. Art of the First Cities, J. Aruz, R. Wallenfels (ed.), The Metropolitan Museum of Art, New York: 68-78.
• Asher-Greve, J. M., Westenholz, J. G. 2013 Goddesses in Context: On Divine Powers, Roles, Relationships and Gender in Mesopotamian Textual and Visual Sources. Academic Press, Fribourg Vandenhoeck & Ruprecht Göttingen.
• Ayali-Darshan, N. 2020 The Closing Hymn of the Ugaritic Baal Cycle (KTU 1.6 VI 42–54). Die Welt des Orients Bd. 50, H.1, Vandenhoeck & Ruprecht: 79-96.
• Baines, J. 1983 Literacy and Ancient Eygptian Society. Man, New Series 18/3: 571-599.
• Beaulieu P. A. 2007 Mesopotamia. Ancient Religions, Sarah Iles Johnston (ed.), The Belknap Pressof Harvard University Press, Massachusetts: 165-172.
• Black, J., Green, A. 1992 Gods, demons and symbols of Ancient Mesopotamia an illustrated dictionary. British Museum Press, London.
• Blackman, A. M., Fairman, H. W. 1946 The Consecration of an Egyptian Temple according to the Use of Edfu. The Journal of Egyptian Archaeology 3/2: 75-91.
• Bordreuil, P., Chatonnet, F. B., Michel, C. 2015 Tarihin Başlangıçları, Eski Yakındoğu Kültür ve Uygarlıkları (Trans. Başaran, L.). Alfa Yayınları, İstanbul.
• Bonnefoy, Y. 2000 Mitolojiler Sözlüğü, 2 Cilt (Trans. L. Yılmaz). Dost Kitabevi, İstanbul.
• Bottéro, J. 1985 Mythes et rites de Babylon. De Gruyter, Paris. Bottéro, J. 2005 Eski Yakındoğu, Sümer’den Kutsal Kitap’a (Trans. Kahiloğullar, A. Güzelyürek, P., Özcan, L. A.). Dost Kitapevi, Ankara.
• Bottéro, J., Kramer, S.N. 2019 Mezopotamya Mitolojisi (Trans. A. Tümertekin), 3. Basım. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
• Bratton, F.G. 1995 Yakın Doğu Mitolojisi (Trans. N. Muallimoğlu). M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, İstanbul.
• Civil, M. 1983 Enlil and Ninlil: The marriage of Sud. Journal of the American Oriental Society 103/1: 43-66.
• Civil, M. 2017 Studies in Sumerian Civilization. Selected writings of Miguel Civil. Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona.