Aras Vadisi’ne Açılan Kapı: Elmagöl-Pamuk Geçidi Urartu Karakolu
Öz
Doğubayazıt Ovası’ndan Aras Vadisi ve Güney Kafkasya’ya açılan yol üzerindeki stratejik Pamuk Geçidi’nde tahkimli bir Urartu sitadelinin (Elmagöl-Pamuk Geçidi) kalıntıları bulunur. Ağrı Dağı’nın kuzeybatı eteklerindeki bir tepede kurulmuş bu sitadel ve doğu eteklerindeki aşağı şehir entegre bir ulaşım zincirinin halkalarından biridir. Sitadelin, tasarım özelliği ve boyutları bakımından bir konaklama istasyonu ve güvenliği sağlayan bir karakol olarak hizmet vermek üzere planlandığı anlaşılmaktadır. Söz konusu Urartu tesisinin MÖ 8. yüzyılın başlarında Minuhinili’nin (Karakoyunlu) kuruluşundan hemen sonra önem kazanan yolları denetim altında bulundurmak amacıyla inşa olması mümkündür.
Anahtar Kelimeler
Urartu, Minuahinili, Pamuk Geçidi, Aras Vadisi, Ağrı Dağı
Teşekkür
TEŞEKKÜRLER
Makalede ele aldığımız Urartu karakol-yol istasyonu ve yakın çevresindeki yerleşimler, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü izinleriyle Prof. Dr. Aynur Özfırat başkanlığında, Prof. Dr. Veli Sevin’in de dahil olduğu bir bilim kurulu tarafından ‘Van, Ağrı ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırması’ve ‘Bozkurt Kurgan Mezarlığı’ çalışmaları sırasında incelenmiştir. Kazı ve araştırma için verdikleri izin ve destekler için Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne teşekkürlerimizi sunarız. Kazı ve araştırma ayrıca Türk Tarih Kurumu, TÜBİTAK (SBB-105K063), Mustafa Kemal Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi (1003M0113/45, 1101M0115/158) projeleriyle desteklenmiştir. Tüm bu kurumlara ve ekip üyelerine çalışmalara verdikleri katkılardan dolayı teşekkür borçluyuz.
Kaynakça
- Biscione, R.-R. Dan, 2014 "Ranking and Distribution of the Urartian Fortifications in Turkey", A. Özfırat (ed.), SCRIPTA: Veli Sevin’e Armağan, Arkeolojiyle Geçen Bir Yaşam İçin Yazılar - Essays in Honour of Veli Sevin. A Life Immersed in Archaeology, Ege Yayınları, İstanbul: 123-136.
- Ceylan, A., 2007 "2005 Yılı Erzincan, Erzurum, Kars ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları", 24. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1 (Çanakkale, 29 Mayıs-02 Haziran 2006): 163-182, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı: 163-182.
- Ceylan, A., 2008 Doğu Anadolu Araştırmaları: Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır (1988-2008), Eser Ofset Matbaacılık, Güneş Vakfı Yayınları, Erzurum.
- Dan, R., 2017 "Linking lowlands among the mountains: the Urartian Road Stations", Studies in Caucasian Archaeology III: 84-112.
- Ivanovskiy, A. A., 1911 Po Zakavkaz’ya: Arxeologitceskiya Nablyudeniya i İssledovaniya 1893, 1894 i 1896 gg., Materialy po Arkheologii Kavkaza VI, Sobrannye Zkipeditsiyami İmperatorskago Moskovskago Arxeologitskago Obçestva, Snaryazennymi na vysotçaysye Darovannya Sredstva, Moskva.
- Kleiss, W., 1988 "Aspekte urartäischer Architektur", Iranica Antiqua XXIII: 181-245.
- Kleiss, W., 2005 "Urartäische Architektur in der entwicklungsgeschichte der Architektur Irans", Iranica Antiqua XL: 207-215.
- Lehmann-Haupt, F. C., 1910 Armenien, Eins und Jetzt I: vom Kaukasus zum Tigris und nach Tigranokerta, B. Behr’s Verlag, Berlin.
- Nikol’skij, M. V., 1896 Klinoobraznya Nadpisi Zakavkaz’ja, Materialy po Arkheologii Kavkaza V, Sobrannye Zkipeditsiyami İmperatorskago Moskovskago Arxeologitskago Obçestva, Snaryazennymi na vysotçaysye Darovannya Sredstva, Moskva.
- Özfırat, A., 2009a "Van, Ağrı ve Iğdır Yüzey Araştırması, 2007", 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1 (Ankara, 26-30 Mayıs 2008), 345-366, Ankara 2009: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.