Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)

Şafak Bozgun

TR

Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)

Öz

Hitit belgeleri Anadolu kültüründe ateş’in özel konumu olduğunu göstermektedir. Hititçe metinler “kutsallaştırılmış ateş”in Anadolu’daki yazılı örneklerini barındırmaktadır. pahhur “ateş” arındırıcı, koruyucu, cezalandırıcı ya da yok edici yönleri ile Tanrılar ve insanlar arasındaki iletişimi temsil etmekteydi. O mevcut iki dünya arasında bir geçiş unsuru olarak görülmekteydi. Bu nedenle Hitit inanç sisteminde birçok ritüel uygulamasının bir parçası olarak kullanılmıştır. Ateşin kullanımı, ritüel uygulamalarının yanı sıra, sıklıkla edebi ve mitolojik metinlerde de bulunur. “pahhur” metinlerde “ateş; meşale; kıvılcım; kamp ateşi; (vücut sıcaklığı) ateş/ateşlenme” ya da “KIN-falında bir ifade” olarak kullanımları ile görülmektedir. Araştırmamızda, Hititler’de ateş ve kült uygulamaları üzerinde çalışılmıştır. Ateş ile ilgili mitolojik anlatılardaki Hatti motiflerinin klasik Yunan anlatımlarına kadar uzandığını; Tyszkiewicz ve Aydın mühürlerinin mitolojik sahnelerinde ise Ateş Tanrısı ikonografisinin bulunabileceğini değerlendirmekteyiz.

Anahtar Kelimeler

ateş, ateş kültü, Ateş Tanrısı, cenaze ritüeli, Hitit, mühür, pahhur, Tyszkiewicz

Öz

Kaynakça

Alp, S. 1999 Hititlerde Şarkı, Müzik ve Dans, Hitit Çağında Anadolu’da Üzüm ve Şarap, Kavaklıdere Kültür Yayınları, Ankara.
Archi, A. 1975 “Il culto dei focolare presso gli Ittiti”, Studi Micenei ed Egeo Anatolici 16: 77-88.
Bawanypeck D. - S. Görke, 2001 “Das Festritual für den Wettergott der Wiese”, Th. Richter - D. Prechel - J.Klinger (eds.), Kulturgeschichte. Altorientalische Studien für V. Haas zum 65. Geburtstag, Saarbrücken: 29-50.
Beal, R. H. 1992 The Organisation of the Hittite Military, (Texte der Hethiter20) Heidelberg.
Beckman, G. M. 1983 Hittite Birth Rituals. Second Revised Edition, (Studien zu den Boğazköy-Texten29), Wiesbaden.
-1990 “The Hittite “Ritual of the Ox” (CTH 760.I.2-3)”, Orientalia. Nova Series 59: 34-55.
-1997a “Hittite Canonical Compositions - Myths: The Wrath of Telipinu”, Context of Scripture 1: 151-153.
-1997b “Hittite Canonical Compositions - Oracles: Excerpt from an Oracle Report”, Context of Scripture 1: 204-206.
-1999 “The Goddess Pirinkir and Her Ritual from Hattuša (CTH 644)”, Ktema 24, 25-39.
Berman, H. 1986 “New Boghazköy Joins and Duplicates”, Kaniššuwar. A Tribute to Hans G. Güterbock on his seventy fifth Birthday, May 27, 1983, Chicago:33-37.

Boehmer, R. M. - H. G. Güterbock, 1987 Glyptik aus dem Stadtgebiet von Boğazköy. Grabungskampagnen 1931-1939, 1952-1978, (Boğazköy- Hattuša 14) Berlin.
Burde, C. 1974 Hethitische medizinische Texte, (Studien zu den Boğazköy-Texten 19), Wiesbaden.
Carruba O. 1966 Das Beschwörungsritual für die Göttin Wisurijanza, (Studien zu den Boğazköy-Texten 2), Wiesbaden.
della Casa, R. 2019 “Hittite Symbolic Landscapes: An Analysis from the Standing Point of Myths”, A.Süel (ed.), IX. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, Çorum 08-14 Eylül 2014, Çorum: 211-236.
Collins, B. J. 2002 “Animals in the Religions of Ancient Anatolia”, B.J. Collins (ed.), A History of the Animal World in the Ancient Near East, (Handbuch der Orientalistik I/64), Leiden-Boston-Köln: 309-334.
-2014 “Royal Co-option of a Popular Ritual: The Case of Hantitassu”, P.Taracha (eds.), Proceedings of the 8th International Congress of Hittitology, Warsaw, September 5-9, 2011, Warsaw: 185-201.
Daddi, P. F. 1982 Mestieri, professioni e dignità neIl’Anatolia ittita, (Incunabula Graeca 79) Roma.
Darga, M. 1992 Hitit Sanatı, İstanbul.
Dinçol, A. 1985 “Ašhella Rituali (CTH 394) ve Hititlerde Salgın Hastalıklara Karşı Yapılan Majik İşlemlere Toplu Bir Bakış”, Belleten 49: 1-40.
Doğan-Alparslan, M. 2005 “Beispiele Zeremonieller Handlungen im (H)išuwaš-Fest und ihre Beziehung zu Muwatalli II.”, A.Süel (ed.), V.Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, Çorum 02-08 Eylül 2002, Ankara: 245-258.
-2012 Hitit Kralı II.Muwattalli: Kişiliği ve İcraatı Filolojik Belgeler Işığında, İstanbul 2012.
-2020a “The Hittite Hišuwa-Festival and Its Terminology”, S. Görke - Ch. W.Steitler (eds.), Cult, Temple, Sacred Spaces. Cult Practices and Cult Spaces in Hittite Anatolia and Neighbouring Cultures, (Studien zu den Boğazköy-Texten 66), Wiesbaden: 363-375.
2020b “The Hišuwa Festival as a Political Instrument”, S. de Martino - E. Devecchi (eds.), Anatolia Between the 13th and the 12th century BCE, (Eothen 23) Firenze: 117-127.
Doğan-Alparslan, M. - M. Alparslan 2010 “Ein hethitisches Siegel aus Amasya-Oluz Höyük”, Altorientalische Forschungen 37: 302-305.
Dönmez, Ş. 2018 “Amasya-Oluz Höyük Ateşgedesi ve Erken Zerdüşt Dini Kutsal Alanı”, TÜBA-AR 22: 199-214.
du Mesnil du Buisson, R. 1959 “Le lever du soleil dans le cylindre hittite du Louvre AO 20138”, Syria 36: 145-147.
Francia, R. 2016 “The Ritual of Fire KUB 43.62 (CTH 457.8): A Mythologem Against Shingles?”, S.Erkut - Ö.Sir Gavaz (eds), ANTAHŠUMSAR “ÇİĞDEM”, Eski Anadolu Araştırmalarına ve Hititlere Adanmış Bir Hayat, İstanbul: 235-243.
Frankena, R. 1957 “Girra und Gibil”, Reallexikon der Assyriologie und vorderasiatischen Archäologie 3: 383-384.
Frankfort, H. 1934 “Gods and Myths on Sargonid Seals”, Iraq 1: 2-29.
Friedrich, J. 1950 “Churritische Märchen und Sagen in hethitischer Sprache”, Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie 49: 213-255.
Fuscagni, F. 2007 “Una nuova interpretazione del rituale CTH 423 alla luce di tre nuovi duplicati”, KASKAL- Rivista di storia, ambiente e culture del Vicino Oriente Antico 4: 181-219.
García Trabazo, J. V. 2002 Textos religiosos hititas. Mitos, plegarias y rituales, Madrid.
van Gessel, B. H. L. 1998 Onomasticon of the Hittite Pantheon 1-2, (Handbuch der Orientalistik), Leiden-New York-Köln.
Gilan, A. 2015 Formen und Inhalte althethitischer Literatur, (Texte der Hethiter 29), Heidelberg.
Girotto, E. 2014 “The symbolism of fire in war in Ancient Mesopotamia”, P.Bieliński - M.Gawlikowski - R.Koliński-D.Ławecka - A.Sołtysiak - Z.Wygnańska (eds.), Proceedings of the 8th International Congress on theArchaeology of the Ancient Near East 30 April-4 May 2012, University of Warsaw, Vol. 1-3, Wiesbaden: 73-91.
Glocker, J. 1997 Das Ritual für den Wettergott von Kuliwišna. Textzeugnisse eines lokalen Kultfestes im Anatolien derHethiterzeit, (Eothen, studi sulle civiltà dell’Oriente antico 6) Firenze.
Görke, S. - A. Mouton, 2014 “Royal Rites of Passage and Calendar Festivals in the Hittite World”, A.Mouton-J.Patrier (eds.), Life, death and coming of age in antiquity: individual rites of passage in the ancient Near East and adjacent regions (PIHANS 124), Leiden: 117-146.
Groddek, D. 1999 “CTH 331: Mythos vom verschwundenen Wettergott oder Aitiologie der Zerstörung Lihzinas?”, Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie 89: 36-49.
-2002 Hethitische Texte in Transkription. KUB 55, (Dresdner Beiträge zur Hethitologie Philologica 4), Dresden.
-2007 “Varia mythologica”, D. Groddek - M. Zorman (eds),Tabularia Hethaeorum-Hethitologische Beiträge Silvin Košak zum 65. Geburtstag, (Dresdner Beiträge zur Hethitologie 25), Wiesbaden: 313-339.
-2008 Hethitische Texte in Transkription. KBo 22, (Dresdner Beiträge zur Hethitologie 24), Wiesbaden.
-2009 Hethitische Texte in Transkription. KUB 2, (Dresdner Beiträge zur Hethitologie 30), Wiesbaden.
Gurney, O. R. 1977 Some Aspects of Hittite Religion. Schweich Lectures of the British Academy, Oxford.
Güterbock, H. G. 1979 “Some Stray Bogazköy Tablets”, Florilegium anatolicum. Mélanges offerts à Emmanuel Laroche, Paris: 137-144.
Haas, V. 1994 Geschichte der hethitischen Religion, (Handbuch der Orientalistik) Leiden.
-2003 Materia Magica et Medica Hethitica. Ein Beitrag zur Heilkunde im Alten Orient, Berlin-New York.
Hawkins, J. D. 2003 “Scripts and Texts”, H.C. Melchert (eds), The Luwians, Leiden-Boston 2003: 128-169.
Hoffner, H. A. 1989 “The First Volume of A. Kammenhuber’s Hittite Dictionary”, Rev. of: J.Friedrich - A.Kammenhuber 1975-1984a, Journal of the American Oriental Society 109: 87-95.
-1992 “Advice to a King”, H. Otten - H. Ertem - E. Akurgal - A.Süel (eds), Hittite and Other Anatolian and Near Eastern Studies in Honor of Sedat Alp, Ankara: 295-304.
-1998 Hittite Myths, (SBL Writings from the Ancient World 2) Atlanta [2.Baskı: 1998].
Hoffner, H. A. - H. C. Melchert, 2008 A Grammar of the Hittite Language. Part 1: Reference Grammar; Part 2: Tutorial, Winona Lake, Indiana.
van den Hout, Th. P. J. 2011 The Elements of Hittite, Cambridge.
Hutter, M. 1988 Behexung, Entsühnung und Heilung. Das Ritual der Tunnawiya für ein Königspaar aus mittelhethitischer Zeit (KBo XXI 1 - KUB IX 34 - KBo XXI 6), Freiburg.
Kassian, A. S. - A. Korolëv - A. Sideltsev, 2002 Hittite Funerary Rituals, šalliš waštaiš, (Alter Orient und Altes Testament. Veröffentlichungen zur Kultur und Geschichte des Alten Orients 288), Münster.
Kellerman, G. 1987 “KUB XVII 8 IV: un mythe du feu”, Hethitica 8: 215-235.
Kloekhorst, A. 2008 Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon, Leiden.
Košak, S. 1988 “Rev. of: A. Archi, Keilschrifturkunden aus Boghazköi 57 Hethitische Briefe und Texte verschiedenen Inhalts, (KUB 57) Berlin”, Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie 78: 309-314.
Kümmel, H. M. 1967 Ersatzrituale für den hethitischen König, (Studien zu den Boğazköy-Texten 3), Wiesbaden.
Laroche, E. 1966 “Études de linguistique anatolienne 2”, Revue Hittite et Asianique 25/79: 160-184.
Lebrun, R. 1992 “Le fragment KUB V11 60 = CTH 423”, Hethitica 11: 103-115.
de Martino, S. 1991 “Alcune osservazioni su KBo III 27”, Altorientalische Forschungen 18: 54-66.
Mazoyer, M. 2003 Télipinu, le dieu au marécage. Essai sur les mythes fondateurs du royaume hittite, (CollKubaba-SerAnt 2) Paris.
McMahon, G. 1991 The Hittite State Cult of the Tutelary Deities, (Assyriological Studies 25), Chicago.
Mellink, M. J. 1966 “The Hasanlu Bowl in Anatolian Perspective”, Iranica antiqua 6: 72-87.
Miller, J. L. 2004 Studies in the Origins, Development and Interpretation of the Kizzuwatna Rituals, (Studien zu den Boğazköy-Texten 46), Wiesbaden.
-2005 “Unravelling the Kizzuwatna Rituals: The Redactional History of Mastigga’s Ritual for Domestic Quarrel”, A.Süel (ed.), V.Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, Çorum 02-08 Eylül 2002, Ankara: 527-540.
del Monte, G. F. 2005 “The Hittite Herem”, L. Kogan et al. (ed.), Memoriae Igor M. Diakonoff, Winona Lake, Indiana: 21-43.
Mora, C. 1987 La glittica anatolica del II millennio A.C.: Classificazione tipologica. Vol 1: I sigilli a iscrizione geroglifica, (Studia Mediterranea 6), Pavia.
Mouton, A. 2006 “Quelques usages du feu dans les rituels hittites et mésopotamiens-Several uses of fire in Hittite and Mesopotamian rituals”, Revue de l’histoire des religions 3: 251-264.
- 2016 Rituels, mythes et prières hittites, Paris.
Neu, E. 1999 “Nugae Hethiticae”, Hethitica 14: 63-69.
Olmstead, A. T. 1948 History of The Persian Empire, Chicago.
Parrot, A. 1951 “Cylindre hittite nouvellement acquis (AO 20138)”, Syria 28: 180-190.
Pringle, M. J. 1993 Hittite Kinship And Marriage. A Study Based On The Cuneiform Texts From 2nd Millennium Boğazköy, University of London (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
Popko, M. 1978 Kultobjekte in der hethitischen Religion (nach keilschriftlichen Quellen), Warszawa.
Puhvel, J. 2010 “Fiery Seed: Remarks on the Tiers of Hittite Royalty “, R. Kim - N. Oettinger - E. Rieken - M. Weiss (eds), Ex Anatolia Lux-Anatolian and Indo-European studies in honor of H. Craig Melchert on the occasion of his sixty-fifth birthday, Ann Arbor-New York: 303-306.
de Roos, J. 2007 Hittite Votive Texts, Istanbul: Nederlands Institut voor het Nabije Oosten.
Rosenkranz, B. 1964 “Ein neues hethitisches Ritual für dLAMA KUŠkuršaš”, Orientalia. Nova Series 33: 238-256.
Rost, L. 1953 “Ein hethitisches Ritual gegen Familienzwist”, Mitteilungen des Instituts fur Oriengorschung 1: 345-379.
Savaş, S. Ö. 2001 “Kizzuwatnalı Büyük Hitit Kraliçesi Puduhepa’nın Evlilik Anıtı ile Ölüm Anıtı”, E. Jean - A. M. Dinçol - S. Durugönül (eds), La Cilicie: espaces et pouvoirs locaux (2e millénaire av. J.-C.- 4e siècle ap. J.-C.), Actes de la table ronde internationale d’Istanbul, 2-5 novembre 1999, Istanbul-Paris: 95-114.
-2002a “Hititlerde “Fırtına Tanrısı” ile “Boğa Kültü” Üzerine Bazı Gözlemler ve Yorumlar”, Archivum Anatolicum 5, 97-170.
-2002b “Tahtlar ve Asalar: “Hitit tanrılarının ve krallarının gücü” I”, S. de Martino - F. P. Daddi (eds), Anatolia Antica. Studi in memoria di Fiorella Imparati, (Eothen, studi sulle civiltà dell’Oriente antico 11) Firenze: 705-733.
Schwartz, B. 1947 “A Hittite Ritual Text (KUB 29, 1=1870/c)”, Orientalia. Commentarii periodici Pontificii Instituti Biblici. Nova Series 16: 23-55.
Schwemer, D. 2013 “Tanrılar Kültü, Büyü Ritüeli ve Ölülerin Bakımı”, Doğan-Alparslan M. - M. Alparslan (eds), Hititler Bir Anadolu İmparatorluğu-Hittites An Anatolian Empire, İstanbul: 432-449.
Starke, F. 1990 Untersuchungen zur Stammbildung des keilschriftluwischen Nomens, (Studien zu den Boğazköy- Texten 31), Wiesbaden.
Steitler, Ch. 2017 The Solar Deities of Bronze Age Anatolia. Studies in Texts of the Early Hittite Kingdom, Studien zu den Boğazköy-Texten 62, Wiesbaden.
Soysal, O. 2002 “Ortak Bir Eski Anadolu Kelimesi parninka/i-’nin Kökeni Hakkında”, Archivum Anatolicum 5: 171-191.
-2004 Hattischer Wortschatz in hethitischer Textüberlieferung, (Handbuch der Orientalistik I/74), Leiden-Boston.
-2017 “A new join KUB 17.8+Bo 6172: Mythological description of a natural disaster in Ancient Anatolia?”, Nouvelles Assyriologiques Brèves et Utilitaires 2017/2: 80-83.
Şahinbaş-Erginöz, G. 1999 Hititlerde Anatomi ve Tıp, İstanbul.
Taracha, P. - M. Mroziak, 1999 “Review, Glocker, J., Das Ritual für den Wettergott von Kuliwišna. Textzeugnisse eines lokalen Kultfestes im Anatolien der Hethiterzeit, Firenze”, Bibliotheca Orientalis 56: 401-403.
Tischler, J. 2016 Hethitische Texte in Transkription. KUB 56 und KUB 57, (Dresdner Beiträge zur Hethitologie 49), Wiesbaden.
Ünal, A. 1978 Ein Orakel text über die Intrigen am hethitischen Hof (KUB XXIII 70-Bo 2011), (Texte der Hethiter 6) Heidelberg.
-1992 “Parts of Trees in Hittite. According to a Medical Incantation Text (KUB 43, 62)”, H. Otten - H. Ertem - E. Akurgal - A. Süel (eds), Hittite and Other Anatolian and Near Eastern Studies in Honor of Sedat Alp, Ankara: 493-500.
-1994 “Hethitisch-altanatolische Mythen, Legenden, Epen und Märchen aus dem Staatsarchiv von Hattuscha. Hurro-hethitische Bilinguen”, O. Kaiser (ed.), Texte der Umwelt des Alten Testaments. Band III: Weisheittexte, Mythen und Epen. Lieferung 4: Mythen und Epen II, Gütersloh: 802-865.
-1996 The Hittite Ritual of Hantitaššu from the City of Hurma against Troublesome Years, Ankara 1996.
-2020 Hititler ve Eski Anadolu Halklarında Mit, Efsane, Destan ve Masallar, İçerik, Köken, İlişki ve Kültürlerarası Etkileşimler, Ankara.
Weeden, M. 2011 Hittite Logograms and Hittite Scholarship, (Studien zu den Boğazköy-Texten 54), Wiesbaden.
Wegner I. - M. Salvini, 1991 Die hethitisch-hurritischen Ritualtafeln des (h)išuwa-Festes, (Corpus der hurritischen Sprachdenkmäler1/4), Roma.
Woudhuizen, F. C. 2006-2007 “Two Assuwian Royal Seals”, Jaarbericht van het Vooraziatisch-Egyptisch Genootschap Ex Oriente Lux 40, 125-129.
Yıldırım, N. 2012 İran Mitolojisi, İstanbul.
Yoshida, D., 1991 “Ein hethitisches Ritual gegen Behexung (KUB XXIV 12) und der Gott Zilipuri/Zalipura”, Essays on Ancient Anatolian and Syrian Studies: 45-61.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hitit Arkeolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Şafak Bozgun ^*
0000-0001-8406-2601
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Aralık 2021

Gönderilme Tarihi

12 Nisan 2021

Kabul Tarihi

27 Kasım 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 20

IZ

https://izlik.org/JA88YZ52JM

APA

Bozgun, Ş. (2021). Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I). Colloquium Anatolicum, 20, 51-81. https://izlik.org/JA88YZ52JM

AMA

1.Bozgun Ş. Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I). Colloquium Anatolicum. 2021;(20):51-81. https://izlik.org/JA88YZ52JM

Chicago

Bozgun, Şafak. 2021. “Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)”. Colloquium Anatolicum, sy 20: 51-81. https://izlik.org/JA88YZ52JM.

EndNote

Bozgun Ş (01 Aralık 2021) Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I). Colloquium Anatolicum 20 51–81.

IEEE

[1]Ş. Bozgun, “Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)”, Colloquium Anatolicum, sy 20, ss. 51–81, Ara. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88YZ52JM

ISNAD

Bozgun, Şafak. “Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)”. Colloquium Anatolicum. 20 (01 Aralık 2021): 51-81. https://izlik.org/JA88YZ52JM.

JAMA

1.Bozgun Ş. Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I). Colloquium Anatolicum. 2021;:51–81.

MLA

Bozgun, Şafak. “Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)”. Colloquium Anatolicum, sy 20, Aralık 2021, ss. 51-81, https://izlik.org/JA88YZ52JM.

Vancouver

1.Şafak Bozgun. Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I). Colloquium Anatolicum [Internet]. 01 Aralık 2021;(20):51-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88YZ52JM

Lisanslar – Creative Commons Türkiye File:Open Access PLoS.svg - Wikipedia

Colloquium Anatolicum dergisinde yayımlanan tüm makaleler, aksi belirtilmedikçe, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) kapsamında lisanslanmıştır.

Bu lisans, kullanıcıların uygun şekilde atıf yapmak koşuluyla eserleri kopyalamasına, dağıtmasına ve yeniden kullanmasına izin verir; ancak ticari amaçlarla kullanımı yasaktır.

Yazarlar, eserlerinin telif hakkını korur ve dergiye ilk yayın hakkını verir. Yayımlanan içerikler, uygun atıf yapılması koşuluyla üçüncü kişiler tarafından paylaşılabilir ve kullanılabilir.

Lisans hakkında detaylı bilgi için:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Hititler’de Ateş Kültü ve Tanrı DPahhur (I)

Öz

Anahtar Kelimeler

Öz

Öz

Öz

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster