Tieion/Tios Akropolis’inde Ortaya Çıkartılmış Anıtsal Bir Yapının Kalıntıları Üzerine Gözlemler

Yıl 2013, Sayı: 12, 211 - 238, 01.06.2013

R. Eser Kortanoğlu

https://izlik.org/JA64CY66PH

Öz

2007 ve 2009 yıllarında, bir Hellen yerleşimi karakteri gösteren Tieion/
Tios –günümüzde Filyos kampanyalarında, kentin akropolisinde ve deniz seviyesinden
66 m yükseklikte açığa çıkartılmış olan anıtsal yapı kalıntısı üzerine
kaleme alınmış olan bu makale, yukarıda Mektup 75’de belirtilen “onuruna
ithaf edilecek yapılar” ifadesi ile ilgili olma potansiyelini de en azından
üzerinde taşımaktadır. Çünkü; “…akşam çökerken Tium harabelerine yürüdük.
Antik bir kapıdan geçtik, her taraf çalılıklarla kaplıydı. Etrafta sütun
parçaları, yapı kalıntıları vardı. Sahil boyunca uzanan antik kent muhteşem
bir konumdaydı. Çıkıntı yapan tepe üzerinde kale yükseliyordu. Burada en
dikkat çekici kalıntı antik tapınak idi...” (Ainsworth 1842: 50-51) gibi ifadeler
yapı kalıntısına bu potansiyeli kazandırmaktadır. Belki de bu satırlar üzerine
Robert “kentin Miletos’lular tarafından kurulduğunun kanıtları burada olmalıdır”
demiştir (Robert 1937: 270). Üstelik, içinden 50.000 nummus çıkarılan
bir maddi varlık muhtemelen daha büyüktür ve bu maddi değer ile eğer
malzeme ve süslemelerde çok gösterişe kaçılmazsa (Pax Romana’nın ve deniz
ticaretinin getirdiği refahın etkisiyle de) bir tapınağın masrafları karşılanabilirdi
(Duncan-Jones 1974: 75-78).

Anahtar Kelimeler

Tieion/Tios , Tapınak , Akropolis , Miletos , Kolonizasyon

Tieion/Tios Akropolis’inde Ortaya Çıkartılmış Anıtsal Bir Yapının Kalıntıları Üzerine Gözlemler

https://izlik.org/JA64CY66PH

Öz

2007 ve 2009 yıllarında, bir Hellen yerleşimi karakteri gösteren Tieion/
Tios –günümüzde Filyos kampanyalarında, kentin akropolisinde ve deniz seviyesinden
66 m yükseklikte açığa çıkartılmış olan anıtsal yapı kalıntısı üzerine
kaleme alınmış olan bu makale, yukarıda Mektup 75’de belirtilen “onuruna
ithaf edilecek yapılar” ifadesi ile ilgili olma potansiyelini de en azından
üzerinde taşımaktadır. Çünkü; “…akşam çökerken Tium harabelerine yürüdük.
Antik bir kapıdan geçtik, her taraf çalılıklarla kaplıydı. Etrafta sütun
parçaları, yapı kalıntıları vardı. Sahil boyunca uzanan antik kent muhteşem
bir konumdaydı. Çıkıntı yapan tepe üzerinde kale yükseliyordu. Burada en
dikkat çekici kalıntı antik tapınak idi...” (Ainsworth 1842: 50-51) gibi ifadeler
yapı kalıntısına bu potansiyeli kazandırmaktadır. Belki de bu satırlar üzerine
Robert “kentin Miletos’lular tarafından kurulduğunun kanıtları burada olmalıdır”
demiştir (Robert 1937: 270). Üstelik, içinden 50.000 nummus çıkarılan
bir maddi varlık muhtemelen daha büyüktür ve bu maddi değer ile eğer
malzeme ve süslemelerde çok gösterişe kaçılmazsa (Pax Romana’nın ve deniz
ticaretinin getirdiği refahın etkisiyle de) bir tapınağın masrafları karşılanabilirdi
(Duncan-Jones 1974: 75-78).
Elbette bu kadar kolay olmamalı!

Anahtar Kelimeler

Tieion/Tios , Temple , Acropolis , Miletos , Colonisation

Kaynakça

• Plinius Epistulae, 10. Kitap. Genç Plinius’un Anadolu Mektupları (Latince’den Çevirenler: Çiğdem Dürüşken, Erendiz Özbayoğlu). İstanbul, 2001.
• Strabon Geographika: XII-XIII-XIV. Antik Anadolu Coğrafyası (Çev.: Prof. Dr. Adnan Pekman). İstanbul, 1993.
• Vitruvius De Architectura. Mimarlık Üzerine On Kitap (Çev.: Dr. Suna Güven). İstanbul, 1998.
• Abbasoğlu, H. 2010 “Ord. Prof. Dr. Arif Müfid Mansel ve Side’de İlk Kazılar”, Side’ye Emek Verenler Sempozyumu (20-22.04.2007), Side Eğitim Kültür ve Sanat Vakfı, Side, Antalya: 19-24.
• Ainsworth, W.F. 1842 Travels and Researches in Asia Minor, Mesopotamia, Chaldea and Armenia I, London.
• Akcan, E. 2006 “Metafiziğin Kalesi Hakkında Düşünmek”, Cogito 47-48: 273-286.
• Alzinger, W. 1974 Augusteische Architektur in Ephesos. Vienna, Österreichisches Archäologisches Institut.
• Anabolu, M. U. 2001 İstanbul ve Anadolu’daki Roma İmparatorluk Dönemi Mimarlık Yapıtları, İstanbul.
• Atasoy, S. 2008 “Zonguldak-Filyos (Tios/Tieion/Tion/Tianos/Tieum) Kurtarma Kazısı”, Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı. Euergetes. Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65. Geburtstag. Antalya: 91-97.
• Bechert, T. 1999 Die provinzen des Römischen Reiches, Mainz am Rhein.
• Davidson, G. R. 1952 Corinth XII: The Minor Objects. The American school of Classical Studies at Athens.
• Domźalski, K. 2011 “Late Roman Pottery from Pompeiopolis”, Lâtife Summerer (ed.) Pompeiopolis I. Eine Zwischenbillanz aus der Metropole Paphlagoniens nach fünf Kampagnen (2006–2010) (Schriften des Zentrums für Archäologie und Kulturgeschichte des Schwarzmeerraumes 21), Beran: 163-178.
• Drews, R. 1976 “The Earliest Greek and Roman Settlements on the Black Sea”, JHS 96: 18-31.
• Duncan-Jones, R. 1974 The Economy of the Roman Empire. Cambridge-London-New York- New Rochelle Melbourne-Sydney.
• Ehrhardt, N. 1983 Milet und seine Kolonien, Frankfurt am Main.
• Esen, İ. 2003 “Antik Tios/Tieion/Villaios (Filyos) Kenti”, AMMY 2002: 196-224.
• Franke, P. R. 1966 “Zur Chronologie ‘Autonomen’ Münzen Des Bithynischen Tios”, AA: 58-67.
• Gliwitzky, C. 2010 Späte Blüte in Side und Perge, Die pamphylische Bauornamentik des 3. Jahrhunderts n. Chr. Bern.
• Gordon, R. – J. Reynolds 2003 “Roman Inscriptions 1995-2000”, JRS 93: 212-294.
• Graham, A. J. 1964 Colony and Mother City in Ancient Greece, Manchester.
• Greaves, A. M. 2003 Miletos, Bir Tarih, İstanbul.
• 2004 “The Cult of Aphrodite in Miletos and its Colonies”, Anatolian Studies 54: 27-33.
• Gros, P. 1996 L’architecture Romaine 1: Les monuments publics. Paris.
• 2006 L’architecture Romaine 2: Maisons, palais, villas et tombeaux. Paris.
• Günther, W. 1975 “Ein Ehrendekret post mortem aus Aizanoi”, IstMitt 25: 351-356.
• Hayes, J. W. 1972 Late Roman Pottery, London.
• 1991 Paphos Vol. III The Hellenistic and Roman Pottery, Nicosia.
• 2008 The Athenian Agora, Vol.32 Roman Pottery: Fine-Ware Imports, Princeton.
• Jones, M. W. 2003 Principles of Roman Architecture, New Haven.
• Kortanoğlu, R. E. – M. Savrum Kortanoğlu 2013 “Tios Antik Kenti ve Korunma Sorunları”, Ş. Dönmez (ed.) Güneş Karadeniz’den Doğar, Sümer Atasoy’a Armağan Yazılar. Lux ex Ponto Euxino, Studies Presented in Honour of Sümer Atasoy, Ankara: 261- 272.
• Laflı, E. – G. Şahin 2012 “Terra-Sigillata and Red Slipped ware from Hadrianopolis in Soutwestern Paphlagonia”, Anatolia Antiqua XX: 45-120.
• Lund, J. 1996 “From archaeology to history? Reflections on the chronological distribution of ceramic finewares in South Western and Southern Asia Minor from the Ist to the 7th c. AD.”, M. Herfort-Koch – U. Mandel - U. Schadler (eds.), Hellenistische und kaiserzeitliche Keramik des ostlichen Mittelmeergebietes Kolloquium Frankfurt 24,-25. April 1995 Frankfurt a.M.: 95-122.
• Manoledakis, M. 2010 “On the Cults of Sinope and the founders of the city”, E. K. Petropoulos – A. A. Maslennikov (eds.), Ancient Sacral Monuments in the Black Sea, Thessaloniki: 563-576.
• Mansel, A. M. 1978 Side. 1947-1966 Yılları Kazıları ve Araştırmalarının Sonuçları, Ankara.
• Marek, C. 2002 “Tios”, Der Neue Pauly 12/1: 609-610.
• Michaelis, Ad. 1885 “Sarapis Standing on a Xanthian Marble in the British Museum”, JHS 6: 287-318.
• Mitsopoulos-Leon, V. 1991 Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos Kleinfunde 1. Teil: Keramik hellenistischer und römischer Zeit, Wien.
• Naumann, R. 1973/1974 “Das Heroon auf der Agora in Aezani”, IstMitt 23/24: 183-195.
• 1975 “Die Bedeutung der Türsteine bei den Kaianlagen an der Agora in Aezani”, IstMitt 25: 343-350.
• 1979 Der Zeustempel zu Aizanoi, Berlin. Petropoulos, E. K.
• 2010 “Apollo’s Cult in the Black Sea Area and the Greek Colonists: Some Remarks”, E. K. Petropoulos – A. A. Maslennikov (eds.), Ancient Sacral Monuments in the Black Sea, Thessaloniki: 283-294. Pohl, D.
• 2002 Kaiserzeitliche Tempel in Kleinasien unter besonderer Berücksichtigung der hellenistischen Vorläufer, (Asia Minor Studien 43), Bonn.
• Radt, W. 1988 Pergamon, Cologne.
• 2002 Pergamon. Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları, İstanbul.
• Robert, L. 1937 Études Anatoliennes Recherches sur les inscriptions grecque de l’Asie Mineure (Études Orientales V), Paris.
• Robinson, D. M. 1905 “Greek and Latin Inscriptions from Sinope and Environs”, AJA 9, 1905: 294-333.
• Rohn, C. 2009 “Bautechnik am Theaterstadion in Aizanoi: Notwendigkeit oder Teil des Entwurfskonzeptes?”, Byzas 9, 2009: 527-538.
• Rotroff, S. 1997 Hellenistic Pottery: Athenian and Imported Wheelmade Table Ware and Related Material. The American School of Classical Studies at Athens.
• Rotroff, S. – O. Andrew 2003 The Hellenistic Pottery from Sardis: The Finds Through 1994, London.
• Russel, J. 1982 “Byzantine Instrumenta Domestica from Anemurium: the Significance of Context”, R. L. Hohlfelder (ed.), City, Town and Countryside in the Early Byzantine Era, East European Monographs 120, New York: 133- 163.
• von Saldern, A. 1980 Ancient and Byzantine Glass from Sardis, Harvard.
• Schäfer, J. 1968 Hellenistische Keramik aus Pergamon, Berlin.
• Schollmeyer, P. 2008 Römische Tempel: Kult und Architektur im Imperium Romanum, Mainz.
• Serdaroğlu, Ü. 2004 Lykia-Karia’da Roma Dönemi Tapınak Mimarlığı, İstanbul.
• Stamper, J. W.2008 The Architecture of Roman Temples: The Republic to the Middle Empire, Cambridge.
• Şahin, N. 2001 Zeus’un Anadolu Kültleri, İstanbul.
• Taylor, G. 1986 The Roman Temples of Lebanon, Beirut.
• Tekin, O. 2007 Eski Anadolu ve Trakya, Ege Göçlerinden Roma İmparatorluğu’nun İkiye Ayrılmasına Kadar (MÖ. 12. – MS. 4. Yüzyıllar Arası), İstanbul.
• Tekkök-Biçken, B. 1996 The Hellenistic and Roman Pottery from Troia: The second century BC to sixth century AD (A Dissertation Presented to the Faculty of the Graduate School University of Missouri-Columbia).
• Tsetskhladze, G. R. 2005 Karadeniz’in Tarih ve Arkeolojisi Üzerine, İstanbul.
• 2010 “Hellen Kolonizasyonu; Karadeniz”, Aktüel Arkeoloji 18: 76-83.
• Vandeput, L. 1997 The Architectural Decoration in Roman Asia Minor. Sagalassos: a Case Study. Studies in Eastern Mediterranean Archaeology I, Brepols.
• Waddington, W. H. – E. Babelon,– T. H. Reinach 1925 (Rec. Gen.) Recueil Général des Monnaies Grecques d’Asie Mineure V.I: Pont et Paphlagonie, Paris.
• Waldbaum, J. C. 1983 Metalwork from Sardis: the finds through 1974, Cambridge.