Gerçeğin Aşınması ve Dezenformasyon: Medyada Çıkan Haberler Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2026, Sayı: 31, 54 - 61, 12.03.2026

Metin Karaburun

https://doi.org/10.32952/communicata.1872614

https://izlik.org/JA24NL94PU

Öz

Bu çalışmanın, medyada dolaşıma giren dezenformasyon içeriklerinin hangi anlatı ve söylem stratejileri aracılığıyla kamuoyunda ikna edici bir gerçeklik algısı ürettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) tarafından 2025 yılının son çeyreğinde yayımlanan bültenlerde yer alan haberler arasından amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen altı haber oluşturmaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında betimsel içerik analizi yöntemiyle yürütülmüş; haber metinleri bilginin sunuluş biçimi, bağlamın kurulma şekli, kesinlik dili, belirsizlik üretimi ve duygusal çağrışımlar açısından çözümlenmiştir. Analiz bulguları, dezenformasyonun çoğunlukla teknik doğrulama eksikliğinden ziyade, bağlam koparması, basitleştirme ve çerçeveleme yoluyla anlamın dönüştürülmesi üzerinden üretildiğini göstermektedir. Ayrıca afet, sağlık, çocukların güvenliği, ulusal kaynaklar ve adli süreçler gibi toplumsal hassasiyet içeren temaların, korku, güvensizlik ve ahlaki tepki üretmeye elverişli anlatılar için özellikle tercih edildiği tespit edilmiştir. Çalışma, dezenformasyonun medya metinlerinde tekrar eden söylemsel kalıplar üzerinden yapılandığını ortaya koyarak, içerik doğrulamanın yanı sıra anlatı ve dil temelli analizlerin de dezenformasyonla mücadelede temel bir analitik araç olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Dezenformasyon , Medya , Medya Söylemi , Çerçeveleme.

The Erosion of Truth and Disinformation: A Study on News Coverage in The Media

https://izlik.org/JA24NL94PU

Öz

This study aims to analyze the narrative and discursive strategies through which media disinformation creates a persuasive perception of reality among the public. The sample includes six news items deliberately selected from bulletins published by the Turkish Presidency’s Directorate of Communications Disinformation Combat Center (DMM) in the last quarter of 2025. The research adopts a qualitative approach with descriptive content analysis. News texts are examined regarding modes of information presentation, contextual framing, certainty language, ambiguity creation, and emotional appeals. The results indicate that disinformation mainly stems from transformations of meaning through context removal, simplification, and framing strategies, rather than from a lack of technical verification. Additionally, socially sensitive topics such as disasters, health, child safety, national resources, and judicial processes are often chosen because they are more effective at evoking fear, distrust, and moral reactions.The study shows that disinformation is organized around recurring discursive patterns in media texts and highlights that, in addition to fact-checking practices, narrative- and discourse-focused analyses should be viewed as essential tools for understanding and combating disinformation.

Anahtar Kelimeler

Disinformation , Media , Media Discourse , Framing.

Kaynakça

• Arslan, Ş. (2022). Sosyal medya ve dezenformasyon tehdidinde gazetecilik. Aksaray İletişim Dergisi, 4(2), 107-134. https://doi.org/10.47771/aid.1102392
• Aydın, A. F. (2025) Zihinlere atılan mermi: Sihirli mermi kuramı perspektifinden dezenformasyon. İNİF E- Dergi, 10(2), 1012-1032. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1737898
• Demirel, G. (2023). Politika haberlerinin yeni medya aracılığıyla post-truth bağlamında analizi. M. Karanfiloğlu & G. Demirel (Eds.), Yeni medyanın toplumsal yansımaları (ss. 279-310). Kriter Yayınları.
• Demirel, G. (2025). Dezenformasyonla mücadelede kamusal stratejiler: İletişim Başkanlığı bültenleri üzerinden nitel bir analiz. Eurasian Journal of Media, Communication and Culture Studies, 3(2), 72-94. https://doi.org/10.69999/emedia.1796987
• Fallis, D. (2009). A conceptual analysis of disinformation. Proceedings of iConference.
• Fetzer, J. H. (2004). Disinformation: The use of false information. Minds and Machines, 14, 231–240. https://doi.org/10.1023/B:MIND.0000021683.28604.5b
• Ilgın, H. (2021). Sosyal medyada dezenformasyon ve halkla ilişkiler ilişkisi. İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(2), 303-322.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon_Bulteni_Sayi_187.pdf Erişim T. 2 Ocak 2026.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon-Bulteni-188.pdf Erişim T. 2 Ocak 2026.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon_Bulteni_Sayi_189.pdf Erişim T. 2 Ocak 2026.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon_Bulteni_Sayi_190.pdf Erişim T. 3 Ocak 2026.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon_Bulteni_191.pdf Erişim T. 3 Ocak 2026.
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyon Bülteni (2025). https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/Dezenformasyon_Bulteni_Sayi_192.pdf Erişim T. 10 Ocak 2026.
• Kaplan, İ. (2025). Sosyal medya ve dezenformasyon: İsrail’in Gazze saldırıları örneği. TRT Akademi, 10(23), 182-207. https://doi.org/10.37679/trta.1559858
• Lanoszka, A. (2019). Disinformation in international politics. European Journal of International Security, 4(2), 227-248. https://doi.org/10.1017/eis.2019.6
• Önen, A. (2020). İnternet, dijital demokrasi ve dezenformasyon ekseninde yeni medya: Sosyal medya kullanıcıları üzerine bir değerlendirme. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 8(16), 13-35.
• Pérez-Escolar, M., Lilleker, D., & Tapia-Frade, A. (2023). A systematic literature review of the phenomenon of disinformation and misinformation. Media and Communication, 11(2), 76-87. https://doi.org/10.17645/mac.v11i2.6453
• Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. SAGE Publications.
• Shu, K., Bhattacharjee, A., Alatawi, F., Nazer, T. H., Ding, K., Karami, M., & Liu, H. (2020). Combating disinformation in a social media age. Wiley Interdisciplinary Reviews: Data Mining and Knowledge Discovery, 10(6). https://doi.org/10.1002/widm.1385
• Şehitoğlu, R. (2024). Bir kamu diplomasisi aracı olarak dezenformasyonla mücadele Azerbaycan model önerisi. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 10(2), 96-116. https://doi.org/10.25272/icps.1512183
• Topçu, E., & Çaycı, B. (2022). Sosyal medyada dezenformasyon: COVID-19 pandemisi örneği. TAM Akademi Dergisi, 1(2), 161–191. https://doi.org/10.58239/
• Yoloğlu, N. (2017). Küresel medya ve iletişim anlayışında aktüel enformasyondan dezenformasyona yöneliş. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 2(1), 8-15.