Determination of Potential Areas for Earthquake Parks by Analytic Hierarchy Process: The Case of Çanakkale City Center

Öz

The fact that natural hazards such as earthquakes are not sufficiently taken into consideration in the planning processes that shape the development of cities necessitates the need for earthquake-oriented spatial development. Especially in developing countries such as our country, the decrease in open green areas due to the effect of uncontrolled settlements increasing due to population density makes cities more vulnerable to earthquakes. In this context, developing strategies to minimize earthquake risks is of vital importance in creating a resilient and sustainable living space. Within the scope of the research, it is aimed to identify potential suitable areas for earthquake parks in Çanakkale city center, which is located in the first degree earthquake zone, which has the capacity to play an important role by creating safe gathering areas before, during and after earthquakes, as well as undertaking vital functions such as shelter, first aid and logistical support. The 15 criteria used in the Analytic Hierarchy Process (AHS) method were analyzed through Geographic Information Systems (GIS). In the light of the findings, suitable open spaces were identified and recommendations were developed in the perspective of earthquake resilient urban planning.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake Parks
• Geographic Information Systems (GIS)
• Analytic Hierarchy Process (AHS)
• Landscape Planning
• Çanakkale City Center

Analitik Hiyerarşi Süreci ile Deprem Parkları için Potansiyel Alanların Belirlenmesi: Çanakkale Kent Merkezi Örneği

Öz

Kentlerin gelişimini şekillendiren planlama süreçlerinde, deprem gibi doğal tehlikelerin yeterince göz önünde bulundurulmaması, deprem odaklı mekânsal gelişim gereksinimini zorunlu kılmaktadır. Özellikle ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerdeki nüfus yoğunluğuna bağlı olarak artan kontrolsüz yapılaşmaların etkisiyle açık yeşil alanların azalması, kentleri depremler karşısında daha savunmasız hale getirmektedir. Bu bağlamda, deprem risklerini en aza indirgemek adına stratejilerin geliştirilmesi, dirençli ve sürdürülebilir bir yaşam alanının oluşturulmasında hayati bir öneme sahiptir. Araştırma kapsamında, I. derece deprem bölgesinde yer alan Çanakkale kent merkezinde, deprem öncesi, sırası ve sonrasında güvenli toplanma alanları oluşturularak önemli bir rol oynamanın yanı sıra, barınma, ilk yardım ve lojistik destek gibi hayati işlevleri üstlenme kapasitesine sahip olan deprem parkları için, potansiyel uygun alanları belirlemek amaçlanmıştır. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yönteminde kullanılan 15 adet kriter Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, deprem dirençli kent planlaması perspektifinde uygun açık alanlar mekânsal olarak tespit edilmiş, öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Deprem Parkları
• Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)
• Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)
• Peyzaj Planlama
• Çanakkale Kent Merkezi

Kaynakça

1. Akyar, E. (2025). AHS Yöntemi Kullanilarak Deprem Parklari Planlama İlkelerinin Mekansal Olarak İrdelenmesi: Çanakkale Kent Merkezi Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale, Türkiye.
2. Aman, D. D. (2019). Olası Marmara Depreminde Toplanma Alanları Yer Seçim Kriterlerinin Belirlenmesi: İstanbul Bağcılar Örneği. (Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Atalay, H. (2008). Deprem Durumunda Kentsel Açık ve Yeşil Alanların Kullanımı Küçükçekmece Cennet Mahallesi Örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 154 s.
3. Ateş, A. (2022). Deprem etkisinde zeminlerin sıvılaşması ve sıvılaşma yöntemleri. Ankara, Türkiye: IKSAD Publishing House. Aysu, A. (2013). Mersin-Mezitli’de Analitik Hiyerarşi Tekniği İle Alan Kullanım Önerilerinin Geliştirilmesi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı,Yüksek Lisans Tezi, 130 s.
4. Baskın, A., & Aşur, F. (2023). Analysis of Location According to Suitable Criteria for Earthquake Park in Van/Turkiye City Scale. Street Art and Urban Creativity, 9(2): 86-109. Büyüksaraç, A., Tunusluoğlu, M. C., Bekler, T., Yalçıner, Ç., Karaca, Ö., Ekinci, Y. L., Demirci, A., & Dinç, Ö. (2012) Çanakkale Belediyesi İmar Planına Esas Jeolojik Jeoteknik Etüt Projesi. https://www.canakkale.bel.tr/file/272/xdO_trfMLRCFZnRjEjnYNaW2zG1xiZkQ.pdf
5. Cengiz, T., & Çelem, H. (2003). Kırsal Kalkınmada Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) Yönteminin Kullanımı. Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 1(2): 144-153.
6. Cengiz, T. (2003). Peyzaj Değerlerinin Korunmasına Yönelik Kırsal Kalkınma Modeli Üzerine Bir Araştırma: Seben İlçesi (Bolu) Alpağut Köyü Örneği. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 316 s.
7. Çanakkale Belediyesi. (2024). Kent Haritası. https://www.canakkale.bel.tr/tr/sayfa/home, (Erişim Tarihi: 01.04.2025). Çanakkale İRAP (İl Afet Risk Azaltma Planı). (2021). Çanakkale Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü İl Afet Risk Azaltma Planı, https://canakkale.afad.gov.tr/kurumlar/canakkale.afad/PdfDosyalari/Canakkale-IRAP.pdf (Erişim Tarihi: 01.04.2025).
8. Çelik, A., & Ender, E. (2016). Design Principles of Earthquake Park. In: Environmental Sustainability and Landscape Managemen. (pp. 735-741). St. Kliment Ohridski University Press: Sofya. Çınar, A. K., Akgün, Y., & Maral, H. (2018). Afet Sonrası Acil Toplanma ve Geçici Barınma Alanlarının Planlanmasındaki Faktörlerin İncelenmesi: İzmir-Karşıyaka Örneği. Planlama, 28(2): 179-200. Erdin, H. E., Çelik, H. Z., Sılaydın, M. B., & Partigöç, N. S. (2023). Afet ve Acil Durumlarda Sosyal Altyapı Alanlarının Toplanma Alanı Olarak Belirlenme Kriterleri ve Yöntemi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(1): 1-21. Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de Afet Yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22): 147-164.

9. Erkan, E. A. (2010). Afet Yönetiminde Risk Azaltma ve Türkiye'de Yaşanan Sorunlar. Devlet Planlama Teşkilatı Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Ankara. Gökgöz, B. İ., İlerisoy, Z. Y., & Soyluk, A. (2020). Acil Durum Toplanma Alanlarının AHP Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 19: 935-945. Junian, J., & Azizifar, V. (2021). Temporary shelter site selection after earthquake using AHP and GIS: A case study of North Iran. Civil Engineering Journal, 7(9): 1537-1548.
10. Kahyaoğlu, B. (2016). Tekirdağ Kentinde Doğal Afet ve Eğitim Parkı Planlanması Üzerine Bir Çalışma. Namık Kemal Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 98 s.
11. Kılıç, A., & Koç, E. (2023). Kamusal Alan Politikasının Yansıması Olarak Deprem Toplanma Alanları ve Ataköy Örneği. Deprem Karşısında Deneyimlerden Öğrenmek, 77-84.
12. Koçan, N., & Sürün, S. (2020). I. Derece Deprem Kuşağında Yer Alan Balıkesir-Burhaniye Kenti İçin Deprem Parkı Önerisi. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(1):14-31. Korgavuş, B., & Ersoy, M. (2015). Kadıköy İlçesi Kentsel Açık ve Yeşil Alanlarının Olası İstanbul Depreminde Yeterliliğinin İrdelenmesi. Uluslararası Burdur Deprem ve Çevre Sempozyumu, Mayıs 7-9, 2015, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Burdur Türkiye.
13. Köse, B. (2023). Afet Durumlarında Toplanma Alanlarının İncelenmesi ve Bodrum- Yeniköy Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Okan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
14. Özmen, B., Nurlu, M., & Güler, M. (1997). Coğrafi Bilgi Sistemi ile Deprem Bölgelerinin İncelenmesi, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Afet İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara, Türkiye.
15. Öztürk, E., & Şahinöz T. (2018). Afet ve Acil Durum Kayıtlarından 50 Yılın (1960-2010) Analizi: Gümüşhane İli Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1): 95-101.
16. Palazca, A., & Partigöç, N. S. (2018). Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) Kullanılarak Afet Sonrası Potansiyel Toplanma Alanlarının Yer Seçimi: Denizli Kenti Örneği. 7. Uzaktan Algılama-CBS Sempozyumu, Eylül 18-21, Eskişehir, Türkiye.
17. Palazca, A. (2020). Afet Sonrası Toplanma Alanlarının Analizi: Denizli Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Denizli, Türkiye. Sandal , G., Duran, E., & Şahin, E. (2024). Deprem Parkları ve Dönüştürülebilir Parklar. Düzce Üniversitesi, Orman Fakültesi, Ormancılık Dergisi, 20: 55-70.
18. Saaty, R. W. (1987). The analytic hierarchy process—what it is and how it is used. Mathematical Modelling. Pages 161-176.
19. Şirin, M., & Ocak, F. (2020). Gümüşhane Şehrinde Afet ve Acil Durum Toplanma Alanlarının Coğrafi Bilgi Sistemleri Ortamında Değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44): 85-106.
20. Yılmaz, M., & Sönmez, B. (2023). Fay Hattı ve Akarsu Etkisiyle Yerleşim Alanlarının Değerlendirilmesi. Afet ve Şehir Planlaması Dergisi, 15(3): 150-163.