Kavak Deltası (Gelibolu-Çanakkale) Tarıma Açılan Bakir ve Sulak Alanlarında Toprak Organik Karbonunun Değişimi

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 216 - 226, 07.07.2025

Hüseyin Ekinci , Utku Özer

https://doi.org/10.33202/comuagri.1703746

Öz

Saroz Körfezi kıyısında yer alan Gelibolu yarımadası Kavak Deltası, önemli bir sulak alan olmasının yanı sıra önemli kuş alanlarından da biridir. Bu nedenle 2010 yılında Özel Çevre Koruma bölgesi ilan edilmiştir. Bu çalışmada, Kavak Deltasındaki bakir alanların (sulak-bataklık alanlar, doğal mera alanları ve çıplak –kumul alanları) tarıma açılan bazı kısımlarında farklı arazi kullanımı ve buna bağlı olarak değişen arazi örtüsünün toprak organik karbon (TOK) miktarı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, bakir alanlarda ve bu alanların tarıma açılan çeltik ve diğer tarım alanlarından (bağ-bahçe ve buğday-ayçiçeği) 0-30 cm derinlikten bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri alınmıştır. Çalışma sonucunda en yüksek TOK miktarı mera alanlarında (147.31 ton C ha-1) ve bataklık alanlarda (128.15 ton C ha-1) saptanmıştır. Tarım alanlarının 78.16 ton C ha-1, çeltik alanlarının ise 108.9 ton ha-1 TOK içerdiği bulunmuştur. Buna karşın genellikle kumullardan oluşan çıplak alanların en düşük TOK içeriğine (10.23 ton C ha-1) sahip olduğu görülmüştür. İncelenen toprakların ortalama TOK miktarı 94.55 ton C ha-1 olduğu belirlenmiştir. Sulak ve bataklık alanların, buğday-ayçiçeği gibi tarım alanlarına dönüştürülmesi sonucunda yaklaşık 50 ton C ha-1, çeltik tarımına dönüştürülmesi ile ise 20 ton C ha-1 TOK kaybının olduğu belirlenmiştir. Kavak Deltasında ÇEM sınıflamasına göre çok yüksek-çok yüksek çölleşme risk sınıfında yer alan çıplak alanlar hariç, diğer tüm arazi kullanım türlerinin kapladığı alanlar çok düşük-çok düşük çölleşme risk sınıfında yer almıştır. Yapılan çalışma lokal alanda olsa bile, Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü’nün (ÇEM) Organik Karbon Projesinde belirlenen hedeflerden birisi olan “Toprak organik karbon stokunda ortaya çıkan değişimin izlenmesi” hedefine katkı sağlayabilecektir.

Anahtar Kelimeler

Toprak Organik Karbonu (TOK) , Kavak Deltası , Sulak Alan

Etik Beyan

Etik kural ihlali yoktur.

Destekleyen Kurum

ÇOMÜ BAP

Proje Numarası

ÇOMÜ- BAP FYL-2019/3038

Teşekkür

Bu araştırma makalesi ikinci yazarının ÇOMÜ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans tez çalışması sonuçlarından üretilmiştir. Çalışma, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Başkanlığı tarafından ÇOMÜ- BAP FYL-2019/3038 proje numarasıyla desteklenmiştir. Katkılarından dolayı ÇOMÜ- BAP komisyon başkanlığına teşekkür ederiz.

Changes in Soil Organic Carbon (TOC) in Virgin and Wetlands Opened to Agriculture in Kavak Delta (Gelibolu-Çanakkale)

Öz

Kavak Delta of Gelibolu Peninsula located on the coast of Saros Gulf is not only an important wetland but also one of the important bird areas. For this reason, it was declared a Special Environmental Protection Area in 2010. In this study, the effects of different land uses and the changing land cover in some parts of the virgin areas (wetlands-swamps, natural pastures and bare-dune areas) in Kavak Delta opened to agriculture on the amount of soil organic carbon (TOC) were investigated. For this purpose, disturbed and undisturbed soil samples were taken from 0-30 cm depth from virgin areas and from paddy and other agricultural areas (vineyards-orchards and wheat-sunflower) opened to agriculture in these areas. As a result of the study, the highest TOC amount was determined in pasture areas (147.31 tonnes C ha-1) and marsh areas (128.15 tonnes C ha-1). It was found that agricultural areas contained 78.16 tonnes C ha-1 and paddy areas contained 108.9 tonnes ha-1 TOC. On the other hand, it was observed that the bare areas, which are generally composed of sand dunes, have the lowest TOC content (10.23 tonnes C ha-1). The average TOC amount of the examined soils was determined to be 94.55 tonnes C ha-1. It was determined that approximately 50 tonnes C ha-1 TOC was lost as a result of the conversion of wet and marsh areas to agricultural areas such as wheat and sunflower, and 20 tonnes C ha-1 TOC was lost when they were converted to rice farming. Except for the bare areas in the Kavak Delta, which are in the very high-very high desertification risk class according to the ÇEM classification, the areas covered by all other land use types are in the very low-very low desertification risk class. Even if the study is in a local area, it can contribute to the target of “Monitoring the changes in soil organic carbon stock”, which is one of the targets determined in the Organic Carbon Project of the General Directorate of Combating Desertification and Erosion (ÇEM).

Anahtar Kelimeler

Soil Organic Carbon , Kavak Delta , Wetland Areas

Proje Numarası

ÇOMÜ- BAP FYL-2019/3038

Kaynakça

• Anonim, 2021. İllerimize ait genel istatistik verileri. www. mgm.gov.tr , (17.04.2021).
• Batjes, N. H., 1996. Total carbon and nitrogen in the soils of the World. European journal of soil science. 47(2): 151-163.
• Black, C. A., Evans, D. D., Dinauer, R. C., 1965. Methods of soil analysis (Vol. 9, pp. 653-708). Madison, WI: American Society of Agronomy.
• Blake, G. R., Hartge, K. H., 1986. Bulk density. Methods of soil analysis: Part 1 Physical and mineralogical methods. 5: 363-375.
• ÇEM. 2018. Toprak organik karbonu projesi. Teknik Özet, Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü, Ankara, Türkiye.
• Dikici, H., Qader, R. K., Demir, Ö. F., 2017. Karbon/azot oranının organik toprakların bazı özellikleri üzerine etkisi. Toprak Su Dergisi. özel sayı: 66-70.
• Doran, J. W., Parkin, T. B., 1997. Quantitative indicators of soil quality: a minimum data set. Methods for assessing soil quality. 49: 25-37.
• Ekinci, H., Kavdir Y., 2005. Changes in soil quality parameters after a wildfire in Gelibolu (Gallipoli) National Park, Turkey. Fresenius Environmental Bulletin.14.12 (2005): 1184-1191.
• FAO, ITPS, 2015. Status of the world’s soil resources (SWSR)–main report. Food and Agriculture Organization of the United Nations and Intergovernmental Technical Panel on Soils, Rome, Italy 650.
• Gauer, E., Shaykewich, C. F., Stobbe, E. H., 1982. Soil temperature and soil water under zero tillage in Manitoba. Canadian journal of soil science. 62(2): 311-325.
• Gee, G. W. , Bauder, J. W. 1986. Particle‐size analysis. Methods of soil analysis: Part 1 Physical and mineralogical methods. 5: 383-411.
• Karaoğlu, M., Yalçın, A. M., 2018. Toprak tuzluluğu ve ığdır ovası örneği. Journal of Agriculture. 1(1): 27-41.
• Kavdır, Y., Özcan, H., Ekinci, H., Yüksel, O., Yiğini, Y., 2004. The influence of clay content, organic carbon and land use types on soil aggregate stability and tensile strength. Turkish Journal of Agriculture and Forestry. 28.3 (2004): 155-162.
• Ladd, J. N., Amato, M., Oades, J. M., 1985. Decomposition of plant material in australian soils. ııı. residual organic and microbial biomass c and n from isotope-labelled legume material and soil organic matter, decomposing under field conditions. Soil Research. 23(4): 603-611.
• Menalled, F., Bass, T., Buschena, D., Cash, D., Malone, M., Maxwell, B., Weaver, D., 2008. An introduction to the principles and practices of sustainable farming. Montana State University.
• Morisada, Y., Miyamoto, Y.,2004. SiC-coated carbon nanotubes and their application as reinforcements for cemented carbides. Materials Science and Engineering. A 381.1-2 57-61.
• Nelson, D. W., Sommers, L. E., 1982. Total carbon, organic carbon, and organic matter 1. Methods of soil analysis. Part 2. Chemical and microbiological properties methods of soil. 539-579.
• Oades, J. M., 1989. An introduction to organic matter in mineral soils. Minerals in soil environments. 1: 89-159. Okruszko, H., 1993. Transformation of fen-peat soils under the impact of draining. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych. 406: 3-73.
• Polat, O., Polat, S., Akça, E., 2011. Küresel ısınmada ormanların karbon tutulumuna etkisi: Tarsus-Karabucak örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Doğa Bilimleri Dergisi. Özel: 313-319.
• Rasmussen, Paul E., Harold P. Collins, 1991. Long-term impacts of tillage, fertilizer, and crop residue on soil organic matter in temperate semiarid regions. Advances in agronomy. 45(Academic Press): 93-134.
• SAS Institute, 2001. SAS/STAT user's manual, version 8.2.
• Schidlowski, M., 1988. A 3,800-million-year isotopic record of life from carbon in sedimentary rocks. Nature. 333: 6171313.
• Schlichling, E., Blume H.P., 1966. Bodenkundliches praktikum, Verlang Paul Parey, Hamburg-Berlin Seeber, J., Seeber, G. U. H., 2005. Effects of landuse changes on humus forms on alpine pastureland (Central Alps, Tyrol). Geoderma. 124: 215-222.
• Sivrikaya, F. ve Bozali, N., 2012. Karbon depolama kapasitesinin belirlenmesi: Türkoğlu planlama birimi örneği." Journal of Bartin Faculty of Forestry 14.1. Special Issue (2012), 69-76.
• Sumner, M.E., William P. M., 1996. Cation exchange capacity and exchange coefficients. Methods of soil analysis part 3—chemical methods of soil. 1201-1229.
• Sümengen, M., Terlemez, I., 1991. Stratigraphy of eocene sediments in the Soutwest Thrace. Bulletin of the Mineral Research and Exploration. 113(113): 15-29.
• Uysal, İ., Tosunoğlu, M., 2012. Kavak Deltası (Saroz Körfezi)’nın herpetofaunal zenginliği. Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi. 3(2): 52-58.
• Van Veen, J. A., Kuikman, P. J., 1990. Soil structural aspects of decomposition of organic matter by micro-organisms. Biogeochemistry. 11(3): 213-233.
• Yüksel, O., Ekinci H., 2019. Yaşlı nehir (Meriç) terasları üzerinde yer alan bir toprak profilinin özellikleri. 1. Uluslararası Tarım ve Çevre Bilimleri Araştırmaları Kongresi. 07-08 Aralık 2019, Ankara.