Kadın Kooperatiflerinin Ortakların Gelir ve İstihdamına Etkisi: Samsun İli Örneği

Öz

Bu araştırmanın amacı, kadın kooperatiflerinin ortakların gelir ve istihdamına etkisini belirlemektir. Araştırmanın verileri, Samsun ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerine ortak olan kadınlar arasından basit tesadüfi örnekleme yöntemine göre seçilen 64 kadın ortak ile yüz yüze yapılan anketlerden elde edilmiştir. Kadın kooperatifi aracılığıyla gelir elde eden ve etmeyen gruplar arası farklılık testlerinin yapılmasında ki-kare (2) analizinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, kooperatif ortaklarının %35.9’unun daha önce herhangi bir iş deneyimi yok iken kadın kooperatifleri sayesinde iş hayatına katıldığı ve istihdamda yer aldığı belirlenmiştir. Kooperatif ortağı kadınların kooperatif ortaklığı öncesinde gelire sahip olma oranı %26.6 iken bu oran kooperatif ortaklığı sonrasında %62.5’e yükselmiştir. Kadınların sahip olduğu aylık gelirler oldukça düşük olmakla birlikte, elde edilen gelirin %65.7’sinin kooperatif faaliyetlerinden sağlandığı tespit edilmiştir. Analiz bulguları, kadın kooperatiflerinin özellikle ilkokul ve ortaokul mezunu kadınlar açısından önemli bir gelir kaynağı oluşturduğunu, yükseköğrenim mezunu kadınların ise kooperatif gelirlerinden daha sınırlı ölçüde yararlandığını göstermektedir. Ayrıca, kırsal bölgelerde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin gelir yaratma potansiyelinin kentsel alanlardaki kooperatiflere kıyasla daha düşük olduğu belirlenmiştir. Kadın kooperatiflerinin istihdam ve ekonomik katılım üzerindeki olumlu etkilerinin kalıcı hâle gelebilmesi için, özellikle kırsal bölgelerde faaliyet gösteren kooperatiflerde üretim ve pazarlama kapasitelerini güçlendirmeye yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• kadın kooperatifleri
• kadın istihdamı
• sosyal ekonomi
• kırsal kalkınma
• yerel kalkınma

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Etik Beyan

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurul’unun 30.05.2025 tarihli ve 2025-850 sayılı etik kurul onayı

Teşekkür

Bu çalışma, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 2209-A projesi kapsamında desteklenmiştir.

The Impact of Women’s Cooperatives on Members’ Income and Employment: The Case of Samsun Province

Öz

The purpose of this study is to determine the impact of women's cooperatives on the income and employment of members. The data for the study were obtained from face-to-face surveys conducted with 64 female members selected by simple random sampling from among the women who are members of women's cooperatives operating in the Samsun province. The chi-square (2) analysis was used to test for differences between the groups that earn income through women's cooperatives and those that do not. According to the research results, it has been determined that 35.9% of cooperative members had no previous work experience but entered the workforce and gained employment thanks to women's cooperatives. While 26.6% of women cooperative members had an income prior to cooperative membership, this rate rose to 62.5% after cooperative membership. Although the monthly incomes of women are quite low, 65.7% of their income is earned through the cooperative. The findings of the analysis show that women's cooperatives are an important source of income, particularly for women with low levels of education, namely primary and secondary school graduates, while women with higher education benefit to a more limited extent from cooperative income. Furthermore, it has been determined that women's cooperatives operating in rural areas have a lower income-generating potential compared to cooperatives in urban areas. In order to ensure the sustainability of the positive effects of women’s cooperatives on employment and economic participation, it is recommended to develop support mechanisms aimed at strengthening the production and marketing capacities of cooperatives, particularly those operating in rural areas.

Anahtar Kelimeler

• women cooperatives
• women’s employment
• social economy
• rural development
• local development

Kaynakça

1. Ajija, S. R. (2017). Evaluating Financial Performance of Public Cooperatives for Women in East Java, Indonesia. Advanced Science Letters, 23(9): 8683-8689.
2. Anonim. (2024). Samsun Ticaret İl Müdürlüğü, Kadın Kooperatifleri Verileri, https://samsun.ticaret.gov.tr/.
3. Arora, A., Cazgir, K. D., Lisiecka, J., & Waligóra, A. (2026). Women's cooperatives promoting resilience: Comparing Indian, Polish and Turkish contexts. In Global Cooperative Economics and Movements (pp. 513-536). Routledge.
4. Arslan, G. (2023). Güçlenme bağlamında kadın kooperatifleri: Feminist bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
5. Bülbüller, G. (2022). Türkiye’de kadın kooperatiflerinin sosyal dayanışma ekonomisi kapsamında incelenmesi: İzmir ili örneği. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
6. Cazgır, K. D. (2022). Kooperatifler yoluyla kadınların güçlendirilmesi: İzmir kadın kooperatifleri örneği. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
7. Cochran, W. G. (1963). Sampling Techniques, 2nd Ed., New York: John Wiley and Sons, Inc.
8. Demircan Yıldırım, P. (2022). Kadın kooperatiflerinin kadınların ekonomik ve sosyal yaşamlarında yarattığı değişimler: Batı Akdeniz örneği. Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Kocaeli.

9. Duguid, F. Durutaş, G., & Wodzicki, M. (2015). Türkiye’de Kadın Kooperatiflerinin Mevcut Durumu, Dünya Bankası Raporu.
10. Durmaz, Ş., & Baran, B. (2024). Kadın Kooperatiflerine Yönelik Bir Çalışma: Antalya Köy Pazarı Örneği, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3): 1997-2023.
11. Erdoğan, M. (2022). Türkiye’de kooperatiflerin kadınların toplumsal konumları üzerindeki etkileri: Gaziantep kadın kooperatifleri örneği. Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep.
12. Eurostat. (2023). Gender Statistics. Retrieved from https://ec.europa.eu/tat/statistics-explained/index.php?title=Main_Page
13. Everest, B., Kılıç, M., & Güngör, D. (2022). Kadın Çiftçilerin Kooperatifçilik Farkındalıkları ve Tarımsal Kooperatif Yönetimine Katılma İstekleri: Bir Örnek Olay Araştırması. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(1): 77-86.
14. Ferguson, H., & Kepe, T. (2011). Agricultural cooperatives and social empowerment of women: A Ugandan case study. Development in Practice, 21(3), 421-429. https://doi.org/10.1080/09614524.2011.558069
15. Forouzani, M., & Mohammadzadeh, L. (2018). Empowerment of the Members of Rural Women’s Cooperatives: The Impact of ICTs in Rural Districts of Urmia County, Iran. Asian Women, 34(4): 77-99.
16. Genç, G. (2023). Kadının güçlenmesi sürecinde bir sosyal girişim modeli olarak kadın kooperatifleri: Yelki Kadın Kooperatifi ve Defne Kadın Kooperatifi örneği. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Muğla.
17. Günsoy, G., & Özsoy, C. (2012). Türkiye’de Kadın İşgücü, Eğitim ve Büyüme İlişkisinin VAR Analizi. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 49(568): 23-42.
18. ICA & ILO. (2015). Advancing gender equality: The co operative way. Retrieved from: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/@coop/documents/publication/wcms_379095.pdf
19. Kılıç Topuz, B., Eyduran, E., Ertürk, Y. E., & Bozoğlu, M. (2022). CHAID Algoritması ile Üyelerin Tarımsal Örgütlerin Genel Kurul Toplantısına Katılımını Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi: Iğdır İli Örneği. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 25(2): 380-391.
20. Kılıç Topuz, B., & Ege, F. (2024). Samsun İli Kadın Kooperatiflerinin Finansal Olmayan Performans Analizi. Bölgesel Kalkınma Dergisi, 2(01): 28-44.
21. Kılıç Topuz, B., & Bulut, M. (2024). The Role of Agricultural Cooperatives in Sustainable Development Goals. Sustainable Development and Engineering Solutions for the Tourism, Agriculture, and Food Sectors, İKSAD Publishing House, (pp.119-140), Ankara, Türkiye.
22. Lecoutere, E. (2017). The Impact of Agricultural Co-operatives on Women’s Empowerment: Evidence from Uganda. Journal of Co-operative Organization and Management, 5(1): 14-27.
23. Masabo, C. M. V. (2015). Women’s empowerment through cooperatives-A Study from women’s perspectives. Copenhagen Business School, Master thesis.
24. Mukarugwiza, E. (2009). The Hope for Rural Transformation: A Rejuvenating Cooperatives Movement in Rwanda ILO. Nuhoğlu, E., & Ekinci Hamamcı, D. E. (2025). Kadın Kooperatiflerinin Yerel Ekonomik Kalkınmadaki Rolü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(2): 1377-1403.
25. OECD. (2023). Organisation for Economic Co-operation and Development. OECD Economic Surveys: Turkey. Retrieved from https://www.oecd-ilibrary.org/economics/oecd-economic-surveys-turkey_19990480
26. Özdemir, G. (2010). Yoksullukla Mücadelede Kadın Kooperatifleri Deneyimi, Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü Uluslararası Yoksullukla Mücadele Stratejileri Sempozyumu, İstanbul.
27. Serinikli, N. (2019). Kırsal Alandaki Mikro Kadın Girişimcilerin Kooperatifleşmeye Karşı Tutumları: Agro-turizm Kadın Kooperatifleri. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 14(1): 45-57.
28. Şahankaya Adar, A. Ş., & Dedeoğlu, S. (2023). Türkiye’de Kadın Kooperatiflerinin Kadınların Güçlenmesine Etkisi. Fe Dergi, 15(2): 8-49.
29. Şenlik, B. (2022). Kırsaldaki kadın kooperatiflerinde liderlik ve kurumsallaşma (Bursa örneği). Bursa Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
30. Tesfay, A., & Tadele, H. (2013). The Role of Cooperatives in Promoting Socio-Economic Empowerment of Women: Evidence from Multipurpose Cooperative Societies in South-Eastern Zone of Tigray, Ethiopia. International Journal of Community Development, 1(1): 1-11, https://doi.org/10.11634/233028791402325
31. Toker Saraç, Ö. (2024). Kadın kooperatiflerinin kadının ekonomik hayata katılımına etkisi üzerine bir inceleme. Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep.
32. UNFPA, (2021). State of World Population 2021. Retrieved from https://turkiye.unfpa.org/tr/publications/unfpa-2021-d%C3%BCnya-n%C3%BCfus-raporu
33. WEF, (2023). World Economic Forum, Global Gender Gap Report 2023. Retrieved from https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2023/ World Bank, (2023a). World Bank Gender Strategy 2024-2030: Accelerate Gender Equality for a Sustainable, Resilient, and Inclusive Future-Consultation Draft (English). World Bank, (2023b). The World Bank in Gender. https://www.worldbank.org/en/topic/gender/overview
34. World Bank, (2024). Global Economic Prospects, June 2024. Retrieved from https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/b5f5a90f-3229-482f-b8c5-d3c4e9ecbad5, Yıldırımalp, S., İslamoğlu, E., & Ateş-Torun, M. (2021). Kadın Kooperatiflerinin Ekonomik ve Sosyal Yaşamda Rolü ve Önemi: Antalya İli Örneği. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 5(3): 111-133.