Kooperatifçilik Bilinci, Ortak Memnuniyeti ve Beklentiler Üzerine Bir Araştırma: Biga İlçesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri Örneği

Öz

Bu araştırma, Çanakkale ili Biga ilçesinde faaliyet gösteren tarımsal kalkınma kooperatiflerine ortak olan süt sığırcılığı üreticilerinin sosyo-demografik özelliklerini, kooperatif-ortak ilişkisini, kooperatifçilik bilincini, karşılaştıkları sorunları ve beklentilerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ana materyalini 78 üreticiden anket yoluyla elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Araştırma bulguları, ortakların ortalama 49 yaşında ve 25.7 yıllık deneyime sahip olduğunu, ancak eğitim seviyelerinin düşük (%53.8 ilkokul) ve gelir düzeylerinin sınırlı (%64.1'inin aylık geliri 40.000 TL altında) olduğunu göstermektedir. Üreticilerin büyük çoğunluğu sütünü kooperatif aracılığıyla pazarlamakta (%92.4) ve traktör varlığı (%70.5) ile hayvan sigortası yaptırma (%76.9) oranları görece yüksektir. Kooperatif-ortak ilişkisi incelendiğinde, ortakların kooperatifte kalmayı istemesine (%85.9) rağmen yönetimde görev almak istemedikleri (%11.5) ve önemli bir kısmının kooperatifle ilişkisini “zayıf” (%29.5) olarak tanımladığı görülmüştür. Kooperatifçilik bilinci açısından, ortakların teorik bilgi düzeyi (%80.8) yüksek olmasına karşın, eğitim alma (%28.2) ve toplantılara düzenli katılım (%44.9) oranları düşüktür. Ortakların en önemli sorun alanı finansal sorunlar (%46.2) iken, kooperatiften en önemli beklentileri süt alım fiyatlarının yükseltilmesi ve uygun fiyatlı girdi desteği sağlanmasıdır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda beklentiler “Destek Hizmetleri ve Kapasite Geliştirme”, “Operasyonel Süreçler ve Pazarlama” ve “Finansal Beklentiler” olmak üzere üç ana faktör altında toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tarımsal kalkınma kooperatifleri
• Süt sığırcılığı
• Kooperatif-ortak ilişkisi
• Ortak beklentileri
• Çanakkale (Biga)

Proje Numarası

1919B0124139146

A Research on Cooperative Awareness, Member Satisfaction and Expectations: The Case of Agricultural Development Cooperatives in Biga District

Öz

This research aims to comprehensively reveal the socio-demographic characteristics, cooperative-member relationships, cooperative awareness, problems, and expectations of dairy cattle producers who are members of agricultural development cooperatives in the Biga district of Çanakkale province. The main material of the study consists of primary data obtained through surveys from 78 producers. The research findings indicate that members have an average age of 49 and 25.7 years of experience, but their education levels are low (53.8% primary school) and their income levels are limited (64.1% have a monthly income below 40,000 TL). Most producers market their milk through cooperatives (92.4%), and the rates of tractor ownership (70.5%) and animal insurance (76.9%) are relatively high. Regarding the cooperative-member relationship, although members want to remain in the cooperative (85.9%), they are unwilling to take on management roles (11.5%), and a significant portion describes their relationship with the cooperative as "weak" (29.5%). In terms of cooperative awareness, members have a high level of theoretical knowledge (80.8%), rates of receiving training (28.2%) and regular meeting attendance (44.9%) are low. While the most significant problem area for members is financial issues (46.2%), their most important expectations from the cooperative are increasing milk purchase prices and providing affordable input support. As a result of exploration factor analysis, expectations were grouped under three main factors: "Support Services and Capacity Building," "Operational Processes and Marketing," and "Financial Expectations."

Anahtar Kelimeler

• Agricultural development cooperatives
• Dairy cattle farming
• Cooperative-member relationship
• Member expectations
• Çanakkale (Biga)

Proje Numarası

1919B0124139146

Kaynakça

1. Alçiçek, G., & Karlı, B. (2016). Burdur ilinde tarımsal kooperatiflerde kooperatif-ortak ilişkilerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(1): 83-91.
2. Bulut, O. D. (2025). Ortakların kooperatifçilik bilgi düzeyi ve kooperatif-ortak ilişkilerinin incelenmesi: Edirne ili tarımsal kalkınma kooperatifi ve sulama kooperatifi örneği. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 9(1): 252-267.
3. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2024). Kooperatif Ortak Sayıları Kayıtları. Çanakkale Ticaret Borsası, 2024. Çanakkale’de Tarım. https://www.ctb.org.tr/%C3%87anakkale/%C3%87anakkaleTar%C4%B1m/tabid/21108/Default.aspx
4. Ertan, A., & Kaya, M. S. (2012). Çünür sulama kooperatifinde kooperatif-ortak ilişkilerinin analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16): 117-129.
5. Everest, B., & Everest, T. (2025). Sustainable site selection for a cooperative dairy factory in NW Türkiye. Global NEST Journal, 27(8). Everest, B. (2009). Tarımsal ürünlerin pazarlanmasında çiftçi örgütlerinin rolü ve önemi: Çanakkale tarımsal kalkınma kooperatifleri örneği. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
6. Everest, B. (2021). Willingness of farmers to establish a renewable energy (solar and wind) cooperative in NW Turkey. Arabian Journal of Geosciences, 14, 1-10.
7. Everest, B. (2025). Sürdürülebilir kalkınma ve su ürünleri kooperatifleri: Türkiye perspektifi. Tarım Ekonomisi Alanında Uluslararası Derleme, Araştırma ve Çalışmalar, Serüven Yayınevi.
8. Everest, B., Aydin, İ., Sarıoğlu, A., Dindar, B., Ordu, B., & Mert, B. (2025). Süt çiftliklerinde süt pazarlama sorunlarının belirlenmesi. Lapseki Meslek Yüksekokulu Uygulamalı Araştırmalar Dergisi, 6(13), 98-108.

9. Everest, B., Kılıç, M., & Güngör, D. (2022). Kadın çiftçilerin kooperatifçilik farkındalıkları ve tarımsal kooperatif yönetimine katılma istekleri: Bir örnek olay araştırması. COMU Journal of Agriculture Faculty, 10(1), 77-86.
10. Everest, B., & Yercan, M. (2016). Kooperatif ortaklarının kooperatif yönetimine katılma durumları ve eğilimleri: Tarım Kredi Kooperatifleri Balıkesir Bölge Birliği örneği. Uluslararası Avrasya Ekonomileri Konferansı, Kaposvar, Macaristan, 519-526.
11. Fiore, M., Galati, A., Gołębiewski, J., & Drejerska, N. (2020). Stakeholders' involvement in establishing sustainable business models: The case of Polish dairy cooperatives. British Food Journal, 122(5), 1671-1691.
12. Grashuis, J., & Cook, M. L. (2019). A structural equation model of cooperative member satisfaction and long-term commitment. International Food and Agribusiness Management Review, 22(2), 247-264.
13. Jitmun, T., Kuwornu, J. K., Datta, A., & Anal, A. K. (2020). Factors influencing membership of dairy cooperatives: Evidence from dairy farmers in Thailand. Journal of Co-operative Organization and Management, 8(1), 100109.
14. Liu, Z., Qu, J., Wu, X., Niu, X., & Feng, S. (2024). Improving member satisfaction with cooperatives: The role of participation in governance. Annals of Public and Cooperative Economics, 95(3), 703-722.
15. Newbold, P. (1995). Statistics for business and economics. Upper Saddle River: Prentice Hall Inc., p. 1016. Topuz, B. K., & Bozoglu, M. (2015). Samsun ilindeki tarımsal kalkınma kooperatiflerinde ortak-kooperatif ilişkilerinin analizi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 30(3), 246-253.
16. Yercan, M., & Kınıklı, F. (2018). Tarımsal kooperatiflerde ortakların yönetime katılımını etkileyen faktörlerin analizi üzerine bir araştırma: İzmir ili sütçülük kooperatifleri örneği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 24(2), 159-173.