Balıkesir İli Süt Sığırcılığı İşletmelerinde Döl Verimi Parametreleri ve Yetiştirici Algılarının Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırma, Balıkesir ilindeki ihtisaslaşmış süt sığırcılığı işletmelerinde gerçekleşen döl verimi parametrelerini belirlemek ve yetiştiricilerin bu parametrelerin hayvan sağlığı ile işletme ekonomisi üzerindeki etkisine ilişkin algılarını değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın ana kitlesini, Balıkesir Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği (DSYB)'ye kayıtlı olan ve aynı zamanda Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'de yem bitkisi ekimi kaydı bulunan 505 işletme oluşturmuştur. Bu ana kitle içerisinden, tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak %95 güven düzeyi ve ana kitle ortalamasının %5'i hata payı esas alınarak 86 işletme örneklem olarak belirlenmiştir. Örnek hacmi, işletmelerin sağmal inek sayılarına göre oluşturulan üç tabakaya dağıtılmıştır. Araştırmanın birincil verileri, seçilen 86 işletme ile 2024 yılında yüz yüze gerçekleştirilen anketlerden elde edilmiştir. İşletmeler genelinde servis periyodu 137.22±30.26 gün, buzağılama aralığı 417.22±30.26 gün, gebe kalma oranı %57±7.65% ve gebelik başına tohumlama sayısı 1.80±1.41 olarak belirlenmiştir. Likert analizlerinde servis periyodu hem hayvan sağlığı hem de işletme ekonomisi boyutunda yüksek algı puanları almıştır. Yetiştiricilerin döl verimi parametreleri konusunda farkındalık düzeyleri yüksek olsa da bu farkındalık, takip süreçlerindeki yetersizlikler ve kısa vadeli nakit akışı sağlayan parametrelere odaklanılması nedeniyle işletme performansına yansımamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Süt sığırcılığı
• döl verimi parametreleri
• yetiştirici algısı
• servis periyodu
• buzağılama aralığı
• Balıkesir

Etik Beyan

Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu'nun almış olduğu 21.06.2023 tarih ve 08/46 sayılı kararı ile Etik Onayı alınmıştır.

Teşekkür

Bu makale, sorumlu yazar Hakan İMAMOĞLU’nun doktora tezinin bir bölümüne dayanmaktadır.

Evaluation of Reproductive Performance Parameters and Breeder Perceptions in Dairy Cattle Farms in Balıkesir Province

Öz

This study aimed to determine the reproductive parameters of dairy cattle on farms in the Balıkesir province, and to examine farmers' perceptions of the impact of these parameters on livestock health and farm economics. The study population included 505 farms that were registered with the Balıkesir Cattle Breeders' Association (DSYB) and had forage crop cultivation recorded in the Farmer Registration System (ÇKS). Using stratified random sampling with a 95% confidence level and a 5% margin of error, 86 farms were selected for the study. This sample was distributed into three groups based on the number of milking cows. Primary data were collected through face-to-face surveys with the 86 selected farms in 2024. The average service period across the farms was 137.22±30.26 days, the average calving interval was 417.22±30.26 days, the average conception rate was 57%±7.65%, and the average number of inseminations per pregnancy was 1.80±1.41. Likert analyses revealed high perception scores for open days in both the livestock health and farm economy aspects. Although breeders are aware of reproductive parameters, this does not translate into improved farm performance due to poor monitoring processes and a focus on parameters that provide short-term cash flow.

Anahtar Kelimeler

• Dairy cattle
• reproductive performance
• dairy farmer perception
• days open
• calving interval
• Balıkesir

Etik Beyan

Ethical approval was granted pursuant to Decision No. 08/46 of 21 June 2023 issued by the Scientific Research Ethics Committee.

Teşekkür

This article is based on a section of the doctoral dissertation by the corresponding author. Hakan İMAMOĞLU.

Kaynakça

1. Akkaş, Ö. (2007). Burdur Damızlık Sığır Yetiştiricileri birliğine kayıtlı Holştayn ırkı sığırlarda bazı verim özellikleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. 41 s.
2. Aktürk, D., & Akkuş, D. (2025). Koyunculuk üretim faaliyetinin ekonomik analizi ve koyun süt maliyeti. E. Güneş (Ed.), Gece Kitaplığı: 23 s.
3. Aktürk, D., Bayramoğlu, Z., Savran, F., & Tatlıdil, F. F. (2010). The factors affecting milk production and milk production cost: Çanakkale case - Biga. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 16(2), 329–335.
4. Alpan, O., & Arıtan, N. (1970). Karacabey Tarım İşletmesinde 10 yıllık Holştayn yetiştiriciliği üzerinde araştırmalar (I. Döl verimi ve yaşama gücü). Lalahan Zootekni Araştırma Enstitüsü Dergisi, 10(1), 13–16.
5. Atay, O., Yener, S. M., Bakır, G., & Kaygısız, A. (1996). Holştayn sığırların Ankara Atatürk Orman Çiftliği şartlarındaki yetiştirme özellikleri. Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 36(1), 32–42.
6. Aydın Eryılmaz, G., Kılıç, O., Boz, İ., & Kaynakçı, C. (2020). Süt sığırcılığı yapan işletmelerin tarımsal yeniliklerin benimsenmesi ve bilgi kaynakları yönünden değerlendirilmesi: Samsun ili Bafra ve Canik ilçeleri örneği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1361–1369.
7. Bakır, G., & Çetin, M. (2003). Reyhanlı Tarım İşletmesinde yetiştirilen Siyah Alaca sığırlarda süt ve döl verim özellikleri. TÜBİTAK Türk Veterinerlik ve Hayvancılık Dergisi, 27, 173–180.
8. Bartlett, P. C., Kirk, J. H., & Mather, E. C. (1986). Repeated insemination in Michigan Holstein-Friesian cattle: Incidence, descriptive epidemiology and estimated economic impact. Theriogenology, 26(3), 309–322.

9. Bayramoğlu, Z., & Esen, S. (2025). The effect of offspring yield losses on the business success of dairy farms. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 13(10), 2973–2978.
10. Boz, İ. (2013). Doğu Akdeniz Bölgesi’nde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 16(1), 24–35.
11. Çiçek, A., & Erkan, O. (1996). Tarım ekonomisinde araştırma ve örnekleme yöntemleri. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, 12(6), 45–55.
12. De Vries, A. (2017). Economic trade-offs between genetic improvement and longevity in dairy cattle. Journal of Dairy Science, 100(5), 4184–4195.
13. Diler, A., Güler, O., Aydın, R., Yanar, M., & Koçyiğit, R. (2017). Erzurum ili Narman ilçesi sığırcılık işletmelerinde çiftlik yönetimi ve buzağı yetiştirme uygulamaları. Alınteri Zirai Bilimler Dergisi, 32(1), 39–45.
14. Duru, S. (1999). Koçaş Tarım İşletmesi'nde yetiştirilen Siyah-Alaca sığırların süt ve döl verimleri üzerine bir araştırma. Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi. 55 s.
15. Duru, S., & Tuncel, E. (2004). Siyah Alaca sığırlarda kuru dönem, servis periyodu ve ilkine buzağılama yaşının bazı süt verimi özellikleriyle korelasyonları. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(1), 69–79.
16. Erdem, H., Atasever, S., & Kul, E. (2007). Gökhöyük Tarım İşletmesinde yetiştirilen Siyah Alaca sığırların döl verim özellikleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(1), 47–54.
17. Erdem, H., Çiftci, E., Işık, M.K., Yorgancılar, M.Ü., & Yaralı, C. (2022). Buzağı kayıplarının önlenmesinde buzağı sağlığı ve yetiştiriciliği. Medisan Yayın Serisi: 89 168 s. Ankara.
18. Gül, B., & Karaca, F. (2022). Farklı büyüklükteki süt ineği çiftliklerinde döl verimi parametrelerinin belirlenmesi. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi, 1(2), 1–10.
19. Güngör, S., & Zülkadir, U. (2020). Siyah Alaca sığırlarda bazı verim özelliklerine ait parametre tahminleri: Döl verim özellikleri. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 8(2), 78–88.
20. İkikat Tümer, E. (2021). Süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 36(2), 187–200.
21. Karakulle, S. (2018). Devrekani Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliğine Üye İşletmelerde Bazı Döl Verimi Özelliklerinin İncelenmesi. Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Genetik ve Biyomühendislik, Yüksek Lisans Tezi. 60 s.
22. Kaya, A., Yaylak, E., & Önenç, A. (1998). Süt sığırcılığında düzenli üreme ve önemi. Journal of Animal Production, 38(1), 8–17.
23. Kaya, E., & Bayramoğlu, Z. (2024). Tarım işletmecilerinin çevresel sürdürülebilirlik algısı ve düzeyi. Türk Tarım-Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 12(3), 397–402.
24. Kaygısız, A. (1997). Siyah Alaca sığırların Kahramanmaraş Tarım İşletmesi şartlarındaki verim özellikleri. Tarım Bilimleri Dergisi, 3(2), 9–22.
25. Kaygısız, F., Elmaz, Ö., & Ak, M. (2008). Süt sığırcılığında döl verimi kayıplarının işletme gelirine etkisi. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 5(1), 5–10.
26. Kılıç, O., Yakıştıran, E., & Boz, İ. (2026). Süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısal özellikleri ve sorunları: Amasya ili örneği, Türkiye. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 50–58.
27. Kopuzlu, S. (2003). Esmer ve Siyah Alaca ırkı sığırların Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü işletmesi şartlarında süt verimi, döl verimi, büyüme ve yaşama gücü özellikleri. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi. 139 s.
28. Kumlu, S., & Akman, N. (1999). Türkiye Damızlık Siyah Alaca sürülerinde süt ve döl verimi. Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 39(1), 1–15.
29. Kumuk, T., Akbaş, Y., & Türkmut, L. (1999). Süt sığırcılığında döl verimine ilişkin ekonomik kayıplar ve yetiştiricilerin bilgi ve teknoloji ihtiyacı. Hayvansal Üretim, 39–40, 1–12.
30. Özdemir, Y. E., Kınıklı, F., & Engindeniz, S. (2021). Süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri ve sorunları: Balıkesir Gönen ilçesi örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 8(4), 1001–1012.
31. Şahin, K., & Gürsoy, A. K. (2016). Iğdır ili süt sığırcılığı işletmelerinin sosyo-ekonomik yapısı. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5, 118–130.
32. Sarıözkan, S., Aral, Y., Erol, H. M., & Sarıözkan, S. (2012). Süt sığırcılığı işletmelerinde fertilite bozukluklarından kaynaklanan ekonomik kayıplar. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 83(1), 9–14.
33. Sezer, Y., Baytok, E., & Akçay, A. (2020). Nevşehir ili süt sığırcılığı işletmelerinin yapısı ve hayvan besleme uygulamaları. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(3), 235–244.
34. Tankal, M., & Tüzemen, N. (2022). Gökkale Tarım İşletmesinde yetiştirilen Siyah Alaca sığırların süt ve döl verimi özellikleri. Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 1(2), 14–22.
35. Tatlıdil, F. F., & Aktürk, D. (2009). Comparative analysis of dairy cattle breeding farms on member and non-member of breeders’ association. Agricultural Journal, 4(1), 36–40.
36. Torgut, E., Annayev, S., Kart, M. Ç. Ö., & Türkekul, B. (2019). Süt sığırcılığı yapan işletmelerin genel özelliklerinin belirlenmesi: İzmir ili Ödemiş ve Tire ilçeleri örneği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 25(1), 87–96.
37. Yamane, T. (1967). Elementary sampling theory. Publisher: Englewood Cliffs, N.J., Prentice-Hall.