TÜRKİYE’DE BEKLENEN ENFLASYON İLE GERÇEKLEŞEN ENFLASYON ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 60 , 684 - 710 , 29.03.2026

İsmail Cem Özkurt

https://doi.org/10.35408/comuybd.1549577

https://izlik.org/JA24LD54EZ

Öz

Enflasyon sorunu 1970’li yıllardan itibaren hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde kronik bir makroekonomik sorun haline gelmeye başlamıştır. Merkez bankaları enflasyon sorunu ile mücadele amacıyla geleneksel ve geleneksel olmayan para politikası araçları ile ekonomiye müdahale etmektedirler. Son yıllarda önemi giderek artan beklenti yönetimi bu amaçla kullanılan geleneksel olmayan araçlardan biridir. Ekonomik sistem içerisinde yer alan firma yöneticileri ve seçilmiş bireylerden oluşan veri gruplarına yönetilen sorulardan oluşan beklenti anketleri merkez bankalarının ileriye yönelik enflasyonist beklentilerin neler olduğuna dair fikir edinmesini sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayınlanan Piyasa Katılımcıları Anketi ile Tüketici Fiyatları Endeksi arasındaki eşbütünleşme ve nedensellik ilişkilerini ortaya koyabilmektir. Bu amaçla 2013:01-2024:06 dönemini kapsayan aylık verilerden oluşan toplam 138 gözleme dayalı ekonometrik analiz yapılmıştır. Çalışmada değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi tespit edebilmek amacıyla Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif Sınır Testi Eşbütünleşme Testi (ARDL) ve nedensellik ilişkilerini tespit edebilmek amacıyla da Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, beklenen enflasyon ile gerçekleşen enflasyon arasında hem kısa hem de uzun dönemde güçlü bir eşbütünleşme ilişkisi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra değişkenler arasında 0.01 anlamlılık düzeyinde güçlü bir karşılıklı nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre iki sonuca ulaşmak mümkündür. Bunlardan birincisi, Türkiye Ekonomisi’nde enflasyon beklentileri ile gerçekleşmelerinin birlikte hareket ettiğidir. Bu sonuca bağlı olarak ulaşılabilecek ikinci sonuç ise beklenti yönetiminin önemidir. Doğru bir beklenti yönetimi çerçevesinde enflasyon beklentileri enflasyon hedeflemesi politikasında bir çıpa görevi görebilecektir. İktisadi bir olay olan enflasyon sorunu ekonomi dışında meydana gelen siyasi ve jeopolitik risklerden de etkilenmektedir. Bu nedenle enflasyon sorunun çözümünde sadece ekonomik değil enflasyonu etkileyen diğer sorunların da çözülmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tüketici Enflasyonu , Enflasyon Beklentileri , Eşbütünleşme Testi , Nedensellik Testi

THE COINTEGRATION AND CAUSALITY RELATIONSHIP BETWEEN EXPECTED AND ACTUAL INFLATION IN TÜRKİYE

https://izlik.org/JA24LD54EZ

Öz

Since the 1970s, the inflation problem has become a chronic macroeconomic issue in both developed and developing countries. Central banks intervene in the economy using traditional and non-traditional monetary policy tools to combat inflation. In recent years, expectation management, which has become increasingly important, is one of the non-traditional tools used for this purpose. Expectation surveys, consisting of questions directed at data groups made up of firm managers and selected individuals within the economic system, enable central banks to gain insights into forward-looking inflation expectations. The aim of this study is to reveal the cointegration and causality relationships between the Market Participants Survey published by the Central Bank of the Republic of Türkiye and the Consumer Price Index. For this purpose, an econometric analysis was conducted based on a total of 138 observations consisting of monthly data covering the period 2013:01-2024:06. In the study, the Autoregressive Distributed Lag Bounds Test (ARDL) was conducted to determine the short and long-term cointegration relationship between the variables, and the Toda-Yamamoto Causality Analysis was applied to determine causality relationships. According to the results obtained, there is a strong cointegration relationship between expected inflation and actual inflation in both the short and long term. Moreover, a strong bidirectional causality relationship was identified between the variables at a 0.01 significance level. Based on the results obtained, two conclusions can be drawn. The first is that inflation expectations and actual inflation move together in the Türkiye economy. The second conclusion, which can be derived from this result, is the importance of expectation management. Within the framework of proper expectation management, inflation expectations can serve as an anchor in inflation-targeting policies. Inflation, being an economic event, is also affected by political and geopolitical risks that occur outside the economy. Therefore, in solving the inflation problem, not only economic issues but also other issues affecting inflation need to be addressed.

Anahtar Kelimeler

Consumer Inflation , Inflation Expectations , Cointegration Test , Causality Test

Kaynakça

• Abdioğlu, Z. ve Yılmaz, S. (2013). Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur. Çukurova Üniversitesi, İİBF Dergisi. 17(1), 17-35.
• Abhoff, S., Belke, A. ve Osowski, T. (2021). Unconventional Monetary Policy and Inflation Expectations in the Euro Area. Economic Modelling, 102, 105564, 1-15, https://doi.org/10.1016/j.econmod.2021.105564
• Aparicio, D ve Bertolotto, M. I. (2020). Forecasting Inflation with Online Prices. International Journal of Forecasting, 36, 232–247, https://doi.org/10.1016/j.ijforecast.2019.04.018
• Arı, A. (2014). Enflasyon ve Beklentiler: 2002-2011 Türkiye Deneyimi. A. Arı (Ed.) Bir Duayen ile İktisat ve Finansı Çok Boyutlu Düşünmek içinde, (s. 59-90), Ankara: Efil Yayınevi.
• Aysoy, C. ve Kıpıcı, A., N. (2005). A Quarterly Macroeconometric Model of the Turkish Economy. Central Bank Review, 2, 39-71.
• Başkaya, Y., S., Gülşen, E. ve Kara, H. (2012). Inflation Expectations and Central Bank Communication in Turkey. Central Bank Review, 12(2), 1-10.
• Bernanke, B. (2004) The Logic of Monetary Policy. Erişim: 19 Ağustos 2024, www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2004/20041202/default.htm
• Buyun, B. (2021). Türkiye’de Beklenen Enflasyon ile Gerçekleşen Enflasyon Arasındaki Asimetrik İlişki. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 41, 184-203.
• Carlson, J. A., ve Parkin, M. (1975). Inflation Expectations. Economica, 42(166), 123-138.
• Clark, T., ve Davig, T. (2008). An Empirical Assessment of the Relationships Among Inflation and Short-and Long-Term Expectations. Federal Reserve Bank of Kansas City Research Working Paper, 05(08).
• Coibion, O., Gorodnichenko, Y., Kumar, S. ve Pedemonte, M. (2020). Inflation Expectations as a Policy Tool? Journal of International Economics, 124, 103297, 1-27 https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2020.103297
• Çiçek, S., Akar, C. ve Yücel, E. (2011). Türkiye’de Enflasyon Beklentilerinin Çapalanması ve Güvenilirlik. İktisat İşletme ve Finans, 26(304), 37-55. https://doi.org/10.3848/iif.2011.304.3044
• Çiçek, S. ve Akar, C. (2014). Do Inflation Expectations Converge Toward Inflation Target Or Actual Inflation? Evidence From Expectation Gap Persistence. Central Bank Review, 14(1), 15–21.
• Çiçek, S. ve Alkan, B. (2019). Enflasyon ve Beklenen Enflasyon Belirsizlikleri Üzerinden Türkiye’de Para Politikasının Değerlendirmesi. Bankacılar Dergisi, 109, 83-100.
• Dickey, D. A. ve Fuller W. A. (1981). Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica, 49(4), 1057-1072.
• Eppright D. R., Arguea, N. M. ve Huth, W. L. (1998). Aggregate Consumer Expectation Indexes as Indicators of Future Consumer Expenditures. Journal of Economic Psychology, 19, 215-235.
• Friedman, M. (1968). The Role of Monetary Policy. The American Economic Review, 58(1), 1-17.
• Granger, C. W. J. (1969). Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods. Econometrica, 37(3), 424-438.
• Göcen S. (2020). Gerçekleşen Enflasyon ve Enflasyon Beklentileri Arasındaki İlişki: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 11(Ek), 147-157.
• Harris, R. ve Sollis, R. (2003). Applied Time Series Modelling and Forecasting. West Sussex: John Wiley & Sons.
• Kabundi, A. ve Schalling, E. (2013). Inflation and Inflation Expectations in South Africa: An Attempt at Explanation. South African Journal of Economics, 81(3), 346-355.
• Kara, H., ve Öğünç, F. (2007). Targeting and the Exchange Rate Pass- Through: The Turkish Experience. Emerging Markets Finance, 37, 51-71.
• Kara, O. (2011) The Effects of The U.S. Budget Deficit and Inflation on Exchange Rate. Journal of Academy of Business And Economics, (11) 4, 80-94.
• Kaya, H. ve Oktar, S. (2019). Türkiye Ekonomisinde Para Politikasının Güvenilirlik Sorunu: VAR Analizi. Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 14, 347-363.
• Kelly, R. (2008). The Causal Relationship Between Inflation and Inflation Expectations in the United Kingdom. External MPC Unit Discussion Paper, 24.
• Kim, J. I. ve Lee, J. (2013). How Important are Inflation Expectations in Driving Asian Inflation? BIS Papers, 70, 41-63.
• Kyland, F.E. ve Prescott, E.C. (1977). Rules Rather Than Discretion: The İnconsistency of Optimal Plans. Journal of Political Economy, 85(3), 477-491.
• Lee, K. (1994). Formation of Price and Cost Inflation Expectations in British Manufacturing Industries: A Multi-sectoral Analysis. The Economic Journal, 104(423), 372-385.
• Mankiw, G. N., Reis, R., ve Wolfers, J. (2003). Disagreement About İnflation Expectations. NBER Macroeconomics Annual, 209-248.
• Mishkin F.S. (2007), Inflation Dynamics. NBER Working Paper, 13147.
• Muth, J. F. (1961). Rational Expectations and the Theory Of Price Movements. Econometrica, 29(3), 315-335.
• Narayan, P. K. ve S. Narayan (2005). Estimating Income and Price Elasticities of Imports for Fiji in a Cointegration Framework. Economic Modelling, 22, 423-438.
• Narayan, P. K. ve R. Smyth (2006). What Determines Migration Flows From Low-Income to High-Income Countries? An Empirical İnvestigation of Fiji-U.S. Migration 1972-2001. Contemporary Economic Policy, 24(2), 332-342.
• Özer, Y. B. ve Mutluer, D. (2005). Inflation Expectations in Turkey: Statistical Evidence from the Business Tendency Survey. Central Bank Review, 2, 73-97.
• Öztürk, M. (2023). Türkiye’de Enflasyon ile Enflasyon Beklentileri İlişkisi. H. Ö. Sarıdoğan ve B. Köroğlu (Ed.) Güncel İktisat Araştırmaları içinde (s. 7-24), İzmir: Duvar Yayınları.
• Pata, U.K. (2017). Türkiye’de Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkileri: Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi (1971-2014). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(1), 119-134.
• Pesaran, M.H. ve Shin, Y. (1999). An Autodistributed Lag Modeling Approach to Cointegration Analysis. S. Strom (Ed.), Econometrics and Economic Theory in the 20th Century içinde (s. 371-413). Cambridge: Cambridge University Press.
• Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001) Bounds Testing Approaches to The Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3): 289-326.
• Phillips, P.C. ve Perron, P. (1988). Testin For A Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
• Tetik, M. ve Kara, G. (2020). FED ve TCMB Politika Kararları Arasındaki Stratejik Etkileşimin Testi: Toda-Yamamoto Yaklaşımı. Ekoist: Journal of Econometrics and Statistics, 32, 35-47. https://doi.org/10.26650/ekoist.2020.32.0003
• Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical Inference in Vector Autoregressions with Possibly Integrated Processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250.
• Xu, Y., Liu, Z. X., Chang, H. L., Peculea, A. D. ve Su, C. W. (2017). Does Self-Fulfilment of the Inflation Expectation Exist? Applied Economics, 49(11), 1098-1113, https://doi.org/10.1080/00036846.2016.1210781
• Yılmaz, C. B. (2012). Türkiye’de Enflasyon Beklentilerini Belirleyen Makroekonomik Unsurlar. Uzmanlık Yeterlilik Tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İletişim ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü.
• Zivot, E. ve Andrews, D. W. K. (1992). Further Evidence on the Great Crash, the Oil Price Shock, and the Unit-Root Hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270.