KÜRESEL EKONOMİ POLİTİK BAKIŞLA TÜRK SAĞLIK PERSONEL REJİMİNİN TARİHSEL DÖNÜŞÜMÜ

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 59, 27 - 58, 24.01.2026

Şafak Çınar

https://doi.org/10.35408/comuybd.1570765

Öz

Toplum yararına olup başta gelen kamusal hizmetlerden sayılan sağlık hizmetleri aynı zamanda en çok kamu sağlık personelinin olduğu teşkilatlanmayı da beraberinde getirmektedir. Amacı sağlık hizmeti vermek olan sağlık personelinin çalışma biçimi ekonomik, politik faktörlerden etkilenmekte ve büyük ölçüde bu doğrultuda şekillenmektedir. Farklı alanlara ve bakış açılarına sahip görüşlerin de bu etkiyi doğrulaması incelemeye değer bir toplumsal emek faktörünü önümüze sermektedir. Emek sektörünün yoğun olduğu sağlık hizmetleri, kamusal gücün rol değiştirebileceği bir sahne olmuştur. Bu doğrultuda üretim ve bölüşüm problemine farklı ekonomik ve politik yaklaşımlarla yeniden çözüm bulunduğu dönemler personel rejimlerine yansımaktadır. Ekonomi ve politik eksende farklı açılardan yorumlanan Fordizm ve Post-fordizm teorilerinin personel rejimlerine yansıması günümüze kadar sorgulanmış ve değerlendirilen konulardan olmuştur. Türk sağlık personel rejiminin bu doğrultuda yapılan çalışmalar nezdinde tarihi ve pratik açılardan incelenmesi önemli görülmektedir. Bu çalışmanın amacı Türk sağlık personel rejimini küresel ekonomi politik bakış açısından farklı görüşle ele alan geçmişten günümüze yapılmış çalışmaların sentezini oluşturmaktır. Bu amaçla araştırma yöntemi olarak nitel literatür araştırması yapılmıştır. Çalışma sonucunda yapılan yapılan tespitlerde küresel ekonomi politiğin Türk sağlık personel rejiminde dönüşüme yol açtığı görülmüştür. Küresel ve Türkiye’deki çalışmalara bakıldığında Post-fordist etkinin pratiklerini özlük haklarındaki daralma ile irdeleyen küresel ve yerel sağlık personeli yapılacak iyileştirmelere ihtiyaç duymaktadır.
.

Anahtar Kelimeler

SAĞLIK HİZMETLERİ , PERSONEL REJİMİ , SAĞLIK PERSONELİ

Etik Beyan

ARAŞTIRMA DERLEME MAKALESİDİR ETİK ONAY İZNİ GEREKTİRMEMEKTEDİR

Destekleyen Kurum

YOK

HISTORICAL TRANSFORMATION OF TURKISH HEALTH PERSONNEL REGIME FROM A GLOBAL POLITICAL ECONOMY PERSPECTIVE

Öz

Health services, considered among the primary public services benefiting society, also involve the largest organization of public health personnel. The working conditions of health professionals, whose main purpose is to provide healthcare, are shaped to a great extent by economic and political factors. The confirmation of this influence by perspectives from different fields and viewpoints highlights health labor as a social factor worthy of close examination. As a labor-intensive sector, healthcare has become a stage where the role of public authority can shift. In this context, periods when new solutions to the problems of production and distribution were sought through varying economic and political approaches have been reflected in personnel regimes. The reflections of Fordism and Post-Fordism theories, interpreted from different economic and political angles, on personnel regimes have been continuously questioned and evaluated up to the present day. Examining the Turkish health personnel regime historically and practically in light of these studies is therefore considered important. The aim of this study is to synthesize the body of research conducted from past to present that analyzes the Turkish health personnel regime from a global political economy perspective and through different viewpoints. For this purpose, a qualitative literature review was employed as the research method. The findings indicate that global political economy has driven transformations in the Turkish health personnel regime. Both global and national studies suggest that health personnel, who experience the post-Fordist effects particularly in the form of restrictions on employment rights, are in need of improvements

Anahtar Kelimeler

HEALTH SERVİCES , PERSONNEL REGIME , HEALTH PERSONNEL

Kaynakça

• Acar, S. (2019). Kamu Personel Rejimlerinin Tarihsel Gelişimi ve Türkiye’deki Yansımaları. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 219-248.
• Acar, S., ve Sugur, N. (2019). Sağlıkta Dönüşüm Programının Kamu İstihdam Süreçlerine Etkileri Üzerine Bir Alan Araştırması. Iş, Güç: The Journal of Industrial Relations & Human Resources, 21(4).
• Ağartan, T., Keyder, Ç., Üstündağ, N., & Yoltar, Ç. (2007). Avrupa’da ve Türkiye’de Sağlık Politikaları. Health care policies in Europe and Turkey, Istanbul: Iletisim.
• Akdur, R. (1998). Türkiye’de sağlık politika ve hizmetleri. Yeni Türkiye, 4(23-24), 1984-1995.
• Altındağ, Ö., ve Yıldız, A. (2020). Türkiye’de Sağlık Politikalarının Dönüşümü. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 157-184.
• Aslan, O. E. (2012). Devlet bürokrasi ve kamu personel rejimi: İmge Kitabevi.
• Aslan, O. E. (2023). Türkiye’de Memur Maaşları Üzerine Tespitler: Orta Sınıftan Proleterliğe. Mülkiye Dergisi, 47(4), 1292-1330.
• Ateş, H., Kırılmaz, H., & Aydın, S. (2007). Sağlık Sektöründe Performans Yönetimi, Türkiye Örneği (Vol. Birinci Baskı). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Aydan, S., ve Ceylan, H. (2023). Covıd-19 Pandemisinin Hastanelerdeki İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamaları Üzerindeki Etkileri. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(1), 237-254.
• Aydemir, İ. (2020). Sağlık Bakanlığı Örgütsel Yapısında Yaşanan Değişimler: 181, 663 ve 694 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler Ekseninde Yaşanan Bu Değişimlerin İrdelenmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(2), 350-365.
• Aydın, E. (2004). 19. Yüzyılda Osmanli Sağlık Teşkilatlanması. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 15(15), 185-207. Erişim: 30.05.2024, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/19/1272/14647.pdf
• Ayhan, G. (2014). Yenileşme sürecinde hekimbaşılık (1826-1876). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
• Bakker, I., ve Miller, R. (2005). Escape from Fordism: the emergence of alternative forms of state administration and output. In States Against Markets (pp. 252-268): Routledge.
• Cansever, İ. H. (2018). Devlet anlayışları ekseninde sağlık politikalarının değişimi ve analizi: Türkiye incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (31), 105-120.
• Cansever, İ. H. (2021). Covid-19 sürecinde Türkiye'de sağlık politikaları. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(Covıd-19 Özel sayısı), 86-104.
• Carter, B. (2020). After the Long Boom: The Reconfiguration of Work and Labour in the Public Sector. Historical Studies in Industrial Relations, 41(1), 137-168.
• Devlet Memurları Kanunu, S. (1965). Erişim: 02.06.2024, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.657-20140206.pdf
• Diri, F., ve Diri, B. (2024). Hammurabi Kanunlarındaki Tıbbi Müdahaleden Doğan Cezai Sorumluluklar Hakkında Değerlendirmeler. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(1), 299-318.
• Etiler, N. (2011). Neoliberal politikalar ve sağlik emekgücü üzerindeki etkileri. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 11(42), 2-11.
• Fatma, A. (2018). Yeni kamu işletmeciliği paradigmasının Türk kamu bürokrasisinde kamu personeli istihdam şekilleri üzerine etkileri. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(3), 480-495.
• Görmüş, A. (2013). Sağlık sisteminde dönüşüm ve sağlık insan gücü üzerindeki etkileri: Siyasal Kitabevi.
• Gürgen, Y. A. (2022). Sağlık hizmetlerindeki dönüşümün ekonomi politiği: Yeni Kamu İşletmeciliği Modeli, Bilgi İletişim Teknolojileri ve Halk Sağlığı. Kapitalizm, Pandemi ve Halk Sağlığı, 12.
• Hayran, O. E. (2019). Sağlık İnsan Gücü Araştırmalarında Yöntem. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 49, 6-11.
• Jessop, B. (1989). Conservative regimes and the transition to post-Fordism: The cases of Great Britain and West Germany. In Capitalist development and crisis theory: Accumulation, regulation and spatial restructuring (pp. 261-299): Springer.
• Kayaduvar, M. (2023). Sağlık Politikalarının 100 Yılı. Fiscaoeconomia, 7(spec. 1), 526-551.
• Kaygusuz, H. E. A. (2021). Türkiye’de kamu personel yönetimi ve rejimi içerisinde sağlık personelinin yeri. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(2), 462-492.
• Köse, A. (2020). Sağlığın dönüşümünde hemşire insan gücü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(3), 300-306.
• Lamba, M., Altan, Y., Aktel, M., & Kerman, U. (2014). Sağlık Bakanlığı’nda Yeniden Yapılanma: Yeni Kamu Yönetimi Açısından Bir Değerlendirme. Amme İdaresi Dergisi, 47(1), 53-78.
• mevzuat.gov.tr/R.G.12056. (23/7/1965 Sayı: 12056). Erişim: 06.06.2024, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.657.pdf Neymen, A. Hematoloji Hemşireliğinde Yasal Durum, Mevzuat.
• Övgün, B., ve Küçük, A. (2013). Sağlık Hizmetlerinde Yeniden Ölçeklendirme: Bölge Uygulamaları. Amme İdaresi Dergisi, 47(1), 57-80.
• Özdemir, A. (2021). Türkiye’de Sağlık İşgücü Kamu İstihdamı. Journal of Healthcare Management and Leadership (1), 59-69.
• Özkan, Ş., ve Uydacı, M. (2015). Türkiye’de Sağlık Sektöründe İnsan Kaynakları Sisteminin İncelemesi. Öneri Dergisi, 11(44), 221-238.
• Öztürk, M. (1999). Cumhuriyet Dönemi'nde Sağlık Hizmetleri. Medical Journal of Süleyman Demirel University, 6(1), 37-41.
• Rustin, M. (1989). The politics of Post-Fordism: or the trouble with" New Times. New Left Review, 175(1), 54-77. Sadioğlu, U., ve Altay, S. (2020). Post-Fordizm ve Kamu Yönetimine Yansımaları. Sosyoekonomi, 28(45), 327-352.
• Saklı, A. R. (2013). Fordizm'den esnek üretim rejimine dönüşümün kamu yönetimi üzerindeki etkileri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(44), 107-131.
• Sarıtürk, M. (2021). Post-fordizm, esneklik ve EPDK. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(21), 168-205.
• Sayan, İ. Ö., ve Küçük, A. (2012). Türkiye'de Kamu Personeli İstihdamında Dönüşüm: Sağlık Bakanlığı Örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 67(01), 171-203.
• Soyer, A. (2001). Türkiye'nin iktisadi ve sosyal tarihi bağlamında başlangıcından 1960'a kadar sağlık hizmetleri ve Sağlık Bakanlığı. Toplum ve Hekim, 16(6), 413-429.
• Şantaş, F., Özer, Ö., ve Çıraklı, Ü. (2012). Türk kalkınma planlarında sağlık insan gücü planlaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 45-59.
• Şimşek, E., & Tulumtaş, Ö. S. (2023). Sağlık Personellerinin Atama ve Yer Değiştirme İşlemlerine Yeni Bir Bakış. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi 288-292.
• T.C. Sağlık Bakanlığı, S. i. Y., 2000, 2002,2015,2022. (2023). Sağlık istatistikleri Yıllıkları, 2000, 2002,2015,2022. Erişim: 05.05.2024, https://www.saglik.gov.tr/TR-84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html?Sayfa=2 Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2011). Proleterleşme ve profesyonelleşme tartışmaları ışığında Türkiye'de sağlık emek sürecinin dönüşümü. (No Title).
• Virdo, G. (2022), Cutting from the Bottom: Reform and Hospital Work Under the Influence of New Public Management. Toronto Metropolitan University,
• Yalçınkaya, K. (2018), Türkiye’de Kamu Sağlık Hizmetlerinde 1923 Türkiye’de Kamu Sağlık Hizmetlerinde 1923-1980 Dönemi İstihdam ve Maaş Rejimi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 21(2), 355-391.
• Yıldırım, T. (2015). Avrupa Birliği, Sağlık Çalışanları ve Türkiye: Serbest Dolaşım ve Potansiyel Göç (1.Baskı ed.). Ankara: Absam Yayınları.