MULTIDIMENSIONAL RISK MANAGEMENT AND HEALTH INSTITUTION MANAGEMENT APPROACH IN THE PREVENTION OF NOSOCOMIAL INFECTIONS

Öz

Healthcare-associated infections are a major public health challenge that increase morbidity and mortality during healthcare delivery. This study aims to develop a comprehensive risk prevention management model to minimize healthcare-associated infections and examine it from the perspective of healthcare facility management. Using a descriptive and multidimensional approach, the proposed model seeks to improve operational efficiency and financial sustainability by providing systematic infection prevention strategies. The model comprises five dimensions: clinical equipment safety, evidence-based prevention bundles, healthcare workers, environmental factors, and the infection surveillance system. These dimensions are integrated into a multidimensional risk management process that includes assessing the current situation, identifying dimension-specific functions and data requirements, planning interventions, monitoring real-time data, evaluating the impact of each dimension on infection risk, defining algorithms for integrated software-supported monitoring, identifying improvement areas, and evaluating the outcomes of implemented improvements. This integrated structure enables continuous monitoring of infection-related risks and supports timely corrective and preventive actions across healthcare organizations. The model also supports managerial decision-making through a data-driven approach by enabling the early detection of infection risks, efficient resource utilization, and the systematic implementation of continuous quality improvement practices. Accordingly, it is expected to strengthen patient safety, improve cost control, optimize resource management, and contribute to organizational performance. Implementation of the model is anticipated to reduce healthcare-associated infection rates while supporting the sustainability of healthcare services and institutional success. Future research should evaluate the model through large-scale empirical studies and develop interventions to strengthen healthcare workers’ motivation and engagement. Such efforts may provide sustainable and integrated solutions for infection prevention from both clinical and managerial perspectives.

Anahtar Kelimeler

• Risk Management
• Nosocomial Infection
• Health Institution Management

HASTANE ENFEKSİYONLARININ ÖNLENMESİNDE ÇOK BOYUTLU RİSK YÖNETİMİ VE SAĞLIK KURUMU İŞLETMECİLİĞİ YAKLAŞIMI

Öz

Hastane enfeksiyonları, sağlık hizmeti alımı sırasında ortaya çıkan, morbidite ve mortaliteyi artıran önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışma, sağlık kurumlarında hastane enfeksiyonlarının yayılmasını en aza indirmek için kapsamlı bir risk önleme yönetim modeli geliştirilmesini ve bu modelin sağlık kurumu işletmeciliği perspektifinden ele alınmasını amaçlamaktadır. Araştırma tanımlayıcı tasarımda olup, çok boyutlu bir yaklaşım benimsenmiştir. Geliştirilen model, enfeksiyonların önlenmesine yönelik etkili stratejiler sunarak sağlık kurumlarının operasyonel verimliliğini ve finansal sürdürülebilirliğini artırmayı hedeflemektedir. Model klinik ekipman güvenliği, kanıta dayalı önlem paketleri, sağlık çalışanı, çevresel faktörler ve enfeksiyon sürveyans sistemi boyutlarından oluşmaktadır. Her bir boyutun farklı uygulama ve kontrol faaliyetleri bulunmaktadır. Çok boyutlu risk yönetimi süreci, mevcut durumun tespiti, her bir boyutun fonksiyonlarının ve toplanacak verilerin belirlenmesi, faaliyetlerin planlanması, boyuta ait verilerinin anlık takibi, her bir boyut verisinin risk yönetimine etkilerinin (risklerin azalma/artma derecesi) tespit edilmesi, boyutlarda yapılacak tüm işlemler için algoritmaların belirlenmesi ve yazılım desteği ile sürecin takibi, iyileştirme alanlarının belirlenmesi ve yapılan iyileştirmelerin sürece olan katkılarının değerlendirilmesi aşamalarından oluşmaktadır. Bununla birlikte model, yönetsel karar alma süreçlerini veri temelli bir yaklaşımla destekleyerek enfeksiyon risklerinin erken belirlenmesine, kaynakların etkin kullanımına ve sürekli kalite iyileştirme uygulamalarının kurumsal düzeyde sistematik olarak yürütülmesine olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda, enfeksiyon kontrol modelinin uygulanması, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmanın yanı sıra hasta güvenliği, maliyet kontrolü ve kaynak yönetimi gibi sağlık kurumu işletmeciliği hedeflerine ulaşılmasına da katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Sonuç olarak, bu modelin uygulanabilirliğinin, hastane enfeksiyon oranlarını azaltacağı, sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliğini ve kurumsal başarıyı destekleyeceği öngörülmektedir. Gelecekte, geniş çaplı çalışmalarla modelin etkinliğinin değerlendirilmesi ve sağlık çalışanlarının motivasyonunu artıracak programların geliştirilmesi önerilmektedir. Bu tür girişimler, enfeksiyon kontrolünde hem klinik hem de idari açıdan sürdürülebilir çözümler sunma potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Risk yönetimi
• nozokomiyal enfeksiyon
• sağlık kurumları işletmeciliği

Kaynakça

1. Adebimpe, WO, Asekun-Olarinmoye EO, Bamidele, JO, Abodunrin OL, Olowu A. (2011). A comparative study of awareness and attitude to nosocomial infections among level of health care workers in SouthWestern Nigeria. Continental J. Trop Med. 2: 5-10 PubMed http://www.wiloludjournal.com.
2. Adegboye MB, Zakari S, Ahmed BA, Olufemi GH. (2018). Knowledge, awareness and practice of infection control by health care workers in the intensive care units of a tertiary hospital in Nigeria. Afri Health Sci;18(1): 72-78.
3. Aktaş, F. (2014). Tıbbi ve tehlikeli atık yönetimi, Hastane İnfeksiyonları Dergisi, 18(1), 99-103.
4. Aksay, K ve Orhan, F. (2013). Hastanelerde inovasyon sürecinin risk yönetimi bağlamında değerlendirilmesi: bir model önerisi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2(3), 10-23.
5. Alp E, (2012). Enfeksiyon Kontrol Programı. Erciyes Üniversitesi Yayınları, Kayseri.
6. Arık, Ö., ve Yılmaz, F. Ö. (2021). Sağlık Kurumlarında Medikal Muhasebe Süreçleri. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 34-42.
7. Artan, C., Oğuzkaya Artan, M., Baykan, Z. (2015). Sağlık personelinin sağlık riskleri ve hastane enfeksiyonları ile ilgili bilgi düzeyleri ve uygulamaları. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 5 (2), 6-11.
8. Babanyara, Y.Y., Ibrahim D. B., Garba T., Bogoro A. G. ve Abubakar, M. Y. (2013). Poor Medical Waste Management (MWM) Practices and Its Risks to Human Health and the Environment: A Literature Review. International Scholarly and Scientific Research ve Innovation 7(11).

9. Bozkaya O (2022). Etilen Oksit Sterilizasyonunun PEEK Bazlı Dental İmplantın Kimyasal Yapısı Üzerine Etkisi. Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi. 15(1), 139-150.
10. Bozkurt, C. (2016). Risk, kurumsal risk yönetimi ve iç denetim. Denetişim (4), 17-30.
11. Can, D.A., İbicioğlu, P. (2008). Yönetim ve yöneticilik yönünden üniversite hastanelerinin değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(3), 253-275.
12. Can, Ö., ve Akbaş, M. (2014). Kurumsal ağ ve sistem güvenliği politikalarının önemi ve bir durum çalışması. TÜBAV Bilim Dergisi, 7(2), 16-31.
13. Ceylan, H., ve Başhelvacı, V. S. (2011). Risk değerlendirme tablosu yöntemi ile risk analizi: bir uygulama. International Journal of Engineering Research and Development, 3(2), 25-33.
14. Chambers LW, Ehrlich A, Steel-O’Connor K, Edwards P. (2006). Health surveillance: An important tool for protecting and promoting the health of the public. Canadian Journal of Public Health; 97:3:1-8.
15. Çeliktaş B, Ünlü N. (2018). Risk Değerlendirme karar matrisi yöntemi kullanarak örnek bir risk değerlendirme raporunun oluşturulması. The Journal of Academic Social Science Studies. 65, 483- 504.
16. DSÖ (2016). Guidelines on core components of infection prevention and control programmes at the national and acute healthcare facility level. Date of access: 30.07.2024.
17. Emhan, A. (2009). Risk yönetim süreci ve risk yönetmekte kullanılan teknikler. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 23(3), 209-220.
18. Emiroğlu, C. (2012). Sağlık sektöründe mesleki riskler ve hukuksal düzenlemeler. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 12(43), 16-25.
19. Erben N, Nayman Alpat S, Doyuk Kartal E, Özgüneş İ, Usluer G (2009). Nozokomiyal üriner sistem enfeksiyonlarında risk faktörlerinin analizi ve üriner kateter kullanımının etkenlerin dağılımı üzerine etkisi. Mikrobiyol Bul, 43: 77-82.
20. Ertaş, H. ve Güden, M. A. (2019). Hastanelerde tıbbi atık yönetimi. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi, (1), 53-67.
21. Felekoğlu, B. ve Özmehmet Taşan, S. (2017). İş ile ilgili kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına yönelik ergonomik risk değerlendirme: Reaktif/proaktif bütünleşik bir sistematik yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 32(3), 777-793.
22. Gürer A (2018). Sağlık hizmetlerinde çalışan güvenliği. Journal of Health Services and Education; 2(1): 9-14. ISSN: 2636-8285.
23. Haque, M., McKimm, J., Sartelli, M., Dhingra, S., Labricciosa, F. M., Islam, S., Jahan, D., Nusrat, T., Chowdhury, T. S., Coccolini, F., Iskandar, K., Catena, F., ve Charan, J. (2020). Strategies to prevent healthcare-associated ınfections: a narrative overview. Risk management and healthcare policy. 13, 1765–1780.
24. Hatcher, PG.; Dria, KJ.; Kim, S; Frazier, S (2001). Modern analytıcal studıes of humıc substances. Soil Science 166(11): 770-794.
25. Hekimoğlu H. ve Batır E. (2018). Cerrahi alan enfeksiyonu sürveyansı T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Bulaşıcı Hastalıklar Dairesi Başkanlığı. Ankara.
26. Hisar, A. (2013). Sağlık hizmetlerinde risk yönetiminin çalışan güvenliğine etkisi ve bir uygulama. [Yüksek lisans Tezi]. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
27. Kennedy, Allison M.; Elward, Alexis M.; ve Fraser, Victoria J. (2004). Survey of knowledge, beliefs, and practices of neonatal intensive careunit healthcare workers regarding nosocomial infections, central venous catheter care, and hand hygiene, Infection Control and Hospital Epidemiology. 25 (9), 747-752.
28. Kurt S, Orak F, İnal Ş, Doğaner A. (2023). Bir üniversite hastanesi’nde çalışan hemşirelerin hastane enfeksiyonlarına yönelik bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Sağlık Bilimlerinde Değer. 13(3), 293-299.
29. Manyele S. V., ve H. Anicetus, (2006). Management of medical waste in Tanzanian hospitals, Tanzania Health Res. Bull, 8(3), 177- 182.
30. Marra AR, Sampaio Camargo TZ, Gonalves P, et al. (2011). Preventing catheterassociated urinary tract infection in the zero-tolerance era. Am J Infect Control. 39(10), 817
31. Morris AC, Hay AW, Swann DG, et al. (2011). Reducing ventilator-associated pneumonia in intensive care: Impact of implementing a care bundle. Crit Care Med. 39(10),2218
32. Murni I, Duke T, Triasih R, Kinney S, Daley AJ, SoenartoY. (2013) Prevention of nosocomial infections in developing countries, a systematic review. Paediatr Int Child Health. 33(2), 61-78.
33. Narlı, M. (2021). Yenidoğan bebek transport ambulansı risk analizi: htea yöntemi ile bir uygulama. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 145-162.
34. Nascimento T. C., W. A. Januzzi, M. Leonel, V. L. Silva, ve C. G. Diniz, (2009). Occurrence of clinically relevant bacteria in health service waste in a Brazilian sanitary landfill and antimicrobial susceptibility profile. Rev. Soc. Bras. Med. Trop., 42(4), 60-79.
35. Özkılıç Ö. (2005). İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Sistemleri Metodolojileri. TISK Yayınları. Ankara.
36. Pogorzelska M, Stone PW, Furuya EY, et al. (2011). Impact of the ventilator bundle on ventilator-associated pneumonia in intensive care unit. Int J Qual Heal Care. 23(5),538
37. Prakash S, Rajshekar D, Cherian A, ve Sastry A. (2017). Care bundle approach to reduce device-associated infections in a tertiary care teaching hospital, South India. J Lab Physicians. 162-6.
38. Pronovost P. (2008). Interventions to decrease catheter-related bloodstream infections in the ICU: The Keystone Intensive Care Unit Project. Am J Infect Control. 36(10),171
39. Reddy S, Manuel R, Sheridan E, Sadler G, Patel S, ve Riley P. (2010). Brucellosis in the UK: a risk to laboratory workers? Recommendations for prevention and management of laboratory exposure. J Clin Pathol: 63: 90-92.
40. Sağlık Hizmeti ile İlişkili Enfeksiyonlar (2021). Ulusal Önlem Paketi Uygulamaları. T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları, Ankara.
41. Schabrun, S., ve Chipchase, L. (2006). Healthcare equipment as a source of nosocomial infection: a systematic review. Journal of Hospital Infection, 63(3), 239-245.
42. Seçkin, R. Ç., ve Akalın, H. (2008). Bulaşıcı hastalıklarda sürveyans: niçin? nasıl? ne durumdayız? Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 34(3), 135-142.
43. Şen S., Uğur E., Afacan S ve Sönmezoğlu M. (2019). Yoğun bakım enfeksiyonlarının önlenmesinde bakım paketlerinin kullanımı. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi; 23(1):27-35.
44. Şimşir İ., Mete B. (2021). Sağlık hizmetlerinin geleceği: dijital sağlık teknolojileri. Journal of Innovative Healthcare Practices, 2(1), 33-39.
45. TAKY, (2017). Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarihi: 25.01.2017 Resmî Gazete Sayısı: 29959, Türkiye Mevzuat Bilgi Sistemi
46. Targay, R., ve Demirbilek, T. (2024). Sağlık kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği kültürü: kamu hastanelerinde kadın çalışanlara yönelik bir uygulama. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(46), 523-553.
47. Taş Ü. (2021). Sağlık İşletmelerinde İnsan Kaynakları Yönetimi. Sağlık Kurumları İşletmeciliği Güncel Konular Kitabı içinde (Editörler: Uslu Divanoğlu S., Zengin A.Y.) Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
48. Tengilimoğlu D., Akbolat M, ve Işık O. (2012). Sağlık İşletmeleri Yönetimi. Gözden Geçirilmiş 10. Basım. Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
49. T.C Sağlık Bakanlığı (2021). Sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonlar ulusal önlem paketi uygulamaları. Sağlık Bakanlığı Yayınları, Ankara.
50. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2007). Hastane enfeksiyonları ile mücadele. Performans Denetimi Raporu, 1-140.
51. Uğrak U (2023). Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Güvenliği. Hastane ve Sağlık Yönetimi: Güncel Konular – II Kitabı İçinde Bölüm, (Edt. Yılık P ve Orhan F). İKSAD Yayınevi, Ankara.
52. Von Eiff, C., Jansen, B., Kohnen, W. Ve Becker K. (2005) Infections associated with medical devices. Drugs, 65, 179–214.
53. Wei XR, Peng XL ve Lin YQ (2005). Experimental and analytical studies on dynamic characteristics of a large span cable-stayed bridge. Engineering Structures. 27 (4), 535-548.
54. Yeşildal N. (2005). Sağlık hizmetlerinde iş kazaları ve şiddetin değerlendirilmesi TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 4 (5), 280- 302.
55. Yiğit V., Yiğit A. (2016). Üniversite hastanelerinin finansal sürdürülebilirliği. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 8(16), 253-273.
56. Yosun Selbes, D. (2019). Diş hekimliği fakültesi öğrencilerinin hastane enfeksiyonları konusunda bilgi ve tutumları. [Yükseklisans Tezi]. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.
57. Yuan CT, Dembry LM, Higa B, Fu M, Wang H, ve Bradley EH. (2009). Perceptions of hand hygiene practices in China. J Hosp Infect. 71(2),157-62.